Η μεταναστευτική κρίση της Θέουτα αλλάζει κάτι βαθύτερο από την ισπανική πολιτική ασύλου.
Αλλάζει σταδιακά την αρχιτεκτονική με την οποία η Ευρώπη προστατεύει ένα από τα πιο ευαίσθητα εξωτερικά σύνορά της.
Έναν μήνα μετά τη μαζική διέλευση περίπου 72.000 ανθρώπων από το Μαρόκο προς τον ισπανικό θύλακο, η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ επιχειρεί μια δύσκολη ισορροπία: δεν κατηγορεί επισήμως το Ραμπάτ ότι οργάνωσε την κρίση, αλλά ταυτόχρονα δεν φαίνεται πλέον διατεθειμένη να στηρίζει την ασφάλεια της Θέουτα αποκλειστικά στη διμερή συνεργασία.
Η Μαδρίτη στρέφεται περισσότερο προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο αποτέλεσμα της κρίσης.
Σάντσεθ: Δεν έχουμε αποδείξεις κατά του Μαρόκου
Ο Ισπανός πρωθυπουργός εμφανίστηκε σήμερα, Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου, ενώπιον του Κογκρέσου για να δώσει εξηγήσεις για τη διαχείριση της μεγαλύτερης μεταναστευτικής κρίσης που έχει αντιμετωπίσει πρόσφατα η Θέουτα. Η παρουσία του στο Κοινοβούλιο είχε επισήμως προγραμματιστεί για τις 09:00.
Ο Σάντσεθ επέμεινε ότι η κυβέρνησή του δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι μαροκινές αρχές σχεδίασαν ή εκτέλεσαν τη μαζική διέλευση.
«Κανείς δεν έχει προσκομίσει στην κυβέρνηση ισχυρές αποδείξεις που να μας επιτρέπουν να συμπεράνουμε ότι η μαζική είσοδος στη Θέουτα σχεδιάστηκε ή εκτελέστηκε από τις μαροκινές αρχές», ήταν η θέση που διατύπωσε στο Κοινοβούλιο.
Πρόσθεσε όμως ότι εάν προκύψουν τέτοια στοιχεία, η κυβέρνηση θα αντιδράσει «με απόλυτη αποφασιστικότητα».
Αυτό είναι το επίσημο μήνυμα.
Η πραγματικότητα στο παρασκήνιο είναι περισσότερο περίπλοκη.
Το αστυνομικό report που αλλάζει την πολιτική συζήτηση
Έγγραφο του ισπανικού Centro Nacional de Inmigración y Fronteras, το οποίο διαβιβάστηκε στη δικαστή María Tardón, περιγράφει τα γεγονότα της 30ής και 31ης Ιουλίου ως μαζική είσοδο που ήταν σχεδιασμένη και όχι αυθόρμητη.
Σύμφωνα με το EFE, το συγκεκριμένο report αναφέρεται επίσης σε πρόσωπα συνδεδεμένα με τις μαροκινές δυνάμεις ασφαλείας και περιγράφει τη συμπεριφορά των μαροκινών αρχών στο σύνορο ως τουλάχιστον εξαιρετικά ανεκτική απέναντι στις κινήσεις του πλήθους.
Εδώ χρειάζεται όμως μεγάλη προσοχή.
Ο γενικός διευθυντής της ισπανικής Αστυνομίας Francisco Pardo έχει δηλώσει ότι δεν υπάρχει αστυνομικό πόρισμα που να αποδίδει θεσμικά στις μαροκινές δυνάμεις ασφαλείας τον σχεδιασμό ή την εκτέλεση των γεγονότων.
Άρα αυτή τη στιγμή υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες των διαθέσιμων πληροφοριών, αλλά όχι οριστική επίσημη απόδοση ευθύνης στο μαροκινό κράτος.
Αυτό εξηγεί και την εξαιρετικά προσεκτική στάση του Σάντσεθ.
Γιατί η Μαδρίτη δεν μπορεί απλώς να συγκρουστεί με το Ραμπάτ
Το Μαρόκο δεν είναι ένας συνηθισμένος γείτονας για την Ισπανία.
Είναι ένας από τους σημαντικότερους εταίρους της στην καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης, στην ασφάλεια, στην αντιτρομοκρατική συνεργασία και στον έλεγχο των διαδρομών που καταλήγουν στη Θέουτα, τη Μελίγια και μέσω θαλάσσης στην Ιβηρική.
Αυτό δημιουργεί μια δύσκολη στρατηγική εξάρτηση.
Η Ισπανία χρειάζεται τη συνεργασία ακριβώς της χώρας από την οποία ξεκινά ένα μεγάλο μέρος της συνοριακής πίεσης που προσπαθεί να ελέγξει.
Και η κρίση της 30ής Ιουλίου αποκάλυψε με ακραίο τρόπο το ρίσκο αυτού του μοντέλου.
72.000 άνθρωποι άλλαξαν την εξίσωση
Η κλίμακα των γεγονότων ήταν πρωτοφανής.
Η ισπανική κυβέρνηση έχει τοποθετήσει τον αριθμό των ανθρώπων που πέρασαν στη Θέουτα στις 72.000, ενώ περισσότερο από το 90% επέστρεψε στο Μαρόκο μέσα στο πρώτο διάστημα μετά την κρίση.
Η εικόνα ενός ευρωπαϊκού εξωτερικού συνόρου να δέχεται μέσα σε ελάχιστο χρόνο μια τέτοια πίεση έφερε στην επιφάνεια μια πραγματικότητα που η ΕΕ γνωρίζει ήδη από άλλα μέτωπα:
η μετανάστευση μπορεί να εξελιχθεί από κοινωνικό και ανθρωπιστικό φαινόμενο σε παράγοντα στρατηγικής πίεσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως το Μαρόκο «εργαλειοποίησε» συνειδητά τις ροές στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Σημαίνει όμως ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να σχεδιάζει την προστασία των συνόρων της θεωρώντας δεδομένη τη συνεργασία τρίτων χωρών.
Η Frontex περνά στην πρώτη γραμμή
Εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη αλλαγή.
Στις 28 Αυγούστου, η κυβέρνηση Σάντσεθ ζήτησε επίσημα από την Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχυμένη βοήθεια στη Θέουτα.
Η Μαδρίτη ζήτησε την παράταση της Operation Minerva της Frontex για όσο χρειαστεί, την ανάπτυξη δέκα επιπλέον στελεχών του Standing Corps για τη διαδικασία καταγραφής και διαλογής, καθώς και ευρωπαϊκή υποστήριξη στις ενδεχόμενες επιστροφές μετά την ολοκλήρωση των διαδικασιών.
Παράλληλα ζητήθηκε ενίσχυση από την Europol και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο, EUAA.
Η τελευταία μπορεί να συνδράμει στις συνεντεύξεις και στη διερμηνεία κατά την επεξεργασία των υποθέσεων όσων παραμένουν στη Θέουτα.
Αυτό είναι κάτι περισσότερο από τεχνική βοήθεια.
Από ισπανομαροκινό σύνορο σε ευρωπαϊκό σύνορο
Η Θέουτα βρίσκεται γεωγραφικά στην Αφρική.
Πολιτικά όμως αποτελεί τμήμα της Ισπανίας — και συνεπώς εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ενίσχυση Frontex, Europol και EUAA μεταφέρει σταδιακά μεγαλύτερο μέρος της διαχείρισης από μια διμερή σχέση Μαδρίτης–Ραμπάτ σε ένα πολυεπίπεδο ευρωπαϊκό σύστημα.
Και αυτό μπορεί να αποτελέσει προηγούμενο.
Διότι η ίδια συζήτηση αφορά, με διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα ελληνικά σύνορα με την Τουρκία, την Ανατολική Μεσόγειο, την Κεντρική Μεσόγειο και τα ανατολικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ερώτημα είναι παντού το ίδιο:
Πόσο μπορεί η Ευρώπη να εξαρτά την ασφάλεια των εξωτερικών της συνόρων από τη συνεργασία τρίτων κρατών;
Το προηγούμενο του 2021 στοιχειώνει τη Μαδρίτη
Η ισπανική καχυποψία δεν εμφανίζεται σε ιστορικό κενό.
Το 2021 περίπου 8.000 άνθρωποι πέρασαν στη Θέουτα όταν το Μαρόκο χαλάρωσε τους συνοριακούς ελέγχους, σε μια περίοδο σοβαρής διπλωματικής σύγκρουσης με την Ισπανία γύρω από το ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας.
Ακολούθησε μια θεαματική επαναπροσέγγιση Μαδρίτης–Ραμπάτ και μεταβολή της ισπανικής στάσης απέναντι στο μαροκινό σχέδιο για τη Δυτική Σαχάρα.
Η στρατηγική του Σάντσεθ ήταν σαφής:
καλύτερες σχέσεις με το Μαρόκο σημαίνουν ασφαλέστερα σύνορα.
Η 30ή Ιουλίου έθεσε αυτή την υπόθεση υπό νέα πίεση.
Και τώρα εμφανίζεται ξανά το θέμα της κυριαρχίας
Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που κάνει την κρίση περισσότερο γεωπολιτική.
Ο Σάντσεθ αποκάλυψε σήμερα ότι στις 21 Αυγούστου η ισπανική κυβέρνηση κάλεσε τη Μαροκινή πρέσβη Karima Benyaich για εξηγήσεις μετά από δηλώσεις Μαροκινών υπουργών σχετικά με τη Θέουτα και τη Μελίγια.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός χαρακτήρισε τις σχετικές δηλώσεις «απαράδεκτες».
Αυτό αλλάζει ακόμη περισσότερο το πλαίσιο.
Το μεταναστευτικό, η συνοριακή ασφάλεια και το ζήτημα της κυριαρχίας αρχίζουν να τέμνονται στην ίδια κρίση.
Και όταν αυτά τα τρία στοιχεία συναντώνται, η σχέση Ισπανίας–Μαρόκου παύει να είναι απλώς μεταναστευτική συνεργασία.
Γίνεται καθαρό ζήτημα γεωπολιτικής.
Η μεγάλη ευρωπαϊκή ερώτηση
Η Θέουτα μπορεί τελικά να λειτουργήσει ως εργαστήριο για την επόμενη φάση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.
Η Ευρώπη έχει επενδύσει σημαντικά στην «εξωτερικοποίηση» του μεταναστευτικού ελέγχου — συνεργαζόμενη με τρίτες χώρες ώστε οι ροές να ανακόπτονται πριν φτάσουν στα ευρωπαϊκά σύνορα.
Αυτό προσφέρει αποτελέσματα.
Δημιουργεί όμως και εξάρτηση.
Όσο περισσότερο μια τρίτη χώρα είναι απαραίτητη για να κρατήσει κλειστή μια μεταναστευτική διαδρομή, τόσο μεγαλύτερη δυνητική διαπραγματευτική ισχύ αποκτά απέναντι στην Ευρώπη.
Η Θέουτα δείχνει το όριο αυτού του μοντέλου.
Η Ισπανία δεν εγκαταλείπει το Μαρόκο – αγοράζει ασφάλεια απέναντι στην εξάρτηση
Αυτό είναι τελικά το σημαντικότερο μήνυμα της σημερινής στάσης Σάντσεθ.
Η Μαδρίτη δεν θέλει ρήξη με το Ραμπάτ.
Ούτε μπορεί εύκολα να την αντέξει.
Θέλει όμως ένα σύστημα στο οποίο η ασφάλεια ενός ευρωπαϊκού συνόρου δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από το εάν ο γείτονας θα συνεχίσει να συνεργάζεται.
Γι’ αυτό η Frontex, η Europol και η EUAA αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.
Δεν αντικαθιστούν το Μαρόκο.
Περιορίζουν όμως το ρίσκο της ισπανικής εξάρτησης από αυτό.
Και εκεί βρίσκεται η πραγματική αλλαγή μετά τις 72.000 αφίξεις της 30ής και 31ης Ιουλίου:
η μεταναστευτική πολιτική της Θέουτα μετατρέπεται σταδιακά από διμερή διαχείριση σε ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας συνόρων.
Πηγή: pagenews.gr