Το μεταναστευτικό επιστρέφει στο κέντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής — και αυτή τη φορά η Αθήνα δεν πηγαίνει στις Βρυξέλλες μόνο για να ζητήσει περισσότερη αλληλεγγύη.
Πηγαίνει με πρόταση για αλλαγή του τρόπου με τον οποίο αντιδρά η Ευρωπαϊκή Ένωση όταν τα εξωτερικά της σύνορα δέχονται αιφνίδια και οργανωμένη πίεση.
Η ελληνική θέση, όπως παρουσιάστηκε στη συνέντευξη, χρησιμοποιεί ως βασικό προηγούμενο την κρίση στον Έβρο και συνοψίζεται στην αντίληψη ότι σε συνθήκες «εργαλειοποίησης» των μεταναστευτικών ροών η Ευρώπη χρειάζεται τη δυνατότητα να λαμβάνει έκτακτα μέτρα. Επικολλημένο markdown
Και το θέμα δεν είναι θεωρητικό: το Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της 1ης Οκτωβρίου στο Λουξεμβούργο έχει επισήμως στην ατζέντα του ενημέρωση της Ελλάδας για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης απέναντι στην εργαλειοποίηση και στις υβριδικές απειλές στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Το ελληνικό δόγμα: «Μέτρα έξω από το κουτί»
Η αφετηρία της ελληνικής πρότασης είναι ο Έβρος.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη συνέντευξη, η Αθήνα θέλει να μεταφέρει σε ευρωπαϊκό επίπεδο την εμπειρία εκείνης της κρίσης και να πείσει τους εταίρους ότι σε έκτακτες καταστάσεις τα κράτη πρώτης γραμμής χρειάζονται διαφορετικά εργαλεία.
Η διατύπωση είναι χαρακτηριστική:
«Σε στιγμές κρίσης θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα εκτός του κουτιού». Επικολλημένο markdown
Στην ελληνική πρόταση, όπως περιγράφεται στη συνέντευξη, περιλαμβάνονται αυξημένη επιτήρηση και πολύ ταχύτερες διαδικασίες επιστροφής σε περιπτώσεις μαζικών ροών που αντιμετωπίζονται ως εργαλειοποίηση. Επικολλημένο markdown
Εδώ όμως υπάρχει μια κρίσιμη νομική διάσταση: το ακριβές εύρος οποιασδήποτε αναστολής ή παρέκκλισης από τις κανονικές διαδικασίες ασύλου θα πρέπει να αποτυπωθεί στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο και να είναι συμβατό με τις υποχρεώσεις διεθνούς προστασίας. Δεν προκύπτει από την ατζέντα του Συμβουλίου ότι η ελληνική πρόταση έχει ήδη υιοθετηθεί από την ΕΕ.
Από τον Έβρο σε ευρωπαϊκό μηχανισμό
Αυτό είναι και το ενδιαφέρον πολιτικό στοιχείο.
Η Ελλάδα επιχειρεί να μετατρέψει μια εθνική εμπειρία διαχείρισης συνόρων σε ευρωπαϊκό μηχανισμό κρίσης.
Το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου εφαρμόζεται από τις 12 Ιουνίου 2026 και προβλέπει, μεταξύ άλλων, μηχανισμό αλληλεγγύης για κράτη που αντιμετωπίζουν μεταναστευτική πίεση.
Η ελληνική παρέμβαση αφορά κάτι πιο ειδικό: τι συμβαίνει όταν μια πίεση στα σύνορα δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως αυξημένη μεταναστευτική ροή, αλλά ως εργαλείο πολιτικής ή υβριδικής πίεσης από τρίτους.
Και το γεγονός ότι το ζήτημα μπαίνει επισήμως στο Συμβούλιο της 1ης Οκτωβρίου δείχνει ότι η συζήτηση έχει πλέον περάσει από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το δεύτερο μέτωπο: «κέντρο επιστροφών» στην Αφρική
Υπάρχει όμως και δεύτερη, ακόμη μεγαλύτερη αλλαγή.
Η Ελλάδα συνεργάζεται με Γερμανία, Ολλανδία, Δανία και Αυστρία για τη δημιουργία κέντρου επιστροφών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πενταμερής αυτή ομάδα δεν είναι καινούργια. Στις αρχές Σεπτεμβρίου οι πέντε χώρες συναντήθηκαν στην Κοπεγχάγη και επεξεργάστηκαν συγκεκριμένες προτάσεις για τη μεταφορά σε τρίτες χώρες ανθρώπων των οποίων το αίτημα ασύλου έχει απορριφθεί
Στη νέα συνέντευξη γίνεται ένα βήμα παραπέρα:
η ελληνική πλευρά αναφέρει ότι έχει ήδη επιλεγεί αφρικανική χώρα, αλλά δεν μπορεί ακόμη να κατονομαστεί.
«Θέλουμε να κάνουμε κέντρο επιστροφής στην Αφρική, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Δανία και η Αυστρία […] σε χώρα της Αφρικής που έχουμε καταλήξει, απλώς δεν μπορούμε να την πούμε ακόμα», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Επικολλημένο markdown
Αυτό αποτελεί δήλωση της ελληνικής πλευράς· η ταυτότητα της χώρας δεν έχει δημοσιοποιηθεί στο υλικό που έχουμε.
Το «κλαμπ των πέντε»
Η συνεργασία των πέντε κρατών παρουσιάζει ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον ακριβώς λόγω της σύνθεσής της.
Δεν πρόκειται μόνο για χώρες της Μεσογείου που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των αφίξεων.
Στο ίδιο σχήμα βρίσκονται:
- η Ελλάδα, ως κράτος εξωτερικών συνόρων,
- η Γερμανία και η Ολλανδία, σημαντικοί τελικοί προορισμοί,
- η Αυστρία, με ιδιαίτερα ενεργή πολιτική στο μεταναστευτικό,
- και η Δανία, η οποία εδώ και χρόνια υποστηρίζει αυστηρότερες πολιτικές επιστροφών.
Άρα δημιουργείται μια συμμαχία που ενώνει χώρες πρώτης εισόδου και χώρες προορισμού γύρω από έναν κοινό στόχο:
περισσότερες πραγματικές επιστροφές.
Και η Ευρώπη έχει ήδη ανοίξει την πόρτα στα return hubs
Το σημαντικότερο είναι ότι η συζήτηση για κέντρα επιστροφής εκτός ΕΕ δεν βρίσκεται πλέον έξω από το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.
Τον Ιούνιο, Συμβούλιο και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για τον νέο ευρωπαϊκό κανονισμό επιστροφών.
Το συμφωνημένο πλαίσιο προβλέπει τη δυνατότητα δημιουργίας return hubs σε τρίτες χώρες για πρόσωπα που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.
Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες ασφαλιστικές δικλίδες: η τρίτη χώρα πρέπει να σέβεται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αρχή της μη επαναπροώθησης, ενώ οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται από τέτοιες ρυθμίσεις.
Άρα η συζήτηση έχει αλλάξει επίπεδο.
Δεν συζητείται πλέον μόνο αν μπορούν να υπάρξουν εξωτερικά κέντρα επιστροφών.
Το ερώτημα μεταφέρεται στο πού, με ποιους όρους και πόσο γρήγορα μπορούν να λειτουργήσουν.
Το μεγάλο πρόβλημα της Ευρώπης: η απόφαση επιστροφής δεν σημαίνει επιστροφή
Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της ευρωπαϊκής στροφής.
Η έκδοση μιας απόφασης επιστροφής δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι ο άνθρωπος εγκαταλείπει την ευρωπαϊκή επικράτεια.
Χρειάζεται συνεργασία της χώρας καταγωγής, ταξιδιωτικά έγγραφα, ταυτοποίηση και πρακτική δυνατότητα επανεισδοχής.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει και η τρέχουσα ευρωπαϊκή ατζέντα. Στο Συμβούλιο του Λουξεμβούργου οι υπουργοί θα συζητήσουν επισήμως τη βελτίωση των επιστροφών μέσω ενισχυμένης συνεργασίας επανεισδοχής με χώρες εκτός ΕΕ.
Γιατί η Ελλάδα πιέζει τώρα
Η πίεση δεν έχει εξαφανιστεί.
Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι περισσότεροι από 28.000 μετανάστες είχαν φτάσει στην Ελλάδα από την αρχή του 2026 έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, με πάνω από 15.000 να έχουν χρησιμοποιήσει τη διαδρομή από τη Βόρεια Αφρική προς την Κρήτη.
Αυτό εξηγεί γιατί η ελληνική συζήτηση δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τον Έβρο και το Ανατολικό Αιγαίο.
Η Κρήτη και η διαδρομή της Βόρειας Αφρικής έχουν προστεθεί στον χάρτη.
Και ακριβώς γι’ αυτό ένα κέντρο επιστροφών στην Αφρική αποκτά για την Αθήνα πολύ μεγαλύτερη επιχειρησιακή και πολιτική σημασία.
Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από την «αλληλεγγύη» στην «αποτροπή»
Η μέχρι τώρα ελληνική διεκδίκηση στην Ευρώπη στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στην έννοια της αλληλεγγύης προς τα κράτη πρώτης γραμμής.
Το νέο στοιχείο είναι ότι η Αθήνα επιχειρεί να προσθέσει δύο ακόμη έννοιες:
έκτακτη αντίδραση και επιστροφή.
Στην πράξη διαμορφώνεται ένα τρίπτυχο:
- σε κανονικές συνθήκες, εφαρμογή του ευρωπαϊκού Συμφώνου,
- σε περιπτώσεις αυξημένης πίεσης, ευρωπαϊκή αλληλεγγύη,
- σε περίπτωση εργαλειοποίησης ή υβριδικής επίθεσης, ειδικός μηχανισμός έκτακτης ανάγκης.
Και για όσους τελικά δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, η κατεύθυνση γίνεται σαφέστερη:
η απόφαση επιστροφής πρέπει να μπορεί να εκτελείται.
Η Πέμπτη στο Λουξεμβούργο θα δείξει πόσο μακριά μπορεί να πάει η πρόταση
Δεν έχει ακόμη κριθεί πόσο από το ελληνικό σχέδιο θα υιοθετηθεί από τους υπόλοιπους εταίρους.
Αυτό είναι σημαντικό να διαχωριστεί από τις κυβερνητικές επιδιώξεις.
Το βέβαιο είναι ότι την 1η Οκτωβρίου η Ελλάδα θα παρουσιάσει επισήμως στο Συμβούλιο τον ευρωπαϊκό μηχανισμό που προτείνει για εργαλειοποίηση και υβριδικές απειλές στα εξωτερικά σύνορα
Παράλληλα, η πενταμερής συνεργασία για τα return hubs συνεχίζεται και η ευρωπαϊκή νομοθεσία έχει ήδη κινηθεί προς την κατεύθυνση της δυνατότητας δημιουργίας τους.
Και κάπως έτσι η ελληνική ατζέντα στο μεταναστευτικό αλλάζει:
από τον φράχτη του Έβρου σε έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό κρίσης — και από τις αποφάσεις απέλασης σε κέντρα επιστροφής εκτός Ευρώπης.
Αυτό είναι το νέο πολιτικό στοίχημα της Αθήνας στο Λουξεμβούργο.
Πηγή: pagenews.gr