Νέο πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει νέα νομοθεσία με αυστηρότερες ρυθμίσεις για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, επιδιώκοντας να στηρίξει τα κράτη-μέλη που αντιμετωπίζουν έλλειψη κατοικιών. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια να δοθεί μεγαλύτερη ευελιξία σε μεγάλες πόλεις και περιφέρειες που αναζητούν τρόπους να περιορίσουν τις πιέσεις στην αγορά στέγης από καταλύματα τύπου Airbnb.
Το σχέδιο φέρει την ονομασία «Νόμος για την Προσιτή Στέγαση» και προβλέπεται να δώσει στις τοπικές αρχές κριτήρια για να εφαρμόζουν αναλογικά μέτρα. Στόχος είναι οι παρεμβάσεις να προσαρμόζονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και να μην βασίζονται σε ένα άκαμπτο, κοινό μοντέλο για όλες τις πόλεις της Ευρώπης.
Η στεγαστική πίεση στις τουριστικές περιοχές
Οι βραχυπρόθεσμες ενοικιάσεις έχουν εξελιχθεί σε σημείο σύγκρουσης ανάμεσα στις τουριστικές επιχειρήσεις και τις τοπικές διοικήσεις. Οι δεύτερες επιδιώκουν να περιορίσουν την πίεση στην προσφορά κατοικίας, καθώς η αύξηση των τουριστικών μισθώσεων συνδέεται συχνά με δυσκολότερη πρόσβαση στη στέγη για τους μόνιμους κατοίκους.
Παρότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις αντιστοιχούν μόλις στο 1,2% του συνολικού αριθμού κατοικιών στην ΕΕ, σε ορισμένους δημοφιλείς προορισμούς το ποσοστό τους είναι πολύ υψηλότερο. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρει ότι σε περιοχές όπως το Σορέντο στην Ιταλία, το Ντουμπρόβνικ στην Κροατία και η Φουερτεβεντούρα στις Καναρίους Νήσους, οι ενοικιάσεις διακοπών μπορούν να φτάσουν έως και το 20% του οικιστικού αποθέματος.
Οι πόλεις που έχουν ήδη κινηθεί
Πολλές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν ήδη επιχειρήσει να βάλουν όρια στις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Το Άμστερνταμ, το Βερολίνο, οι Βρυξέλλες, η Φλωρεντία, το Παρίσι και η Αθήνα έχουν υιοθετήσει τα τελευταία χρόνια μέτρα που κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται συστήματα αδειοδότησης, αλλά και περιορισμοί στον αριθμό των διανυκτερεύσεων για τις οποίες μπορεί να ενοικιαστεί ένα διαμέρισμα.
Η Βαρκελώνη έχει θέσει ως στόχο να καταργήσει πλήρως τις ενοικιάσεις διαμερισμάτων σε τουρίστες έως το 2028. Σε αρκετές περιπτώσεις, όμως, τέτοια μέτρα οδηγούν σε παρατεταμένες νομικές αντιπαραθέσεις με ιδιοκτήτες ακινήτων και τουριστικούς φορείς.
Οι δικαστικές διαμάχες και το ζήτημα της αναλογικότητας
Το βασικό νομικό επιχείρημα όσων αμφισβητούν τα μέτρα είναι ότι αυτά παραβιάζουν την ελευθερία παροχής υπηρεσιών, η οποία προστατεύεται από το δίκαιο της ΕΕ. Έτσι, πολλές από τις παρεμβάσεις των δήμων καταλήγουν σε δικαστικές διαμάχες που διαρκούν χρόνια, χωρίς πάντα ξεκάθαρη κατάληξη.
Σε μια ιστορική υπόθεση το 2020, το ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ επικύρωσε τοπικούς περιορισμούς στις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις με το σκεπτικό της έλλειψης κατοικιών, αρκεί τα μέτρα να είναι αναλογικά. Ωστόσο, η έννοια της αναλογικότητας παραμένει αντικείμενο έντονης νομικής συζήτησης.
Η Lorène Derhy, δικηγόρος με εξειδίκευση στο δίκαιο ακινήτων στη Γαλλία, περιγράφει την κατάσταση ως «αναγνωρισμένη αρμοδιότητα αλλά μόνιμη αβεβαιότητα». Όπως επισημαίνει, οι αρχές που δεν διαθέτουν επαρκείς νομικούς πόρους συχνά συγκρατούνται και επιλέγουν κανονισμούς πιο περιορισμένους από όσα επιτρέπει ο νόμος, από φόβο μήπως αμφισβητηθούν.
Η θέση της Φλωρεντίας και το παράδειγμα της Ιταλίας
Ο δημοτικός σύμβουλος της Φλωρεντίας, αρμόδιος για τον τουρισμό, Jiacopo Vicini, ανέφερε ότι είναι ουσιώδες η ΕΕ να αναγνωρίσει τη δυνατότητα των τοπικών διοικήσεων να επιβάλλουν περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Την ίδια στιγμή, παραδέχθηκε ότι δεν είναι εφικτό να υπάρξει ο ίδιος κανονισμός για όλες τις πόλεις, αφού οι συνθήκες διαφέρουν σημαντικά από τόπο σε τόπο.
Η Φλωρεντία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι τοπικές αρχές. Η πόλη θέσπισε πέρυσι σύστημα αδειοδότησης για τις βραχυπρόθεσμες ενοικιάσεις και επέβαλε μορατόριουμ σε νέες προσθήκες στο ιστορικό κέντρο, ωστόσο είχε να αντιμετωπίσει δεκάδες εφέσεις από ιδιοκτήτες ακινήτων και τουριστικούς φορείς.
Το περιφερειακό δικαστήριο της Τοσκάνης δικαίωσε το δημοτικό συμβούλιο της Φλωρεντίας, όμως η απόφαση αυτή αφορά μόνο το πρώτο επίπεδο δικαστικού ελέγχου. Έτσι, η πόλη παραμένει εκτεθειμένη σε περαιτέρω προσφυγές. Από τότε, το μορατόριουμ επεκτάθηκε στο 44% του οικιστικού αποθέματος της πόλης και αναμένονται νέες νομικές ενέργειες.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τις τιμές κατοικίας
Οι ενδείξεις πίεσης στην αγορά κατοικίας είναι ήδη έντονες σε ολόκληρη την ΕΕ. Με βάση τα στοιχεία της Eurostat, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν σχεδόν κατά τα δύο τρίτα μεταξύ 2015 και 2025, ενώ τα ενοίκια ενισχύθηκαν κατά περισσότερο από το ένα πέμπτο στο ίδιο διάστημα. Σε αρκετά κράτη-μέλη, οι τιμές κατοικιών ανέβαιναν γρηγορότερα από τα εισοδήματα των νοικοκυριών, με αποτέλεσμα να απομακρύνονται οι νεότερες γενιές από την αγορά.
Κομβικός παράγοντας, όπως αναφέρεται, είναι η καθυστέρηση στην προσφορά κατοικιών. Η οικοδομική και πολεοδομική δυσκαμψία, ειδικά στις πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές, δυσκολεύει την αγορά να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση.
Οι αντιδράσεις των πλατφορμών και οι διαφορετικές προσεγγίσεις
Από την πλευρά τους, οι πλατφόρμες ενοικίασης αμφισβητούν ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις ευθύνονται για την έλλειψη κατοικιών. Υπογραμμίζουν παράλληλα τη συμβολή του τουρισμού στην οικονομία. Ο Γιώργος Μαύρος, επικεφαλής κυβερνητικών υποθέσεων της ΕΕ στην Airbnb, δήλωσε ότι «είναι πολύ απίθανο οι εξαιρετικά αυστηροί περιορισμοί στις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις να επηρεάσουν ουσιαστικά τις τιμές των κατοικιών».
Πρόσθεσε επίσης ότι «από την άλλη πλευρά, έχουν πραγματικό, πολύ συγκεκριμένο οικονομικό αντίκτυπο σε αυτές τις πόλεις». Με παρόμοια λογική, η Ευρωπαϊκή Ένωση Εξοχικών Κατοικιών υποστήριξε ότι οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις μπορεί να παίζουν κάποιο ρόλο, όμως πίσω από το στεγαστικό πρόβλημα υπάρχουν πολύ μεγαλύτερες δυσκολίες. Η ίδια ομάδα πίεσης σημειώνει ότι ο μέσος όρος των κενών κατοικιών στην ΕΕ φτάνει το 20%.
Πηγή: Pagenews.gr