Η ιστορία μοιάζει αρχικά να αφορά έναν ποταμό.
Στην πραγματικότητα αφορά πολύ περισσότερα: Κόσοβο, Ουκρανία, Ρωσία, τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την πολιτική επιβίωση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Στις 9 Αυγούστου, ο πρόεδρος της Σερβίας ανακοίνωσε ότι έχουν ήδη κληθεί ειδικοί και μηχανικοί προκειμένου να εξετάσουν το ενδεχόμενο αλλαγής της ροής του ποταμού Ίμπαρ σε σερβικό έδαφος.
«Έχουμε διάφορους λόγους για να αλλάξουμε τη ροή του Ίμπαρ και μετά θα δούμε τι θα κάνουν οι Αλβανοί και πώς θα συμπεριφερθούν», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η δήλωση προκάλεσε άμεση αντίδραση στην Πρίστινα και προειδοποίηση από την ΕΕ. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει την υπόθεση ενδιαφέρουσα.
Γιατί η εκτροπή του Ίμπαρ μπορεί να είναι τεχνικά και νομικά εξαιρετικά δύσκολη.
Η απειλή της εκτροπής, όμως, είναι πολιτικά πολύ φθηνότερη.
Ο Ίμπαρ δεν είναι ένας οποιοσδήποτε ποταμός
Ο Ίμπαρ πηγάζει στο Μαυροβούνιο, περνά από τη Σερβία και τροφοδοτεί τον ταμιευτήρα Gazivode/Ujman στο βόρειο Κόσοβο.
Πρόκειται για υποδομή στρατηγικής σημασίας.
Μέσω του συστήματος Ίμπαρ–Λέπεντς, το νερό χρησιμοποιείται για ύδρευση, άρδευση και ενεργειακές ανάγκες, ενώ είναι απαραίτητο και για τη λειτουργία των θερμοηλεκτρικών σταθμών Kosovo A και Kosovo B.
Επομένως, ακόμη και μια θεωρητική απειλή περιορισμού της ροής μετατρέπει αμέσως το νερό από φυσικό πόρο σε γεωπολιτικό εργαλείο πίεσης.
Η υπηρεσιακή υπουργός Περιβάλλοντος του Κοσόβου Fitore Pacolli επικαλέστηκε τη Σύμβαση του Ελσίνκι για τα διασυνοριακά ύδατα.
«Οι υδάτινοι πόροι δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως εργαλείο απειλής, πίεσης ή αποσταθεροποίησης άλλου κράτους», ανέφερε.
Η ΕΕ με τη σειρά της προειδοποίησε ότι τέτοιες δηλώσεις δεν συμβάλλουν στην εξομάλυνση των σχέσεων Βελιγραδίου–Πρίστινας.
Μπορεί πράγματι ο Βούτσιτς να «κλείσει τη στρόφιγγα»;
Εδώ αρχίζει το παράδοξο.
Τεχνικοί στη Σερβία αντιμετωπίζουν την ιδέα με μεγάλη επιφύλαξη.
Ο καθηγητής υδροτεχνικής και υδρολογίας Jovan Despotović υποστήριξε ότι ένα τέτοιο έργο δεν μπορεί να γίνει βραχυπρόθεσμα, θα απαιτούσε τεράστιες παρεμβάσεις στο ανάγλυφο, πολυετείς μελέτες και διεθνείς εγκρίσεις.
Υπάρχει και το νομικό εμπόδιο.
Ο Ίμπαρ είναι διασυνοριακός ποταμός και πηγάζει στο Μαυροβούνιο. Μια μεγάλης κλίμακας επέμβαση που προκαλεί διασυνοριακές επιπτώσεις δεν μπορεί απλώς να αντιμετωπιστεί ως εσωτερική σερβική υπόθεση.
Ο ίδιος ο Βούτσιτς, μετά τις αντιδράσεις, επιχείρησε να χαμηλώσει τον τόνο:
«Δεν απειλώ κανέναν. Ασχολούμαι με υδάτινες ροές στο έδαφος της Δημοκρατίας της Σερβίας», δήλωσε.
Αυτό όμως δεν αναιρεί την αρχική πολιτική λειτουργία της δήλωσης.
Και εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο σημείο.
Γιατί τώρα; Η Ουκρανία μπαίνει στην εξίσωση
Η Σερβία είναι υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ από το 2012.
Η Ουκρανία και η Μολδαβία έγιναν υποψήφιες μία δεκαετία αργότερα, το 2022.
Κι όμως, η εικόνα σήμερα έχει αντιστραφεί.
Στον Integration Readiness Index του European Policy Innovation Council, ο οποίος χρησιμοποιεί στοιχεία των εκθέσεων προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Μολδαβία βρίσκεται στο 5,87, η Ουκρανία στο 5,85, ενώ η Σερβία στο 5,5.
Η νέα πραγματικότητα της διεύρυνσης
- Μολδαβία: 5,87
- Ουκρανία: 5,85
- Σερβία: 5,50
- Βόρεια Μακεδονία: 5,50
Και το πολιτικό μήνυμα για το Βελιγράδι είναι ακόμη πιο δύσκολο.
Η Ουκρανία και η Μολδαβία άνοιξαν νέα διαπραγματευτικά κεφάλαια μέσα στο 2026, ενώ η σερβική διαδικασία παραμένει ουσιαστικά κολλημένη από τον Δεκέμβριο του 2021.
Για έναν ηγέτη που επί χρόνια παρουσίαζε τη Σερβία ως τον αυτονόητο επόμενο μεγάλο υποψήφιο των Δυτικών Βαλκανίων, αυτή η αλλαγή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια.
Είναι στρατηγική υποβάθμιση.
Ο Βούτσιτς παίζει σε τρία ταμπλό
Η απειλή για τον Ίμπαρ αποκτά διαφορετικό νόημα εάν ιδωθεί όχι ως πραγματικό κατασκευαστικό σχέδιο αλλά ως εργαλείο πίεσης με τρεις διαφορετικούς αποδέκτες.
1. Βρυξέλλες: «Μην ξεχνάτε τη Σερβία»
Η πρώτη διεύθυνση είναι η ΕΕ.
Η γεωπολιτική επιτάχυνση της Ουκρανίας έχει αλλάξει ολόκληρη τη συζήτηση περί διεύρυνσης.
Το Βελιγράδι χρειάζεται να υπενθυμίζει ότι τα Δυτικά Βαλκάνια δεν μπορούν να μείνουν επ’ αόριστον στην αίθουσα αναμονής.
Μια νέα κρίση Κοσόβου–Σερβίας κάνει ακριβώς αυτό: επιστρέφει υποχρεωτικά τα Βαλκάνια στην ατζέντα των Βρυξελλών.
Δεν σημαίνει ότι η ΕΕ θα ανταμείψει τη Σερβία — το αντίθετο μπορεί επίσης να συμβεί.
Αλλά σημαίνει ότι δεν μπορεί να την αγνοήσει.
2. Πρίστινα: Το νερό ως μοχλός αβεβαιότητας
Ο δεύτερος αποδέκτης είναι προφανώς το Κόσοβο.
Η κυβέρνηση του Κοσόβου αναγκάζεται να αντιμετωπίσει σοβαρά ακόμη και ένα σχέδιο αμφίβολης τεχνικής βιωσιμότητας επειδή οι πιθανές συνέπειες αφορούν νερό και ενέργεια.
Η Πρίστινα ήδη ζήτησε διεθνή αντίδραση.
Και εδώ βρίσκεται ένα χαρακτηριστικό της στρατηγικής πίεσης:
δεν χρειάζεται να πραγματοποιήσεις μια απειλή για να δημιουργήσεις κόστος στον αντίπαλο.
Αρκεί να τον αναγκάσεις να προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο.
3. Σερβία: Το Κόσοβο επιστρέφει στο εσωτερικό παιχνίδι
Υπάρχει όμως και τρίτος αποδέκτης: η ίδια η σερβική κοινωνία.
Η άμεση αφορμή που επικαλέστηκε το Βελιγράδι ήταν οι κατεδαφίσεις σερβικών κατοικιών και άλλων κτισμάτων στην περιοχή της Gazivode από τις αρχές του Κοσόβου.
Το Κόσοβο παραμένει ένα από τα ισχυρότερα ζητήματα εθνικής κινητοποίησης στη Σερβία.
Σε μια περίοδο έντονης εσωτερικής πολιτικής πίεσης, η μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης από τη διακυβέρνηση και τις κοινωνικές αντιδράσεις προς ένα ζήτημα εθνικής κυριαρχίας είναι πολιτικά πολύτιμη.
Και πίσω από όλα βρίσκεται η Ρωσία
Υπάρχει ακόμη μία διάσταση.
Η ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας έχει εδώ και χρόνια ένα θεμελιώδες πρόβλημα: τη σχέση της με τη Μόσχα.
Το Βελιγράδι επιμένει στη στρατηγική ισορροπίας μεταξύ ΕΕ, Ρωσίας και Κίνας και δεν έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με το ευρωπαϊκό καθεστώς κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Η Ουκρανία, αντιθέτως, έχει μετατραπεί από απλό υποψήφιο κράτος σε κεντρικό γεωπολιτικό project της ΕΕ.
Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο για τον Βούτσιτς:
η Σερβία περίμενε περισσότερο, αλλά η Ουκρανία κινείται γρηγορότερα.
Και όσο η ευρωπαϊκή διεύρυνση γίνεται περισσότερο γεωπολιτική και λιγότερο μια καθαρά τεχνοκρατική διαδικασία, τόσο δυσκολότερο γίνεται για το Βελιγράδι να διατηρεί ίσες αποστάσεις.
Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι ο ποταμός
Το πιθανότερο είναι ότι ο Ίμπαρ θα συνεχίσει να κυλά όπως σήμερα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το επεισόδιο είναι ασήμαντο.
Αντίθετα, αποκαλύπτει μια ευρύτερη στρατηγική πραγματικότητα στα Δυτικά Βαλκάνια.
Ο Βούτσιτς γνωρίζει ότι η Σερβία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί την Ουκρανία στη γεωπολιτική προτεραιότητα που της δίνει σήμερα η Ευρώπη.
Μπορεί όμως να κάνει κάτι διαφορετικό:
να αυξήσει το κόστος της ευρωπαϊκής αδιαφορίας για τα Βαλκάνια.
Ο Ίμπαρ επομένως δεν είναι μόνο μια ιστορία για το νερό.
Είναι μια ιστορία για το ποιος βρίσκεται μπροστά στην ουρά προς την Ευρώπη, ποιος μένει πίσω — και τι είναι διατεθειμένος να κάνει για να ξανακερδίσει την προσοχή των Βρυξελλών.
Και γι’ αυτό η σημαντικότερη εξέλιξη που πρέπει να παρακολουθήσουν οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν είναι εάν θα εμφανιστούν αύριο εκσκαφείς στις όχθες του ποταμού.
Είναι εάν η νέα γεωπολιτική διεύρυνση της ΕΕ αρχίζει να δημιουργεί κίνητρα για περισσότερη βαλκανική ένταση αντί για περισσότερες μεταρρυθμίσεις.
Πηγή: pagenews.gr