Λετονία: Η κάλπη του ΝΑΤΟ και η «τρύπα» του Rail Baltica – Γιατί ανησυχούν Ευρώπη και Συμμαχία
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 9 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Λετονία: Η κάλπη του ΝΑΤΟ και η «τρύπα» του Rail Baltica – Γιατί ανησυχούν Ευρώπη και Συμμαχία
Τέσσερα γερμανικά Eurofighter βρίσκονται στο Lielvārde.
Η Λετονία ζήτησε από το ΝΑΤΟ πρόσθετη προστασία του εναέριου χώρου της για την εκλογική περίοδο, μετά από μια χρονιά αυξημένων παραβιάσεων, περιστατικών με drones και υβριδικών απειλών.
Κι όμως, λίγες ημέρες πριν ανοίξουν οι κάλπες, η ασφάλεια δεν κυριαρχεί στην πολιτική συζήτηση.
Το πολωνικό Centre for Eastern Studies (OSW) καταγράφει ως βασικά θέματα της προεκλογικής περιόδου την προβληματική οικονομική κατάσταση της κρατικής αεροπορικής εταιρείας airBaltic, τις καθυστερήσεις του Rail Baltica και τη χρηματοδότηση μη κυβερνητικών οργανώσεων.
Η φαινομενική αντίφαση είναι εντυπωσιακή:
μια χώρα της πρώτης γραμμής απέναντι στη Ρωσία διεξάγει εκλογές υπό ενισχυμένη νατοϊκή αεροπορική προστασία — αλλά συζητά περισσότερο για έναν σιδηρόδρομο και τον κρατικό προϋπολογισμό.
Μόνο που αυτός ο σιδηρόδρομος είναι και ζήτημα ασφάλειας.
Τα Eurofighter πάνω από τις κάλπες
Οι λετονικές υπηρεσίες ασφαλείας δεν θεωρούν ότι η απειλή έχει υποχωρήσει.
Αντίθετα, σύμφωνα με το OSW, μεταξύ των βασικών προκλήσεων βρίσκονται οι επιχειρήσεις της Ρωσίας και της Λευκορωσίας, η μεταναστευτική πίεση στα σύνορα, η παραπληροφόρηση, οι πράξεις δολιοφθοράς και οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου.
Από τις αρχές του 2026 έχουν αποτραπεί περίπου 11.500 απόπειρες παράνομης διέλευσης από τη Λευκορωσία, έναντι περίπου 12.000 ολόκληρο το 2025.
Στο ίδιο περιβάλλον εντάσσονται και τα επανειλημμένα περιστατικά με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Ένα από αυτά είχε ήδη προκαλέσει πολιτικό σεισμό.
Στις 7 Μαΐου, ουκρανικό drone που σύμφωνα με τις λετονικές εκτιμήσεις είχε επηρεαστεί από ρωσικές παρεμβολές έπεσε σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης καυσίμων κοντά στο Rēzekne, στην ανατολική Λετονία.
Το περιστατικό επιτάχυνε την κατάρρευση της προηγούμενης κυβερνητικής συμμαχίας και την άνοδο του Άντρις Κούλμπεργκς στην πρωθυπουργία.
Η ασφάλεια δεν εξαφανίστηκε – Έγινε consensus
Υπάρχει όμως μια διαφορετική ανάγνωση για την απουσία της άμυνας από την πρώτη γραμμή της εκστρατείας.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι Λετονοί θεωρούν μικρότερη τη ρωσική απειλή.
Σημαίνει ότι μεγάλο μέρος του πολιτικού συστήματος συμφωνεί ήδη στη βασική κατεύθυνση:
ΝΑΤΟ, ΕΕ, ισχυρή άμυνα και αποτροπή απέναντι στη Ρωσία.
Το ίδιο το OSW εκτιμά ότι, ανεξάρτητα από τη σύνθεση της επόμενης κυβέρνησης, η φιλοευρωπαϊκή και φιλοατλαντική κατεύθυνση της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφαλείας της Λετονίας θα διατηρηθεί.
Κι έτσι η αντιπαράθεση μεταφέρεται σε ένα άλλο επίπεδο:
πόσο μπορεί να πληρώσει το κράτος;
Και πού πρέπει να κατευθύνει τα χρήματα;
Εκεί εμφανίζεται το Rail Baltica.
Ο «σιδηρόδρομος των Βρυξελλών» είναι και διάδρομος του ΝΑΤΟ
Το Rail Baltica είναι ένα από τα μεγαλύτερα έργα υποδομών που κατασκευάζονται σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στόχος του είναι να δημιουργήσει σιδηροδρομική σύνδεση ευρωπαϊκού standard gauge ανάμεσα στην Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία και τελικά την Πολωνία και το υπόλοιπο ευρωπαϊκό δίκτυο.
Η σημασία του όμως δεν είναι μόνο εμπορική.
Οι χώρες της Βαλτικής διαθέτουν ιστορικά σιδηροδρομικό δίκτυο διαφορετικού εύρους από το μεγαλύτερο μέρος της ΕΕ.
Σε περίοδο ειρήνης αυτό είναι τεχνικό και οικονομικό πρόβλημα.
Σε μια στρατιωτική κρίση γίνεται ζήτημα ταχύτητας.
Άρματα μάχης, πυροβολικό, πυρομαχικά, καύσιμα και βαρύς στρατιωτικός εξοπλισμός μετακινούνται σε μεγάλες ποσότητες αποτελεσματικότερα με τρένα.
Άρα το Rail Baltica συνδέεται άμεσα με το μεγάλο ευρωπαϊκό δόγμα της military mobility: πόσο γρήγορα μπορούν οι ευρωπαϊκές και νατοϊκές δυνάμεις να κινηθούν προς την ανατολική πτέρυγα.
Και εδώ βρίσκεται η «τρύπα»
Το πρόβλημα είναι ότι το project έχει εκτροχιαστεί οικονομικά και χρονικά.
Η αρχική επίσημη εκτίμηση ήταν 5,8 δισ. ευρώ σε τιμές 2017.
Η νεότερη συνολική εκτίμηση για την πλήρη υποδομή έχει εκτιναχθεί στα 23,8 δισ. ευρώ σε τιμές 2023.
Δηλαδή πάνω από τετραπλάσιο κόστος σε σχέση με την αρχική επίσημη εκτίμηση.
Και το ίδιο το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί ότι το τελικό ποσό μπορεί να αποδειχθεί ακόμη υψηλότερο.
Από τα €5,8 δισ. στα €23,8 δισ.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξηγεί ότι περίπου το μισό της αύξησης συνδέεται με την ανεπαρκή ωριμότητα και λεπτομέρεια των προηγούμενων εκτιμήσεων.
Προστέθηκαν επίσης αλλαγές στο scope και στον σχεδιασμό του έργου.
Ακόμη πιο ανησυχητικό:
οι ώριμες μελέτες σχεδιασμού πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η νέα εκτίμηση κάλυπταν μόλις περίπου το ένα τρίτο της συνολικής διαδρομής.
Άρα ούτε τα 23,8 δισ. αποτελούν απαραίτητα το τελικό ταβάνι.
Το 2030 ήδη απομακρύνεται
Για να σωθεί το project, αποφασίστηκε να χωριστεί σε δύο φάσεις.
Η πρώτη αφορά μια βασική μονή γραμμή, κόστους περίπου 15,3 δισ. ευρώ, με στόχο ολοκλήρωσης το 2030.
Η δεύτερη, πληρέστερη φάση δεν διαθέτει σαφές χρονοδιάγραμμα.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει ήδη καταλήξει ότι ο γενικότερος στόχος ολοκλήρωσης του βασικού ευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών έως το 2030 δεν θα επιτευχθεί λόγω των καθυστερήσεων στα μεγάλα έργα.
Και αυτό αλλάζει τη συζήτηση.
Για τις Βρυξέλλες είναι πρόβλημα ευρωπαϊκών υποδομών.
Για το ΝΑΤΟ είναι δυνητικά πρόβλημα ενισχύσεων.
Το πραγματικό ερώτημα: Πώς φτάνουν οι ενισχύσεις στη Βαλτική;
Η γεωγραφία είναι αμείλικτη.
Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία βρίσκονται στην εξωτερική γραμμή του ΝΑΤΟ.
Σε περίπτωση σοβαρής κρίσης, η αποτροπή δεν εξαρτάται μόνο από τις μονάδες που βρίσκονται ήδη εκεί.
Εξαρτάται από την ικανότητα της Συμμαχίας να μεταφέρει γρήγορα μεγάλες δυνάμεις από την Κεντρική και Δυτική Ευρώπη.
Αεροπορικώς μπορούν να μετακινηθούν γρήγορα στρατιώτες και ελαφρύτερο υλικό.
Τα λιμάνια μπορούν να δεχθούν μεγάλους όγκους.
Οι δρόμοι έχουν κρίσιμο ρόλο.
Αλλά σε μια παρατεταμένη κρίση, όταν πρέπει να μετακινούνται συνεχώς άρματα, τεθωρακισμένα, πυρομαχικά και εφόδια, ο σιδηρόδρομος αποκτά διαφορετικό βάρος.
Γι’ αυτό η καθυστέρηση του Rail Baltica δεν είναι απλώς λογιστική υποσημείωση.
Βρυξέλλες: Το project που έγινε πολιτικό πρόβλημα
Η ΕΕ βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα.
Να αφήσει το Rail Baltica να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ένα υπερκοστολογημένο transport megaproject;
Ή να το εντάξει ακόμη περισσότερο στη νέα αρχιτεκτονική ευρωπαϊκής άμυνας και στρατιωτικής κινητικότητας;
Η δεύτερη επιλογή αλλάζει ολόκληρη τη λογική χρηματοδότησης.
Ένα ευρώ που δαπανάται για γραμμές ικανές να μεταφέρουν βαριά στρατιωτικά φορτία δεν είναι πλέον απλώς transport spending.
Μπορεί να αποτελεί ταυτόχρονα επένδυση στην ευρωπαϊκή αποτροπή.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό τώρα που η Ευρώπη αυξάνει δραστικά τις αμυντικές της δαπάνες και επιχειρεί να διορθώσει τις αδυναμίες στη μετακίνηση στρατευμάτων από τη δυτική προς την ανατολική πτέρυγα.
Η δεύτερη ευαισθησία: Το ρωσόφωνο εκλογικό σώμα
Υπάρχει και μια διαφορετική διάσταση της λετονικής κάλπης.
Η χώρα διαθέτει μεγάλη ρωσόφωνη κοινότητα και η πολιτική της ενσωμάτωση παραμένει ευαίσθητο ζήτημα, ιδιαίτερα μέσα στο σημερινό περιβάλλον αντιπαράθεσης με τη Μόσχα.
Το OSW καταγράφει ότι δύο κόμματα που αντλούν σημαντική υποστήριξη από αυτό το εκλογικό σώμα —το Latvia First και η συμμαχία Sovereign Power/Young Latvians— εμφανίζονται με σημαντικά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις.
Παράλληλα, τα κόμματα της λετονικής δεξιάς επιδιώκουν να μην συμμετάσχουν αυτά τα κόμματα στην επόμενη κυβέρνηση.
Αυτό αποτελεί πολιτική επιλογή των λετονικών κομμάτων.
Αλλά σε ένα περιβάλλον ρωσικών επιχειρήσεων παραπληροφόρησης, το ζήτημα της πολιτικής ενσωμάτωσης των ρωσόφωνων ψηφοφόρων αποκτά και διάσταση εθνικής ανθεκτικότητας.
Η Μόσχα δεν χρειάζεται άρματα για κάθε μάχη
Η λετονική κυβέρνηση αντιμετωπίζει ήδη αυτό που οι δυτικές υπηρεσίες περιγράφουν ως υβριδική πίεση.
Παραπληροφόρηση.
Μεταναστευτική εργαλειοποίηση μέσω Λευκορωσίας.
Πιθανές πράξεις σαμποτάζ.
Πίεση στον εναέριο χώρο.
Πολιτική εκμετάλλευση κοινωνικών και γλωσσικών διαιρέσεων.
Η πρόκληση επομένως δεν είναι μόνο να διαθέτει η Λετονία περισσότερους πυραύλους και καλύτερη αεράμυνα.
Είναι να παραμένει πολιτικά και κοινωνικά ανθεκτική.
Οι εκλογές δεν αποφασίζουν αν η Λετονία θα μείνει στο ΝΑΤΟ
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Η κάλπη της 3ης Οκτωβρίου δεν αποτελεί δημοψήφισμα για τη δυτική κατεύθυνση της χώρας.
Η βασική φιλοευρωπαϊκή και φιλονατοϊκή γραμμή έχει πολύ ευρύτερη πολιτική βάση και το OSW αναμένει ότι θα συνεχιστεί μετά τις εκλογές.
Η πραγματική διαμάχη αφορά το πώς θα χρηματοδοτηθεί και θα υλοποιηθεί αυτή η ασφάλεια.
Και εκεί το Rail Baltica γίνεται πολιτικά εκρηκτικό.
Η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει τι ακριβώς είναι το Rail Baltica
Αυτό είναι το ερώτημα που μένει μετά την κάλπη.
Αν το Rail Baltica θεωρείται απλώς σιδηροδρομικό έργο, τότε τα 23,8 δισ. ευρώ είναι μια τεράστια υπέρβαση κόστους που απαιτεί αυστηρό έλεγχο και δύσκολες αποφάσεις.
Αν όμως αποτελεί ταυτόχρονα βασικό διάδρομο στρατιωτικής κινητικότητας προς τη Βαλτική, τότε το κόστος πρέπει να αξιολογηθεί και μέσα από το πρίσμα της άμυνας.
Δεν σημαίνει ότι οι υπερβάσεις παύουν να έχουν σημασία.
Σημαίνει ότι το ερώτημα αλλάζει:
πόσο κοστίζει η γραμμή — και πόσο κοστίζει να μην υπάρχει όταν τη χρειαστεί το ΝΑΤΟ;
Το παράδοξο των λετονικών εκλογών είναι ακριβώς αυτό.
Γερμανικά Eurofighter βρίσκονται στη χώρα για να ενισχύσουν την προστασία του εναέριου χώρου κατά την εκλογική περίοδο.
Η Λετονία συζητά όμως το Rail Baltica κυρίως ως δημοσιονομικό πρόβλημα.
Και όμως, σε μια πραγματική κρίση στην ανατολική πτέρυγα, το κρίσιμο ερώτημα δεν θα είναι μόνο πόσα μαχητικά μπορούν να πετάξουν πάνω από τη Βαλτική.
Θα είναι πόσο γρήγορα μπορούν να φτάσουν εκεί οι χερσαίες ενισχύσεις, τα τεθωρακισμένα, τα πυρομαχικά και τα εφόδια που χρειάζονται για να παραμείνει αξιόπιστη η αποτροπή του ΝΑΤΟ.
Γι’ αυτό το Rail Baltica είναι ταυτόχρονα ευρωπαϊκό transport project, δημοσιονομικό πρόβλημα και υποδομή ασφάλειας.
Και η κυβέρνηση που θα προκύψει μετά τις 3 Οκτωβρίου θα πρέπει να αποφασίσει ποια από αυτές τις τρεις ιδιότητες θεωρεί σημαντικότερη.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
