Μία φράση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Βουλή μπορεί να αποδειχθεί πολύ σημαντικότερη από όσο φάνηκε μέσα στην έντονη πολιτική αντιπαράθεση.
«Δεν συζητούμε καθόλου και δυστυχώς δεν φαίνεται να υπάρχει συμφωνία ώστε να ρυθμίσουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο», είπε.
Δεν πρόκειται απλώς για τεχνολογική διακήρυξη.
Εάν μια τέτοια αρχή κατοχυρωθεί συνταγματικά, θα μπορούσε να αποκτήσει σημασία για τον τρόπο με τον οποίο το κράτος χρησιμοποιεί αλγορίθμους, για την αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων, τη Δικαιοσύνη, τα προσωπικά δεδομένα και τα δικαιώματα των πολιτών.
Η Ευρώπη έχει ήδη AI Act
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη το πρώτο οριζόντιο κανονιστικό πλαίσιο μεγάλης κλίμακας για την τεχνητή νοημοσύνη.
Το AI Act βασίζεται στην αρχή του κινδύνου: όσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η επίπτωση ενός συστήματος AI σε ασφάλεια ή θεμελιώδη δικαιώματα, τόσο αυστηρότερες είναι οι υποχρεώσεις.
Από τον Αύγουστο του 2026 ισχύουν ήδη μεταξύ άλλων οι κανόνες διαφάνειας για συγκεκριμένα συστήματα και το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο εποπτείας.
Το ευρωπαϊκό μοντέλο απαιτεί «άνθρωπο πάνω από τον αλγόριθμο»
Στα high-risk συστήματα, ο AI Act απαιτεί ανθρώπινη εποπτεία.
Οι φορείς που χρησιμοποιούν τέτοια συστήματα πρέπει να αναθέτουν την εποπτεία σε φυσικά πρόσωπα με κατάλληλη εκπαίδευση, αρμοδιότητα και δυνατότητα πραγματικής παρέμβασης.
Και όταν δημόσιες αρχές χρησιμοποιούν high-risk AI, προβλέπονται επιπλέον υποχρεώσεις, όπως καταχώριση των συστημάτων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αξιολόγηση επιπτώσεων στα θεμελιώδη δικαιώματα.
Άρα η φράση Μητσοτάκη ότι «η AI πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο» βρίσκεται στην ίδια γενική φιλοσοφία με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Γιατί όμως να μπει και στο Σύνταγμα;
Εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον.
Ένας ευρωπαϊκός κανονισμός μπορεί να αλλάξει.
Ένας νόμος μπορεί επίσης να αλλάξει.
Μία συνταγματική αρχή, όμως, λειτουργεί σε πολύ υψηλότερο επίπεδο.
Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από δικαστήρια ως ερμηνευτικό κριτήριο όταν εξετάζεται εάν μια αυτοματοποιημένη κρατική απόφαση παραβιάζει ανθρώπινα δικαιώματα.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη το ακριβές κείμενο που θα μπορούσε να υιοθετηθεί.
Άρα δεν μπορεί να ειπωθεί σήμερα τι συγκεκριμένες νομικές συνέπειες θα είχε.
Αλλά η φιλοσοφία είναι σαφής: η τεχνολογία δεν πρέπει να αποκτήσει αυτόνομη θεσμική υπεροχή έναντι του ανθρώπου.
Πού μπορεί να αποκτήσει πραγματική σημασία
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα chatbots.
Τα πραγματικά δύσκολα ερωτήματα αρχίζουν όταν η AI χρησιμοποιείται για αποφάσεις που επηρεάζουν ζωές:
προσλήψεις και αξιολόγηση εργαζομένων,
κοινωνικά επιδόματα,
φορολογικούς ελέγχους,
πιστοληπτική αξιολόγηση,
αστυνομικές εφαρμογές,
μετανάστευση,
υγεία,
και Δικαιοσύνη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντάσσει ήδη ορισμένες από αυτές τις χρήσεις στην κατηγορία υψηλού κινδύνου ακριβώς επειδή μπορούν να επηρεάσουν θεμελιώδη δικαιώματα.
Deepfakes και πολιτική
Υπάρχει και μία ακόμη διάσταση με άμεσο ενδιαφέρον για τη δημοκρατία.
Το AI Act προβλέπει υποχρεώσεις διαφάνειας για συνθετικό περιεχόμενο και deepfakes, καθώς και για ορισμένο AI-generated περιεχόμενο που δημοσιεύεται για την ενημέρωση του κοινού σε θέματα δημόσιου ενδιαφέροντος.
Καθώς η παραγωγή ψεύτικης εικόνας, φωνής και βίντεο γίνεται όλο και πιο εύκολη, η προστασία της πολιτικής διαδικασίας αποκτά νέα διάσταση.
Ένα συνταγματικό θεμέλιο για την ανθρώπινη εποπτεία θα μπορούσε να προσφέρει στην Ελλάδα ένα πρόσθετο επίπεδο αρχών πάνω από την τεχνική ευρωπαϊκή ρύθμιση.
Θα ήταν ευρωπαϊκή πρωτοπορία;
Χρειάζεται προσοχή στον όρο.
Δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα θα ήταν η πρώτη χώρα που ρυθμίζει συνταγματικά την τεχνολογία ή τα ψηφιακά δικαιώματα.
Αλλά μία ρητή συνταγματική αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη θα ήταν ασφαλώς ασυνήθιστη για ευρωπαϊκό Σύνταγμα και θα αποτελούσε θεσμική καινοτομία.
Το ερώτημα πλέον είναι εάν μπορεί να βρεθεί διακομματική πλειοψηφία και — κυρίως — ποια ακριβώς νομική διατύπωση θα επιλεγεί.
Γιατί από αυτή τη διατύπωση θα κριθεί εάν θα πρόκειται απλώς για μία γενική αρχή ή για ένα ουσιαστικό νέο συνταγματικό δικαίωμα στην εποχή των αλγορίθμων.
Πηγή: pagenews.gr