Ένας νέος ενεργειακός χάρτης αρχίζει να διαμορφώνεται στα Βαλκάνια και η Ελλάδα βρίσκεται στο νότιο άκρο του.
Η υπογραφή στη Θεσσαλονίκη του νέου Μνημονίου Συνεργασίας για την ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας στον Κάθετο Διάδρομο δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη συμφωνία μεταξύ διαχειριστών φυσικού αερίου.
Διευρύνει μια ενεργειακή αλυσίδα που ξεκινά από τις ελληνικές υποδομές και μπορεί να κατευθύνει διαφοροποιημένες ποσότητες φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια, την Κεντρική Ευρώπη, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Με τη NOMAGAS και την Transportgas Serbia, η πρωτοβουλία συγκεντρώνει πλέον 11 διαχειριστές από εννέα χώρες.
Και πίσω από τους αγωγούς βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι.
Από την Ελλάδα προς Βορρά
Ο Κάθετος Διάδρομος σχεδιάζεται ουσιαστικά ως ένας άξονας μεταφοράς φυσικού αερίου με κατεύθυνση Νότου–Βορρά.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην αφετηρία χάρη στο εθνικό σύστημα φυσικού αερίου, τις υποδομές LNG και τις διασυνδέσεις της με τις γειτονικές αγορές.
Από εκεί, το δίκτυο συνδέεται με Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία και Σλοβακία και φτάνει προς Μολδαβία και Ουκρανία.
Τώρα αποκτά και δυτικό βαλκανικό βραχίονα μέσω Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας.
Η εξέλιξη είχε προετοιμαστεί ήδη από τον Ιούλιο, όταν οι 11 διαχειριστές συναντήθηκαν στην Αθήνα για να εξετάσουν διαθέσιμη δυναμικότητα, σημεία διασύνδεσης, απαιτούμενες επενδύσεις και χρονοδιαγράμματα.
Σήμερα όμως πέρασε στο επόμενο επίπεδο με τις υπογραφές στη Θεσσαλονίκη.
Η Ελλάδα αποκτά ένα πολύτιμο πλεονέκτημα: τη γεωγραφία της
Για την Αθήνα, το μεγαλύτερο κέρδος είναι στρατηγικό.
Όσο περισσότερες χώρες συνδέονται με έναν διάδρομο που έχει ως νότια πύλη τις ελληνικές υποδομές, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η γεωπολιτική αξία του ελληνικού συστήματος.
Η χώρα δεν φιλοδοξεί πλέον απλώς να εξασφαλίζει τις δικές της ανάγκες.
Θέλει να γίνει σημείο εισόδου ενέργειας για ολόκληρη την περιοχή.
Αυτό σημαίνει ότι LNG που φτάνει στην Ελλάδα μπορεί, υπό τις κατάλληλες εμπορικές και τεχνικές συνθήκες, να διοχετεύεται προς περισσότερες αγορές του ευρωπαϊκού Βορρά.
Και όσο μεγαλώνει η γεωγραφική ακτίνα του δικτύου, τόσο μεγαλύτερη γίνεται δυνητικά η αξία της Ρεβυθούσας, της Αλεξανδρούπολης, του ΔΕΣΦΑ και των διασυνοριακών διασυνδέσεων.
Το αμερικανικό αποτύπωμα
Δεν περνά απαρατήρητη η ισχυρή αμερικανική παρουσία στη Θεσσαλονίκη.
Στην τελετή βρέθηκαν η πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και Αμερικανοί αξιωματούχοι, ενώ το ίδιο το Southeast Europe Energy Forum έχει έντονο διατλαντικό χαρακτήρα.
Και αυτό συνδέεται με ένα πολύ ευρύτερο αμερικανικό ενδιαφέρον.
Η ενίσχυση των ενεργειακών διαδρομών από τον Νότο προς τον Βορρά δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες διάθεσης LNG και μειώνει την εξάρτηση των χωρών της περιοχής από έναν μόνο προμηθευτή.
Ο ίδιος ο ΔΕΣΦΑ έχει συνδέσει τον Κάθετο Διάδρομο με τον στόχο διαφοροποίησης των πηγών και διαδρομών εφοδιασμού και με τη στρατηγική REPowerEU.
Έτσι, ένας αγωγός μετατρέπεται σε εργαλείο γεωπολιτικής.
Σερβία: Η ένταξη με ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα
Η συμμετοχή της Σερβίας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.
Το Βελιγράδι αποτελεί κρίσιμο ενεργειακό και γεωγραφικό κόμβο των Δυτικών Βαλκανίων. Η ένταξή του στον Κάθετο Διάδρομο διευρύνει τις δυνητικές επιλογές εφοδιασμού της σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιδιώκει μεγαλύτερη διαφοροποίηση.
Δεν σημαίνει ότι από αύριο αλλάζει αυτομάτως ο ενεργειακός προσανατολισμός της Σερβίας.
Σημαίνει όμως ότι δημιουργείται μια επιπλέον υποδομή επιλογής.
Και στην ενεργειακή ασφάλεια, η δυνατότητα επιλογής έχει από μόνη της στρατηγική αξία.
Η Βόρεια Μακεδονία συνδέεται ακόμη στενότερα με την ελληνική πύλη
Ακόμη πιο άμεση είναι η σημασία για τη Βόρεια Μακεδονία.
Η διασύνδεση φυσικού αερίου Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας βρίσκεται ήδη σε πορεία υλοποίησης, με το συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα να προβλέπει ολοκλήρωση εντός του 2027.
Η ένταξη της NOMAGAS στον Κάθετο Διάδρομο δημιουργεί επομένως θεσμική συνέχεια με τη φυσική διασύνδεση που κατασκευάζεται.
Και αυτό μπορεί να δώσει στη γειτονική χώρα πρόσβαση σε περισσότερες πηγές και διαδρομές εφοδιασμού.
Το κρίσιμο επόμενο βήμα: Από το MoU στα κυβικά μέτρα
Εδώ όμως βρίσκεται και η βασική προϋπόθεση επιτυχίας.
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι ένας ενιαίος καινούργιος αγωγός που κατασκευάζεται από την Ελλάδα μέχρι την Ουκρανία.
Είναι ένα σύστημα διασυνδεδεμένων υφιστάμενων και νέων υποδομών, οι οποίες πρέπει να μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά ως ενιαία εμπορική διαδρομή.
Γι’ αυτό το νέο MoU προβλέπει συντονισμό για καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων δικτύων, εντοπισμό νέων αναγκών υποδομής, αύξηση της διασυνοριακής δυναμικότητας και ενίσχυση των αμφίδρομων ροών.
Χρειάζεται όμως και κάτι ακόμη: ανταγωνιστικές χρεώσεις και επαρκές εμπορικό ενδιαφέρον.
Η επιτυχία επομένως δεν θα κριθεί στις υπογραφές.
Θα κριθεί στο πόσο αέριο θα μεταφέρεται πραγματικά και σε ποια τιμή.
Σφερούτσα: Η Ελλάδα πύλη διαφοροποιημένου ενεργειακού εφοδιασμού
Η CEO του ΔΕΣΦΑ Maria Sferruzza έδωσε ακριβώς αυτή την ευρύτερη διάσταση στη συμφωνία, τονίζοντας ότι η είσοδος Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας αυξάνει σημαντικά τη γεωγραφική εμβέλεια της πρωτοβουλίας.
«Η συμμετοχή της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας διευρύνει σημαντικά τη γεωγραφική εμβέλεια της πρωτοβουλίας και ενισχύει τις συνδέσεις μεταξύ της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και των Δυτικών Βαλκανίων», σημείωσε, υπογραμμίζοντας παράλληλα τον στόχο ενίσχυσης του ρόλου της Ελλάδας ως πύλης διαφοροποιημένου ενεργειακού εφοδιασμού.
Η στρατηγική του ΔΕΣΦΑ βασίζεται ακριβώς στη σύνδεση του «hardware» –αγωγών, LNG terminals και συμπιεστών– με το «software» της αγοράς: κοινούς κανόνες, συντονισμό και εμπορικούς μηχανισμούς που επιτρέπουν πραγματικές διασυνοριακές ροές.
Από την Αλεξανδρούπολη μέχρι την Ουκρανία
Εδώ αρχίζει να φαίνεται η μεγάλη εικόνα.
Η Ελλάδα επενδύει εδώ και χρόνια σε ένα πλέγμα ενεργειακών υποδομών που αλλάζει τη θέση της στον περιφερειακό χάρτη.
Ο Κάθετος Διάδρομος δίνει σε αυτές τις υποδομές γεωγραφικό βάθος.
Δεν έχει τόση σημασία μόνο πόσο LNG μπορεί να εισαχθεί στην Ελλάδα.
Έχει σημασία σε πόσες αγορές μπορεί στη συνέχεια να φτάσει.
Και με τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία μέσα στην πρωτοβουλία, το αποτύπωμα μεγαλώνει.
Η Ελλάδα από «σύνορο» γίνεται διάδρομος
Αυτό είναι τελικά το πραγματικό νέο της Θεσσαλονίκης.
Η ελληνική ενεργειακή στρατηγική μετακινείται από την ασφάλεια του εθνικού εφοδιασμού προς την περιφερειακή διασύνδεση.
Η Ελλάδα θέλει να βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται LNG, αγωγοί, Βαλκάνια, Κεντρική Ευρώπη και Ουκρανία.
Και όσο περισσότερες χώρες αποκτούν συμφέρον να χρησιμοποιούν αυτή τη διαδρομή, τόσο περισσότερο η ενεργειακή υποδομή μετατρέπεται σε γεωπολιτικό κεφάλαιο.
Το MoU της Θεσσαλονίκης δεν σημαίνει ότι ο Κάθετος Διάδρομος ολοκληρώθηκε ούτε ότι οι εμπορικές ροές είναι δεδομένες.
Σημαίνει όμως ότι ο χάρτης μεγαλώνει.
Και για την Ελλάδα, αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο: από χώρα στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης επιχειρεί να γίνει η πύλη από την οποία η ενέργεια μπαίνει στην Ευρώπη και ανεβαίνει προς Βορρά.
Πηγή: pagenews.gr