Τι θα συνέβαινε εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπήρχε και έπρεπε να σχεδιαστεί σήμερα από την αρχή;
Θα δημιουργούσαμε ξανά ένα σύστημα στο οποίο όλα τα κράτη επιχειρούν να κινούνται με περίπου τους ίδιους κανόνες και μέσα στους ίδιους θεσμούς;
Ή θα καταλήγαμε σε μια πολύ διαφορετική Ευρώπη, στην οποία διαφορετικές ομάδες χωρών συνεργάζονται σε διαφορετικούς τομείς και με διαφορετική ταχύτητα;
Αυτό είναι το ιδιαίτερα φιλόδοξο ερώτημα που έθεσε το Carnegie Europe σε 11 ειδικούς στο report «Europe from Scratch: Visions for a New European Order».
Και οι απαντήσεις οδηγούν σε ένα συμπέρασμα που μπορεί να αποκτήσει μεγάλη πολιτική σημασία τα επόμενα χρόνια:
η Ευρώπη του μέλλοντος μπορεί να μην είναι μία Ευρώπη για όλους με τον ίδιο τρόπο.
Γιατί το σημερινό μοντέλο πιέζεται
Το ευρωπαϊκό σύστημα δημιουργήθηκε για έναν πολύ διαφορετικό κόσμο.
Σήμερα πρέπει ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τη Ρωσία, την πιθανότητα μικρότερης αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας, την κινεζική οικονομική ισχύ, το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας, την ενεργειακή ασφάλεια, την πράσινη μετάβαση και μια νέα μεγάλη διεύρυνση.
Το Carnegie επισημαίνει επίσης μια πολιτική αδυναμία που έχει ήδη φανεί τα προηγούμενα χρόνια: η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση μπορεί να καταστεί ιδιαίτερα ευάλωτη όταν μία ή δύο κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τους θεσμικούς κανόνες για να μπλοκάρουν κοινές αποφάσεις.
Και όσο μεγαλώνει η Ένωση τόσο δυσκολότερη γίνεται η εξίσωση.
Η Ευρώπη των διαφορετικών κύκλων
Μία από τις κεντρικές ιδέες του report είναι η differentiated integration — διαφοροποιημένη ολοκλήρωση.
Στην πραγματικότητα, η Ευρώπη ήδη λειτουργεί έτσι.
Δεν συμμετέχουν όλες οι χώρες στο ευρώ.
Δεν συμμετέχουν όλες με τον ίδιο τρόπο στη Σένγκεν.
Δεν έχουν όλες τις ίδιες αμυντικές δεσμεύσεις.
Η διαφορά είναι ότι το Carnegie εξετάζει εάν αυτό που σήμερα αποτελεί εξαίρεση θα μπορούσε να μετατραπεί σε κανονικό μοντέλο λειτουργίας της νέας Ευρώπης.
Μία ομάδα χωρών θα μπορούσε, για παράδειγμα, να προχωρήσει πολύ βαθύτερα στην κοινή άμυνα.
Άλλη στην οικονομική ολοκλήρωση.
Άλλη στην εξωτερική πολιτική.
Και ορισμένες μορφές συνεργασίας θα μπορούσαν ακόμη και να πραγματοποιούνται έξω από το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ.
«LEGO Europe»
Ανάμεσα στις πιο ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις βρίσκεται και η ιδέα μιας περισσότερο modular Europe.
Αντί να απαιτείται κάθε φορά η ίδια ομάδα κρατών, διαφορετικοί συνασπισμοί θα μπορούσαν να δημιουργούνται ανάλογα με το ζήτημα.
Άμυνα; Μία ομάδα.
Ουκρανία; Άλλη διαμόρφωση.
Μεσόγειος; Άλλη.
Τεχνολογία ή κρίσιμες πρώτες ύλες; Ενδεχομένως διαφορετική.
Το report χρησιμοποιεί χαρακτηριστικά ακόμη και την έννοια της «LEGO Europe» για μια πιο modular εξωτερική πολιτική.
Η Ανατολική Ευρώπη από περιφέρεια γίνεται κέντρο
Υπάρχει όμως και μια ακόμη μεγαλύτερη αλλαγή.
Η παραδοσιακή ευρωπαϊκή γεωγραφία είχε στο κέντρο τη Γαλλία και τη Γερμανία και στην περιφέρεια τις χώρες της Ανατολής.
Το Carnegie εξετάζει μια αντιστροφή αυτής της λογικής.
Ουκρανία και Μολδαβία, χώρες που επί δεκαετίες αντιμετωπίζονταν ως «γκρίζα ζώνη» μεταξύ Ρωσίας και ΕΕ, μπορούν σε μια νέα ευρωπαϊκή τάξη να μετατραπούν σε κεντρικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής ανθεκτικότητας και ασφάλειας.
Η διεύρυνση επομένως δεν αλλάζει μόνο το μέγεθος της Ευρώπης.
Μπορεί να αλλάξει και το γεωπολιτικό κέντρο βάρους της.
Και η Ελλάδα σε ποιον κύκλο θα βρίσκεται;
Εδώ αρχίζει το πραγματικό ελληνικό ενδιαφέρον.
Σε μια Ευρώπη διαφορετικών επιπέδων ολοκλήρωσης, η συμμετοχή στην ΕΕ από μόνη της ενδεχομένως να μην αρκεί για να καθορίζει το πραγματικό πολιτικό βάρος μιας χώρας.
Το κρίσιμο θα είναι σε πόσους από τους εσωτερικούς πυρήνες συμμετέχει.
Η Ελλάδα έχει ήδη σημαντικά πλεονεκτήματα: συμμετέχει στην Ευρωζώνη και στη Σένγκεν, ανήκει στο ΝΑΤΟ, βρίσκεται στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Ευρώπης και αποκτά αυξανόμενη σημασία σε άμυνα, ενεργειακές διαδρομές και διασυνδέσεις.
Σε ένα σύστημα «πολλών ταχυτήτων», επομένως, το ελληνικό στρατηγικό ερώτημα θα μπορούσε να γίνει:
θα βρίσκεται η χώρα στον πυρήνα εκείνων που αποφασίζουν ή στον ευρύτερο κύκλο εκείνων που ακολουθούν;
Το Carnegie δεν προτείνει ένα ενιαίο έτοιμο μοντέλο. Το report αποτελεί συνειδητά ένα πείραμα ιδεών και παρουσιάζει διαφορετικές προσεγγίσεις.
Αλλά το γεγονός ότι η συζήτηση έχει φτάσει πλέον μέχρι τον επανασχεδιασμό της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής δείχνει κάτι σημαντικό:
η συζήτηση στην Ευρώπη δεν είναι πλέον μόνο για το ποιες πολιτικές πρέπει να αλλάξουν. Αρχίζει να γίνεται συζήτηση για το εάν πρέπει να αλλάξει η ίδια η δομή της.
Πηγή: pagenews.gr