Είκοσι τρία χρόνια μετά την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν, οι τελευταίες αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις ετοιμάζονται να εγκαταλείψουν το Ιράκ.
Η ημερομηνία είναι συγκεκριμένη:
30 Σεπτεμβρίου 2026.
Η κυβέρνηση της Βαγδάτης τη χαρακτηρίζει «οριστική».
Και από την 1η Οκτωβρίου θέλει να παρουσιάσει μια νέα πραγματικότητα:
ένα Ιράκ χωρίς ξένες στρατιωτικές δυνάμεις και —τουλάχιστον σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό— χωρίς ένοπλες οργανώσεις που λειτουργούν έξω από τον έλεγχο του κράτους.
Το πρώτο φαίνεται έτοιμο να συμβεί.
Το δεύτερο είναι πολύ δυσκολότερο.
Και εκεί ακριβώς αρχίζει η πραγματική μάχη για το Ιράκ μετά τους Αμερικανούς.
2003–2026: Κλείνει ένας τεράστιος αμερικανικός κύκλος
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Ιράκ το 2003 και ανέτρεψαν τον Σαντάμ Χουσεΐν.
Στην κορύφωση των επιχειρήσεων, το 2007, περισσότεροι από 170.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί βρίσκονταν στη χώρα.
Η πρώτη μεγάλη αποχώρηση ολοκληρώθηκε το 2011.
Μόνο που κράτησε λιγότερο από τρία χρόνια.
Το ISIS κατέλαβε τεράστιες εκτάσεις του Ιράκ και της Συρίας το 2014 και η Βαγδάτη ζήτησε ξανά διεθνή στρατιωτική βοήθεια.
Οι Αμερικανοί επέστρεψαν.
Ακολούθησε η Operation Inherent Resolve και η μάχη για την καταστροφή του εδαφικού «χαλιφάτου».
Μέχρι το 2017, το ISIS είχε χάσει τον εδαφικό έλεγχο που είχε αποκτήσει στο Ιράκ.
Αλλά οι αμερικανικές δυνάμεις παρέμειναν.
Τώρα αυτός ο δεύτερος κύκλος τελειώνει.
Η συμφωνία είχε αρχίσει επί Μπάιντεν
Η σημερινή αποχώρηση δεν αποφασίστηκε ξαφνικά από τον Ντόναλντ Τραμπ.
Η διαδικασία συμφωνήθηκε από Ουάσιγκτον και Βαγδάτη το 2024, επί κυβέρνησης Τζο Μπάιντεν.
Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε σταδιακό τερματισμό της στρατιωτικής αποστολής του διεθνούς συνασπισμού και μετάβαση σε διαφορετική διμερή σχέση ασφαλείας.
Οι περισσότερες αμερικανικές δυνάμεις εγκατέλειψαν ήδη βάσεις σε άλλες περιοχές του Ιράκ.
Τον Ιανουάριο του 2026 οι Ιρακινοί ανέλαβαν πλήρως και την Ain al-Asad, μία από τις σημαντικότερες βάσεις της προηγούμενης αμερικανικής παρουσίας.
Το τελευταίο κομμάτι της αποχώρησης αφορά κυρίως το ιρακινό Κουρδιστάν.
Τραμπ: «Δεν πιστεύουμε ότι χρειαζόμαστε πλέον τον στρατό εκεί»
Τον Ιούλιο ο Τραμπ υποδέχθηκε στον Λευκό Οίκο τον Ιρακινό πρωθυπουργό Αλί αλ-Ζαΐντι.
Η αμερικανική θέση ήταν σαφής.
«Δεν πιστεύουμε ότι χρειαζόμαστε πλέον τον στρατό εκεί», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος.
Η Ουάσιγκτον θέλει τώρα να μετακινήσει τη σχέση με τη Βαγδάτη από τη στρατιωτική παρουσία σε ένα διαφορετικό μοντέλο:
επενδύσεις,
ενέργεια,
εμπόριο,
διμερή συνεργασία ασφαλείας.
Ο Ζαΐντι το περιέγραψε ακόμη πιο παραστατικά:
«Στις 30 Σεπτεμβρίου θα φύγουν οι αμερικανικές δυνάμεις και θα μπουν οι αμερικανικές εταιρείες».
Για το Ιράν είναι μια μεγάλη στρατηγική αλλαγή
Υπάρχει όμως και ένας άλλος παίκτης που παρακολουθεί την 30ή Σεπτεμβρίου:
η Τεχεράνη.
Μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, το Ιράν δημιούργησε βαθιές πολιτικές, οικονομικές και στρατιωτικές σχέσεις μέσα στο Ιράκ.
Σιιτικές οργανώσεις που συνδέονται με την Τεχεράνη απέκτησαν σημαντική στρατιωτική και πολιτική επιρροή.
Η αμερικανική παρουσία λειτουργούσε ταυτόχρονα ως αντίβαρο και ως βασικό σημείο σύγκρουσης.
Από την 1η Οκτωβρίου αυτό αλλάζει.
Οι φιλοϊρανικές οργανώσεις μιλούν για νίκη
Για χρόνια, οργανώσεις που συνδέονται με το Ιράν απαιτούσαν την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων, παρουσιάζοντάς τες ως παραβίαση της ιρακινής κυριαρχίας.
Η αποχώρηση επομένως τους επιτρέπει να παρουσιάσουν την εξέλιξη ως δικαίωση της πίεσης που άσκησαν.
Αλλά εδώ βρίσκεται ένα τεράστιο παράδοξο.
Η κυβέρνηση της Βαγδάτης έχει συνδέσει την αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων με μία δεύτερη προθεσμία.
Την ίδια 30ή Σεπτεμβρίου οι ένοπλες οργανώσεις καλούνται να παραδώσουν τα όπλα τους στον κρατικό έλεγχο.
Οι Αμερικανοί φεύγουν – Θα παραδώσουν τώρα τα όπλα οι πολιτοφυλακές;
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό ερώτημα της επόμενης ημέρας.
Η κυβέρνηση Ζαΐντι έχει υποστηρίξει ότι, όταν εκλείψει η ξένη στρατιωτική παρουσία, εκλείπει και το βασικό επιχείρημα που χρησιμοποιούσαν οι πολιτοφυλακές για να διατηρούν αυτόνομες στρατιωτικές δυνατότητες.
Η λογική της Βαγδάτης είναι απλή:
χωρίς ξένο στρατό, δεν υπάρχει πλέον δικαιολογία για όπλα έξω από το κράτος.
Μόνο που οι ισχυρότερες οργανώσεις δεν φαίνεται να συμφωνούν.
Πέντε φιλοϊρανικές οργανώσεις αντιστέκονται
Ισχυρές σιιτικές ένοπλες οργανώσεις έχουν απορρίψει την απαίτηση να παραδώσουν τα όπλα τους, να διαλυθούν ως αυτόνομες δομές και να ενταχθούν πλήρως στις κρατικές δυνάμεις.
Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο αποτέλεσμα.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ μπορεί να αφαιρεί το βασικό επιχείρημα των πολιτοφυλακών.
Ταυτόχρονα όμως αφαιρεί και έναν από τους ισχυρότερους εξωτερικούς παράγοντες που περιόριζαν την ελευθερία κινήσεώς τους.
Το πραγματικό τεστ επομένως δεν είναι η 30ή Σεπτεμβρίου.
Είναι η 1η Οκτωβρίου.
Η Βαγδάτη θέλει ένα κράτος με ένα όπλο
Η κυβέρνηση δεν ζητά απλώς μια συμβολική παράδοση οπλισμού.
Θέλει να φέρει υπό πραγματικό κρατικό έλεγχο τις στρατιωτικές δυνατότητες των οργανώσεων.
Πολλές από αυτές βρίσκονται ήδη τυπικά μέσα στις Popular Mobilization Forces.
Στην πράξη όμως επιμέρους οργανώσεις έχουν διατηρήσει σημαντικό βαθμό αυτονομίας.
Η κυβέρνηση επιδιώκει ιδιαίτερα τον έλεγχο των λεγόμενων «dynamic weapons»:
πυραύλων,
drones,
και άλλων συστημάτων μεγάλης εμβέλειας.
Ακριβώς των όπλων δηλαδή που μπορούν να εμπλέξουν το Ιράκ σε έναν περιφερειακό πόλεμο χωρίς η κεντρική κυβέρνηση να έχει αποφασίσει να πολεμήσει.
Το φάντασμα του Σολεϊμανί παραμένει πάνω από τη Βαγδάτη
Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν στο Ιράκ έχει ήδη γράψει μία από τις πιο κρίσιμες σελίδες της σύγχρονης Μέσης Ανατολής.
Στις 3 Ιανουαρίου 2020, αμερικανικό drone σκότωσε κοντά στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης τον Κασέμ Σολεϊμανί, επικεφαλής της Quds Force των Φρουρών της Επανάστασης.
Μαζί του σκοτώθηκε ο Αμπού Μαχντί αλ-Μουχαντίς, κορυφαία προσωπικότητα των ιρακινών PMF.
Ακολούθησαν χρόνια επιθέσεων εναντίον αμερικανικών βάσεων και αμερικανικών αντιποίνων.
Το Ιράκ έγινε επανειλημμένα το έδαφος πάνω στο οποίο συγκρούονταν δύο άλλες δυνάμεις.
Ακριβώς αυτό θέλει τώρα να σταματήσει η Βαγδάτη.
Όμως υπάρχει και το ISIS
Η αποχώρηση δεν αφορά μόνο την ισορροπία ΗΠΑ–Ιράν.
Υπάρχει ένας τρίτος παράγοντας.
Το Ισλαμικό Κράτος.
Το ISIS δεν ελέγχει πλέον πόλεις και τεράστιες περιοχές όπως το 2014.
Δεν έχει όμως εξαφανιστεί.
Πυρήνες του εξακολουθούν να λειτουργούν σε τμήματα του Ιράκ και της Συρίας.
Και η αποχώρηση του διεθνούς συνασπισμού σημαίνει ότι η κύρια ευθύνη για την αντιμετώπισή τους περνά πλέον στις ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας και στους Κούρδους Peshmerga.
Το πραγματικό κενό δεν είναι μόνο οι στρατιώτες
Οι αμερικανικές δυνάμεις δεν πρόσφεραν μόνο ανθρώπινο δυναμικό.
Πρόσφεραν:
intelligence,
surveillance,
drones,
logistics,
εκπαίδευση,
αεροπορική υποστήριξη,
και σύνδεση με ένα πολύ ευρύτερο δίκτυο πληροφοριών.
Η απώλεια αυτών των δυνατοτήτων είναι ίσως σημαντικότερη από τον ίδιο τον αριθμό των στρατιωτών που αποχωρούν.
Η Βαγδάτη και οι Peshmerga καλούνται πλέον να αποδείξουν ότι μπορούν να διατηρήσουν την πίεση στους τζιχαντιστικούς πυρήνες χωρίς την ίδια αμερικανική επιχειρησιακή υποστήριξη.
Το Κουρδιστάν φοβάται περισσότερο από τη Βαγδάτη
Και εδώ εμφανίζεται μια σημαντική εσωτερική διαφορά.
Για την κυβέρνηση της Βαγδάτης, η αποχώρηση αποτελεί επιβεβαίωση της εθνικής κυριαρχίας.
Για την ηγεσία του ιρακινού Κουρδιστάν, η εικόνα είναι πολύ πιο ανησυχητική.
Ο πρωθυπουργός της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν, Μασρούρ Μπαρζανί, έχει προειδοποιήσει ότι η αποχώρηση αφήνει την περιοχή περισσότερο εκτεθειμένη απέναντι στις περιφερειακές απειλές.
Το Κουρδιστάν έχει ήδη βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο πυραυλικών και drone επιθέσεων.
Και η αμερικανική παρουσία λειτουργούσε ως στρατιωτικό αλλά και πολιτικό deterrent.
Το Ιράν κερδίζει χώρο – Όχι απαραίτητα τον έλεγχο του Ιράκ
Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ αντικειμενικά αφαιρεί έναν σημαντικό στρατιωτικό αντίβαρο στην ιρανική επιρροή.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το Ιράκ «περνά στο Ιράν».
Η Βαγδάτη έχει δικά της συμφέροντα.
Η ιρακινή πολιτική σκηνή είναι κατακερματισμένη.
Οι σιιτικές δυνάμεις δεν αποτελούν ένα ενιαίο φιλοϊρανικό μπλοκ.
Οι Κούρδοι και οι Σουνίτες έχουν διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες.
Και η ίδια η κυβέρνηση θέλει να περιορίσει τα όπλα των οργανώσεων που συνδέονται με την Τεχεράνη.
Άρα η νέα μάχη δεν είναι απλώς:
ΗΠΑ εναντίον Ιράν.
Είναι και:
ιρακινό κράτος εναντίον παράλληλων κέντρων στρατιωτικής ισχύος.
Η Ουάσιγκτον φεύγει στρατιωτικά – Όχι απαραίτητα πολιτικά
Υπάρχει επίσης ένας κίνδυνος υπεραπλούστευσης.
Η αποχώρηση των στρατευμάτων δεν σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαταλείπουν το Ιράκ.
Η Ουάσιγκτον παραμένει:
σημαντικός διπλωματικός εταίρος,
οικονομικός παράγοντας,
παίκτης στην ιρακινή ενέργεια,
και πιθανός εταίρος σε μελλοντική διμερή συνεργασία ασφαλείας.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη στρέψει τη συζήτηση προς αμερικανικές επενδύσεις στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τις υποδομές.
Άρα αλλάζει το εργαλείο επιρροής.
Από τις βάσεις στις επιχειρήσεις.
Και αυτό ίσως είναι το πραγματικό Trump doctrine για το Ιράκ
Η εικόνα που σχηματίζεται είναι χαρακτηριστική.
Λιγότεροι Αμερικανοί στρατιώτες.
Περισσότερη πίεση προς τη Βαγδάτη να αναλάβει τη δική της ασφάλεια.
Παράλληλα, μεγαλύτερη έμφαση:
στην ενέργεια,
στις επενδύσεις,
στις εμπορικές συμφωνίες,
και στην οικονομική επιρροή.
Εάν αυτό λειτουργήσει, η Ουάσιγκτον θα έχει μειώσει το στρατιωτικό κόστος της παρουσίας της χωρίς να εγκαταλείψει την πολιτική και οικονομική της θέση.
Εάν αποτύχει, το κενό μπορεί να καλυφθεί από άλλους.
Η 1η Οκτωβρίου είναι πιο σημαντική από την 30ή Σεπτεμβρίου
Γι’ αυτό η εικόνα Αμερικανών στρατιωτών που εγκαταλείπουν τις τελευταίες βάσεις είναι μόνο το τέλος της πρώτης ιστορίας.
Η δεύτερη αρχίζει την επόμενη ημέρα.
Θα παραδώσουν οι πολιτοφυλακές τα βαριά όπλα;
Μπορεί η Βαγδάτη να επιβάλει πραγματικά κρατικό μονοπώλιο στη χρήση βίας;
Μπορούν οι ιρακινές δυνάμεις και οι Peshmerga να κρατήσουν το ISIS υπό έλεγχο;
Θα χρησιμοποιήσει το Ιράν την απουσία των Αμερικανών για να διευρύνει την επιρροή του;
Και μπορεί η Ουάσιγκτον να διατηρήσει επιρροή χωρίς στρατιωτικές βάσεις;
Μετά από 23 χρόνια, οι ΗΠΑ μπορεί πράγματι να εγκαταλείπουν στρατιωτικά το Ιράκ.
Η μάχη για το ποιος θα διαμορφώσει το Ιράκ, όμως, μόλις αλλάζει μορφή.
Πηγή: pagenews.gr