Ίσως η σημαντικότερη είδηση από την πρόσφατη συνάντηση Ντόναλντ Τραμπ και Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσιγκτον να μην βρίσκεται ούτε στους δασμούς ούτε στην τεχνητή νοημοσύνη.
Βρίσκεται στη Μέση Ανατολή.
Οι δύο ηγέτες συζήτησαν το Ιράν και συμφώνησαν σε δύο εξαιρετικά συγκεκριμένες αρχές: ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και ότι κανένα κράτος ή οργανισμός δεν μπορεί να επιβάλλει τέλη στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς.
Αυτό δεν αποτελεί αμερικανοκινεζική συμφωνία για τη Μέση Ανατολή.
Είναι όμως κάτι που πριν από λίγα χρόνια θα φαινόταν πολύ δυσκολότερο:
ένας ελάχιστος κοινός παρονομαστής Ουάσιγκτον–Πεκίνου για δύο από τα μεγαλύτερα μέτωπα της σημερινής κρίσης — το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και τα Στενά του Ορμούζ.
Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η βάση για έναν νέο μηχανισμό αποτροπής.
Το παράδοξο: Ο Τραμπ ζητά από τον Σι να μην μπει στον πόλεμο — αλλά χρειάζεται την Κίνα
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει αναγνωρίσει δημοσίως το κινεζικό δίλημμα.
Μιλώντας στις αρχές Σεπτεμβρίου για τον πόλεμο με το Ιράν, αποκάλυψε ότι είχε ζητήσει προσωπικά από τον Σι να μην εμπλακεί.
«Please don’t get involved», είπε ότι του είχε μεταφέρει.
Παράλληλα όμως επισήμανε κάτι ακόμη σημαντικότερο: την τεράστια κινεζική εξάρτηση από την ενεργειακή αρτηρία του Ορμούζ.
Η ακριβής έκταση αυτής της εξάρτησης μπορεί να μετρηθεί διαφορετικά ανάλογα με το ενεργειακό προϊόν και την περίοδο, όμως η στρατηγική πραγματικότητα δεν αλλάζει:
η Κίνα έχει τεράστιο οικονομικό συμφέρον να παραμείνει ανοικτό το Ορμούζ.
Και οι ΗΠΑ έχουν τεράστιο στρατηγικό συμφέρον να μη χρησιμοποιηθεί ως όπλο.
Αυτό είναι το πρώτο σημείο σύγκλισης.
Και τέσσερις ημέρες πριν: Τραμπ και Σι έβαλαν στο χαρτί το Ιράν
Η πρόσφατη επίσκεψη του Σι στις ΗΠΑ κάνει αυτή τη συζήτηση ακόμη πιο επίκαιρη.
Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις τόσο της Ουάσιγκτον όσο και του Πεκίνου, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι το Ιράν πρέπει να τηρήσει τη δέσμευσή του να μη δημιουργήσει πυρηνικά όπλα.
Συμφώνησαν επίσης ότι κανένα κράτος ή θεσμός δεν πρέπει να μπορεί να επιβάλλει τέλη στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς.
Αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Γιατί σημαίνει ότι οι δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη, παρά τον στρατηγικό ανταγωνισμό τους, έχουν πλέον καταγράψει επισήμως κοινό συμφέρον πάνω σε δύο από τα βασικά ζητήματα της σύγκρουσης.
Το Πεκίνο μιλάει ήδη με την Τεχεράνη
Η δεύτερη πλευρά της εξίσωσης βρίσκεται στο Πεκίνο.
Ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι συναντήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου με τον Ιρανό ομόλογό του Αμπάς Αραγτσί.
Το κινεζικό μήνυμα ήταν εξαιρετικά σαφές.
Το Πεκίνο δήλωσε ότι η παράταση της αμερικανοϊρανικής σύγκρουσης δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα κανενός, κάλεσε ΗΠΑ και Ιράν να επιστρέψουν στις διαπραγματεύσεις και ζήτησε το ταχύτερο δυνατό άνοιγμα του Ορμούζ.
Και προχώρησε ακόμη περισσότερο:
η Κίνα προειδοποίησε ότι δεν θέλει να δει την κρίση να εξαπλώνεται προς Υεμένη και Ερυθρά Θάλασσα.
Επομένως, στο κινεζικό στρατηγικό κάδρο δεν υπάρχει μόνο το Ορμούζ.
Υπάρχουν ήδη:
Ορμούζ → Υεμένη → Bab el-Mandeb → Ερυθρά Θάλασσα → Σουέζ.
Η Τεχεράνη ζητά από την Κίνα μεγαλύτερο ρόλο
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα ήταν η απάντηση του Αραγτσί.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε στο Πεκίνο ότι το Ιράν δεν επιθυμεί συνέχιση της σύγκρουσης και θέλει επιστροφή στη διπλωματική οδό.
Παράλληλα ανέφερε ότι η Τεχεράνη είχε καταλήξει με το Ομάν σε σχέδιο για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Και πρόσθεσε κάτι γεωπολιτικά πολύ σημαντικό:
η Τεχεράνη προσβλέπει σε μεγαλύτερο ρόλο της Κίνας για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η χρησιμότητα ενός σινοαμερικανικού διαύλου.
Η Ουάσιγκτον έχει τη μεγαλύτερη δυτική στρατιωτική και πολιτική επιρροή στην περιοχή.
Το Πεκίνο έχει πρόσβαση στην Τεχεράνη που η Ουάσιγκτον δεν διαθέτει.
Δεν χρειάζεται λοιπόν να συμφωνούν.
Χρειάζεται να μπορούν να μεταφέρουν μηνύματα πριν αρχίσουν να πετούν οι πύραυλοι.
Αλλά τώρα υπάρχει και πραγματική διαπραγμάτευση ΗΠΑ–Ιράν
Η συγκυρία γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Σύμφωνα με σημερινό ρεπορτάζ του Associated Press, βρίσκεται σε εξέλιξη νέα μεσολαβητική προσπάθεια για συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν που θα μπορούσε να οδηγήσει στο άνοιγμα του Ορμούζ.
Το σχέδιο που συζητείται περιλαμβάνει επαναλειτουργία του Στενού χωρίς τέλη, ενώ η αμερικανική πλευρά επιδιώκει ιρανικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό ζήτημα, μεταξύ άλλων πρόσβαση επιθεωρητών.
Άρα οι δύο αρχές που συμφώνησαν Τραμπ και Σι — μη πυρηνικό Ιράν και ελεύθερες διεθνείς θαλάσσιες οδοί — συμπίπτουν εντυπωσιακά με δύο από τα ζητήματα που βρίσκονται τώρα στην καρδιά της πραγματικής διαπραγμάτευσης.
Αυτό δεν αποδεικνύει συντονισμένη αμερικανοκινεζική διαμεσολάβηση.
Δείχνει όμως ότι υπάρχει αντικειμενικό πεδίο συνεννόησης.
Νετανιάχου: Η εντελώς διαφορετική ανάγνωση
Και μετά υπάρχει το Ισραήλ.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου παρουσίασε ξανά από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ το ιρανικό καθεστώς ως κεντρική απειλή για το Ισραήλ.
Υποστήριξε ότι η χώρα του απέτρεψε την ανάπτυξη ιρανικών πυρηνικών όπλων και προέβλεψε ότι κάποια στιγμή το καθεστώς της Τεχεράνης θα πέσει.
Η ισραηλινή οπτική επομένως είναι θεμελιωδώς διαφορετική από την κινεζική.
Το Πεκίνο μιλά για διαπραγμάτευση και νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει το σημερινό ιρανικό καθεστώς ως πηγή της απειλής.
Και υπάρχει ακόμη μία τριβή.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έχει κατηγορήσει δημοσίως την Κίνα —μαζί με το Κατάρ— ότι συμμετέχει σε προσπάθεια υπονόμευσης της διεθνούς νομιμοποίησης του Ισραήλ μέσω δυτικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Το Πεκίνο επομένως δεν είναι για το Ισραήλ ένας αυτονόητα αποδεκτός ουδέτερος μεσολαβητής.
Αυτό είναι μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες οποιουδήποτε σχεδίου σινοαμερικανικού συντονισμού.
Ο Σι έχει ήδη παρουσιάσει το δικό του σχέδιο για τη Μέση Ανατολή
Υπάρχει όμως κάτι ακόμη που κάνει την πρόταση εξαιρετικά επίκαιρη.
Ο Σι Τζινπίνγκ παρουσίασε στις αρχές Σεπτεμβρίου, κατά την επίσκεψή του στην Αίγυπτο, τετραπλή πρόταση για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Οι τέσσερις άξονες ήταν:
- μεγαλύτερη ευθύνη των ίδιων των χωρών της περιοχής για την ασφάλειά τους,
- συνολική αντιμετώπιση των περιφερειακών κρίσεων,
- σύνδεση ασφάλειας και οικονομικής ανάπτυξης,
- ενισχυμένος διεθνής συντονισμός στη βάση του ΟΗΕ και του διεθνούς δικαίου.
Ο Σι υπογράμμισε επίσης την ανάγκη προστασίας των διεθνών θαλάσσιων οδών.
Άρα η Κίνα δεν περιορίζεται πλέον στην αγορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή.
Διεκδικεί λόγο για την αρχιτεκτονική ασφαλείας της.
Και αυτό αλλάζει την ισορροπία.
Το Ριάντ βάζει τις κόκκινες γραμμές του
Μόλις στις 27 Σεπτεμβρίου η Σαουδική Αραβία έδωσε από τον ΟΗΕ τη δική της απάντηση.
Ο υπουργός Εξωτερικών πρίγκιπας Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν δήλωσε ότι η ασφάλεια του Αραβικού Κόλπου είναι άμεσα συνδεδεμένη με την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, το διεθνές εμπόριο και τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Και κατονόμασε τέσσερις κρίσιμες αρτηρίες:
Ορμούζ. Bab el-Mandeb. Ερυθρά Θάλασσα. Κόλπος του Άντεν.
Το Ριάντ ζήτησε ελεύθερη ναυσιπλοΐα και απέρριψε τη χρησιμοποίηση των θαλάσσιων οδών ως εργαλείου πίεσης.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Διότι στο ζήτημα των θαλάσσιων οδών εμφανίζεται πλέον μια ασυνήθιστη σύγκλιση συμφερόντων:
ΗΠΑ – Κίνα – Σαουδική Αραβία – κράτη του Κόλπου – Αίγυπτος – Ευρώπη.
Όλοι μπορεί να διαφωνούν για το Ιράν.
Σχεδόν κανείς όμως δεν θέλει κλειστό Ορμούζ και Bab el-Mandeb.
Η Αίγυπτος μπορεί να είναι ο φυσικός κόμβος
Και εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η Αίγυπτος.
Το Κάιρο βρίσκεται ακριβώς στη γεωπολιτική διασταύρωση.
Διατηρεί στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Έχει αναπτύξει στενή οικονομική συνεργασία με την Κίνα.
Ελέγχει το Σουέζ.
Και ήταν στην Αίγυπτο όπου ο Σι παρουσίασε τη νέα κινεζική πρόταση για την περιφερειακή ασφάλεια.
Εάν επομένως κάποτε δημιουργηθεί ένας θεσμοθετημένος μηχανισμός επικοινωνίας ΗΠΑ–Κίνας για τη Μέση Ανατολή, το Κάιρο θα μπορούσε να αποτελέσει έναν από τους φυσικούς πολιτικούς κόμβους του.
Το πραγματικό «κόκκινο τηλέφωνο»
Δεν χρειάζεται απαραίτητα να δημιουργηθεί ένας πανίσχυρος «υπερδιπλωμάτης».
Η πιο ρεαλιστική εκδοχή θα ήταν πολύ πιο τεχνική.
Ένας μόνιμος δίαυλος Λευκού Οίκου–Πεκίνου που θα ενεργοποιείται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις:
1. Ιράν–Ισραήλ: ανταλλαγή κόκκινων γραμμών πριν από στρατιωτική κλιμάκωση.
2. Ορμούζ: άμεση επικοινωνία όταν απειλείται η ναυσιπλοΐα.
3. Bab el-Mandeb και Ερυθρά Θάλασσα: αποτροπή επέκτασης της κρίσης.
4. Πυρηνικό Ιράν: παράλληλη πίεση προς την Τεχεράνη για αποφυγή πυρηνικού όπλου.
5. Ενεργειακές ροές: διατήρηση πετρελαίου και LNG στις παγκόσμιες αγορές.
Αυτό θα ήταν λιγότερο φιλόδοξο από μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Αλλά πιθανώς πολύ πιο εφαρμόσιμο.
Η μεγάλη ανατροπή: Η Κίνα δεν χρειάζεται να γίνει σύμμαχος της Αμερικής
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη γεωπολιτική παρατήρηση.
Η πρόταση δεν απαιτεί από την Κίνα να εγκαταλείψει το Ιράν.
Δεν απαιτεί από τις ΗΠΑ να απομακρυνθούν από το Ισραήλ.
Και δεν απαιτεί από Τραμπ και Σι να λύσουν τον στρατηγικό ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας.
Απαιτεί κάτι πολύ μικρότερο:
να συμφωνήσουν για το τι δεν πρέπει να συμβεί.
Να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό όπλο.
Να μην κλείσει το Ορμούζ.
Να μην παραλύσει το Bab el-Mandeb.
Να μη διακοπεί η παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.
Και κυρίως, να μη μετατραπεί ένας πόλεμος Ιράν–Ισραήλ σε ανεξέλεγκτη αντιπαράθεση μεγάλων δυνάμεων.
Το εντυπωσιακό είναι ότι το πρώτο μέρος αυτής της συμφωνίας υπάρχει ήδη.
Τραμπ και Σι έχουν καταγράψει κοινή θέση για το πυρηνικό Ιράν και τις διεθνείς θαλάσσιες οδούς.
Ο Γουάνγκ Γι και ο Μάρκο Ρούμπιο έχουν ήδη απευθείας επικοινωνία και στις 17 Σεπτεμβρίου συζήτησαν, μεταξύ άλλων, την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Το Ιράν ζητά μεγαλύτερη κινεζική διπλωματική εμπλοκή.
Η Σαουδική Αραβία ζητά προστασία όλων των κρίσιμων θαλάσσιων αρτηριών.
Και οι ΗΠΑ επιδιώκουν συμφωνία που θα ανοίξει ξανά το Ορμούζ χωρίς τέλη και θα επαναφέρει το πυρηνικό ζήτημα σε πλαίσιο ελέγχου.
Άρα το ερώτημα δεν είναι πλέον αν υπάρχει κοινό συμφέρον.
Υπάρχει.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν Ουάσιγκτον και Πεκίνο είναι έτοιμοι να το μετατρέψουν σε μόνιμο μηχανισμό πριν από την επόμενη μεγάλη κρίση.
Γιατί στη νέα Μέση Ανατολή, το σημαντικότερο τηλέφωνο ίσως να μην είναι μόνο Ουάσιγκτον–Τελ Αβίβ ή Πεκίνο–Τεχεράνη.
Μπορεί να είναι εκείνο που θα συνδέει απευθείας Ουάσιγκτον και Πεκίνο όταν χτυπήσει ο επόμενος συναγερμός στο Ορμούζ.
Πηγή: pagenews.gr