Μια από τις πιο φονικές και ασυνήθιστες φυσικές καταστροφές των τελευταίων ετών έπληξε το Νεπάλ και την περιοχή των συνόρων με την Κίνα, αφήνοντας πίσω εκατοντάδες νεκρούς και χιλιάδες αγνοουμένους.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η καταστροφή δεν προηγήθηκε από καταιγίδα, έντονη βροχόπτωση ή σεισμό.
Ο ουρανός ήταν καθαρός.
Και μέσα σε λίγη ώρα, τεράστιες ποσότητες πάγου, βράχων, νερού και φερτών υλικών κατέβηκαν από τα Ιμαλάια, μετατρέποντας ολόκληρες κοιλάδες σε ποτάμια λάσπης και συντριμμιών.
Η καταστροφή της 26ης Αυγούστου θεωρείται πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού που οι επιστήμονες αποκαλούν “blue-sky flood” — πλημμύρα με γαλάζιο ουρανό.
Σχεδόν 800 νεκροί και πάνω από 3.000 αγνοούμενοι
Ο απολογισμός εξακολουθεί να μεταβάλλεται καθώς τα σωστικά συνεργεία φτάνουν σε απομονωμένες περιοχές.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Associated Press, οι νεκροί έχουν φτάσει τουλάχιστον τους 800, ενώ περισσότεροι από 3.000 άνθρωποι παραμένουν αγνοούμενοι σε Νεπάλ και Θιβέτ.
Μόνο στο Νεπάλ, οι νεκροί πλησιάζουν τους 800 και οι αγνοούμενοι ξεπερνούν τους 2.500, ενώ εκατοντάδες ακόμη αγνοούνται στην κινεζική πλευρά των συνόρων.
Οι αρχές προειδοποιούν παράλληλα ότι ο κίνδυνος δεν έχει περάσει, καθώς νέα συγκέντρωση νερού και ασταθείς φυσικοί φραγμοί στην ορεινή ζώνη μπορεί να προκαλέσουν νέα κύματα πλημμύρας.
Η κατάρρευση στο Langtang Lirung
Η έρευνα των γεωλόγων δείχνει ότι η αφετηρία της καταστροφής βρισκόταν ψηλά στο βουνό Lāngtāng Lirung, ύψους περίπου 7.200 μέτρων, κοντά στα σύνορα Νεπάλ–Κίνας.
Σύμφωνα με το U.S. Geological Survey, τμήμα παγετώνα και βραχώδους πρανούς κατέρρευσε στη βόρεια πλευρά του βουνού.
Η ενέργεια που απελευθερώθηκε ήταν συγκρίσιμη με σεισμό μεγέθους 5,2 Ρίχτερ, παρότι δεν προηγήθηκε πραγματικός σεισμός.
Η μάζα πάγου και βράχων έπεσε στην κοιλάδα και άρχισε να παρασύρει επιπλέον νερό, χώμα, λάσπη και συντρίμμια.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα τεράστιο debris flow που εξελίχθηκε πολύ γρήγορα σε καταστροφική πλημμύρα.
Ο προσωρινός «φράχτης» που έσπασε
Οι επιστήμονες εξετάζουν ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο.
Η κατάρρευση φαίνεται ότι δημιούργησε προσωρινό φράγμα στον ποταμό Lende Khola, παγιδεύοντας πίσω του μεγάλη ποσότητα νερού.
Όταν αυτός ο φυσικός φραγμός κατέρρευσε, το νερό απελευθερώθηκε απότομα και ενίσχυσε δραματικά το κύμα καταστροφής.
Αυτό εξηγεί και τη σχεδόν απίστευτη ταχύτητα με την οποία το φαινόμενο ενισχύθηκε.
Η πλημμύρα δεν ήταν απλώς νερό.
Ήταν ένα κινούμενο μείγμα από πάγο, ογκόλιθους, λάσπη, ιζήματα και ολόκληρα κομμάτια της πλαγιάς.
Εννέα μέτρα άνοδος σε 30 λεπτά
Τα υδρολογικά δεδομένα αποκαλύπτουν την κλίμακα.
Στον ποταμό Trishuli, η στάθμη του νερού ανέβηκε κατά έως και εννέα μέτρα μέσα σε μόλις 30 λεπτά, σύμφωνα με το International Centre for Integrated Mountain Development.
Σε άλλο σημείο καταγράφηκε άνοδος επτά μέτρων μέσα στο ίδιο περίπου χρονικό διάστημα.
Ένα τέτοιο κύμα δεν αφήνει ουσιαστικά χρόνο αντίδρασης στις κοινότητες που βρίσκονται κατάντη.
Και αυτό ακριβώς συνέβη.
Χωριά, δρόμοι, γέφυρες και υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις βρέθηκαν ξαφνικά μέσα στην πορεία της καταστροφής.
100 χιλιόμετρα καταστροφής
Το U.S. Geological Survey εκτιμά ότι το κύμα της κατολίσθησης και της πλημμύρας ταξίδεψε σχεδόν 100 χιλιόμετρα μέσα από τα συστήματα των ποταμών Trishuli και Bhote Koshi.
Επηρέασε τόσο τη βόρεια πλευρά του Νεπάλ όσο και το Gyirong County στο Θιβέτ.
Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ολόκληρες περιοχές σκεπασμένες από λάσπη και συντρίμμια, ενώ σε ορισμένα σημεία η μορφολογία των ποταμών άλλαξε.
Η καταστροφή δεν περιορίστηκε σε κατοικίες.
Κρίσιμες υποδομές, γέφυρες, σχολεία και υδροηλεκτρικά έργα υπέστησαν σοβαρές ζημιές.
Γιατί κανείς δεν το είδε να έρχεται
Εδώ βρίσκεται το πιο ανησυχητικό στοιχείο.
Τα συμβατικά συστήματα προειδοποίησης πλημμυρών παρακολουθούν κυρίως:
βροχόπτωση,
στάθμη ποταμών,
μετεωρολογικά συστήματα,
και ήδη αναπτυσσόμενες πλημμυρικές συνθήκες.
Αυτή τη φορά όμως δεν υπήρχε τίποτα από αυτά.
Δεν υπήρχε καταρρακτώδης βροχή.
Δεν υπήρχε σταδιακή άνοδος του νερού.
Δεν υπήρχε σεισμός.
Υπήρξε μια ξαφνική κατάρρευση πολύ ψηλά στο βουνό.
Μέχρι τα κατώτερα συστήματα παρακολούθησης να «δουν» την αλλαγή, το κύμα είχε ήδη ξεκινήσει.
«Η απουσία βροχής δεν σημαίνει απουσία κινδύνου»
Το βασικό μάθημα που βγάζουν οι ειδικοί είναι ότι οι ορεινές περιοχές χρειάζονται ένα διαφορετικό μοντέλο παρακολούθησης.
Δεν αρκεί πλέον να παρακολουθείται μόνο ο καιρός και το ποτάμι.
Πρέπει να παρακολουθείται και το ίδιο το βουνό.
Όπως το έθεσε ο καθηγητής Πολιτικής Μηχανικής Hossein Bonakdari:
«Το κεντρικό μάθημα είναι ότι η απουσία βροχής δεν σημαίνει απουσία κινδύνου πλημμύρας.»
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στα Ιμαλάια, όπου μικρότερα ορεινά ρέματα και παραπόταμοι συχνά δεν καλύπτονται από τα ίδια δίκτυα επιτήρησης με τους μεγάλους ποταμούς.
Τα συστήματα έβλεπαν τον ποταμό – Όχι τον παγετώνα
Το Νεπάλ διαθέτει μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες.
Όμως τα περισσότερα από αυτά τα συστήματα σχεδιάστηκαν για ένα διαφορετικό είδος καταστροφής.
Παρακολουθούν έντονες βροχοπτώσεις και μεγάλους ποταμούς.
Δεν είναι σχεδιασμένα να εντοπίζουν μια ξαφνική αστοχία παγετώνα ή βραχώδους πλαγιάς σε υψόμετρο χιλιάδων μέτρων.
Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό νέο πρόβλημα για χώρες με μεγάλα ορεινά συστήματα.
Τα παραδοσιακά warning systems μπορεί να λειτουργούν πολύ καλά για τις κλασικές πλημμύρες και να αποδεικνύονται σχεδόν άχρηστα για τέτοια γεγονότα.
Κλιματική αλλαγή: Υπό διερεύνηση, όχι ακόμη απόδειξη
Οι επιστήμονες είναι προσεκτικοί στο συγκεκριμένο σημείο.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι η κλιματική αλλαγή προκάλεσε το συγκεκριμένο γεγονός.
Υπάρχουν όμως σοβαρές ενδείξεις ότι η θέρμανση του κλίματος αυξάνει τις συνθήκες που μπορούν να προκαλέσουν τέτοιες καταρρεύσεις.
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες αποσταθεροποιούν παγετώνες, μειώνουν τον μόνιμα παγωμένο υπέδαφος —το permafrost— και μπορούν να κάνουν ορεινές πλαγιές λιγότερο σταθερές.
Αυτό σημαίνει ότι ένα γεγονός που σήμερα χαρακτηρίζεται σπάνιο μπορεί να γίνει λιγότερο σπάνιο στο μέλλον.
Ο νέος κίνδυνος των Ιμαλαΐων
Τα Ιμαλάια θερμαίνονται γρήγορα και διαθέτουν τεράστιες ποσότητες πάγου συγκεντρωμένες σε εξαιρετικά απότομα και γεωλογικά ασταθή περιβάλλοντα.
Παράλληλα, στις κοιλάδες κάτω από τους παγετώνες βρίσκονται σήμερα περισσότεροι άνθρωποι, δρόμοι, υδροηλεκτρικά εργοστάσια και τουριστικές υποδομές από ό,τι στο παρελθόν.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμη και ένα σπάνιο φυσικό γεγονός μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερες ανθρώπινες και οικονομικές συνέπειες.
Η συγκεκριμένη καταστροφή έπληξε, μεταξύ άλλων, κρίσιμες περιοχές για τις διασυνδέσεις Νεπάλ–Κίνας και σημαντικές ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Και δεν είναι μόνο πρόβλημα του Νεπάλ
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο παγκόσμιο μήνυμα της καταστροφής.
Παρόμοια glacial outburst floods μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες ορεινές περιοχές.
Οι ΗΠΑ έχουν καταγράψει ανάλογους κινδύνους στην Αλάσκα και στον βορειοδυτικό Ειρηνικό.
Στο Mount Rainier της Ουάσιγκτον, για παράδειγμα, παγετωνικό γεγονός το 2001 προκάλεσε ξαφνική ροή συντριμμιών σε συνθήκες καλού καιρού.
Άρα το Νεπάλ δεν αποτελεί απλώς μια μακρινή ασιατική τραγωδία.
Αποτελεί προειδοποίηση για κάθε χώρα με παγετώνες, απότομες ορεινές κοιλάδες και κατοικημένες περιοχές κατάντη.
Τι πρέπει να αλλάξει
Οι ειδικοί ζητούν πλέον επενδύσεις σε διαφορετικά συστήματα επιτήρησης.
Δορυφορική παρακολούθηση παγετώνων.
Ραντάρ και αισθητήρες κίνησης σε επικίνδυνες πλαγιές.
Παρακολούθηση λιμνών που δημιουργούνται πίσω από πάγο ή κατολισθήσεις.
Καλύτερη διασύνδεση δεδομένων μεταξύ χωρών που μοιράζονται τα ίδια ορεινά συστήματα.
Και τοπικά συστήματα προειδοποίησης που μπορούν να λειτουργήσουν μέσα σε λίγα λεπτά.
Το δύσκολο πρόβλημα είναι ότι τέτοια φαινόμενα μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθούν με ακρίβεια.
Αυτό σημαίνει ότι η στρατηγική δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην πρόβλεψη.
Πρέπει να βασίζεται και στην έγκαιρη ανίχνευση όταν η κατάρρευση έχει ήδη αρχίσει.
Το μεγάλο μάθημα της καταστροφής
Η τραγωδία του Νεπάλ αποκαλύπτει ένα νέο κενό στην παγκόσμια πολιτική προστασία.
Οι περισσότερες κοινωνίες έχουν μάθει να φοβούνται τη μεγάλη καταιγίδα.
Παρακολουθούν ραντάρ βροχής, ποτάμια και μετεωρολογικές προειδοποιήσεις.
Όμως σε έναν θερμότερο και γεωλογικά ασταθέστερο ορεινό κόσμο, η απειλή μπορεί να ξεκινήσει χιλιάδες μέτρα ψηλότερα, κάτω από έναν καθαρό ουρανό.
Στο Νεπάλ δεν υπήρχε η κλασική εικόνα της επερχόμενης καταστροφής.
Δεν υπήρχαν μαύρα σύννεφα.
Δεν υπήρχε καταιγίδα.
Δεν υπήρχε η σταδιακή άνοδος ενός ποταμού.
Υπήρξε μια κατάρρευση πάγου και βράχων — και ένα κύμα που ταξίδεψε σχεδόν 100 χιλιόμετρα.
Η μεγάλη πρόκληση τώρα δεν είναι μόνο να σωθούν όσοι μπορούν ακόμη να βρεθούν.
Είναι να δημιουργηθούν συστήματα που θα μπορούν να αναγνωρίζουν τη στιγμή που ένα βουνό μετατρέπεται σε πλημμύρα.
Πηγή: pagenews.gr