Η 81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ δεν έδωσε την εικόνα ενός κόσμου που πλησιάζει σε λύσεις.
Έδωσε περισσότερο την εικόνα ενός συστήματος που προσπαθεί να διαχειριστεί ταυτόχρονα πολλαπλές κρίσεις χωρίς να διαθέτει πάντοτε τα πολιτικά εργαλεία για να τις σταματήσει.
Η αρθρογράφος Nesrine Malik της Guardian διατυπώνει αυτή την εικόνα με ιδιαίτερα σκληρούς όρους, παρουσιάζοντας τη φετινή σύνοδο ως αποτύπωση μιας διεθνούς τάξης σε στασιμότητα και υποχώρηση. Πρόκειται για σχολιασμό και πολιτική ερμηνεία της Guardian, όχι για ουδέτερη διαπίστωση του ΟΗΕ.
Τέσσερις πόλεμοι, ένα κοινό πρόβλημα
Η ανάλυση της Guardian συγκεντρώνει τέσσερα μέτωπα:
Ουκρανία,
Ιράν,
Παλαιστίνη,
Σουδάν.
Παρότι οι συγκρούσεις είναι εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους, η αρθρογράφος βλέπει ένα κοινό χαρακτηριστικό:
μεγάλη δυσκολία μετατροπής της διπλωματικής πίεσης σε πραγματικό μηχανισμό επίλυσης.
Αυτό είναι και το βαθύτερο πρόβλημα για τον ΟΗΕ.
Ο οργανισμός μπορεί να προσφέρει χώρο διαπραγμάτευσης, ανθρωπιστικό συντονισμό και διεθνή νομιμοποίηση.
Δεν μπορεί όμως από μόνος του να υποχρεώσει τις μεγάλες δυνάμεις ή τους εμπλεκόμενους σε έναν πόλεμο να αποδεχθούν συμβιβασμό.
Zelenskyy: η Ουκρανία και η αντοχή της Ρωσίας στις κυρώσεις
Η Ουκρανία αποτέλεσε ένα από τα κεντρικά παραδείγματα.
Ο Volodymyr Zelenskyy χρησιμοποίησε την παρουσία του στη Νέα Υόρκη για να υποστηρίξει ότι ο πόλεμος συνεχίζεται παρά τα χρόνια κυρώσεων και διεθνούς πίεσης προς τη Ρωσία. Η Guardian παρουσιάζει αυτή την πραγματικότητα ως παράδειγμα των ορίων του υπάρχοντος συστήματος αποτροπής.
Ο ίδιος ο ΟΗΕ έχει καταγράψει ότι ο πόλεμος συνεχίζεται με αυξανόμενο ανθρώπινο κόστος, ενώ η Γενική Συνέλευση εξακολουθεί να ζητά πλήρη αποχώρηση των ρωσικών δυνάμεων και ειρήνη στη βάση του Χάρτη του ΟΗΕ.
Η διαφορά ανάμεσα σε απόφαση και εφαρμογή είναι ακριβώς το πρόβλημα.
Trump–Ιράν: η διπλωματία μέσα από απειλές
Το δεύτερο μέτωπο είναι το Ιράν.
Η Guardian περιγράφει την αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν ως παράδειγμα διπλωματίας που πραγματοποιείται πλέον μέσα από εξαιρετικά επιθετική δημόσια ρητορική.
Ο Donald Trump επανέλαβε απειλές κατά της Τεχεράνης, ενώ ο Ιρανός πρόεδρος Masoud Pezeshkian απάντησε κατηγορώντας τις ΗΠΑ για επιθετικότητα και δηλώνοντας ότι το Ιράν θα υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Η πολιτική εικόνα είναι παράδοξη:
οι δύο πλευρές μιλούν για διαπραγματεύσεις,
αλλά ταυτόχρονα δημόσια προσπαθούν να αυξήσουν το κόστος υποχώρησης για τον αντίπαλο.
Αυτό καθιστά κάθε πραγματικό συμβιβασμό δυσκολότερο.
Παλαιστινιακό: η κρίση αξιοπιστίας του διεθνούς δικαίου
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ευαίσθητο σημείο της ανάλυσης.
Ο βασιλιάς Abdullah II της Ιορδανίας αμφισβήτησε δημόσια την αποτελεσματικότητα ενός διεθνούς δικαίου που, κατά την άποψή του, δεν εφαρμόζεται με συνέπεια στην ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση.
Η Guardian συνδέει αυτό το επιχείρημα με την παρουσία του Benjamin Netanyahu στη Γενική Συνέλευση.
Εδώ χρειάζεται νομική ακρίβεια:
ο Netanyahu δεν έχει καταδικαστεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Το ICC έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης εις βάρος του από τις 21 Νοεμβρίου 2024 και αναφέρει ότι υπάρχουν «εύλογοι λόγοι» για να θεωρεί ότι φέρει ευθύνη για συγκεκριμένα φερόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Η υπόθεση δεν έχει κριθεί σε δίκη και ο Netanyahu απορρίπτει τις κατηγορίες.
Το μεγάλο ερώτημα: εφαρμόζεται ο ίδιος κανόνας σε όλους;
Η πολιτική ουσία της συζήτησης είναι ευρύτερη από μία συγκεκριμένη υπόθεση.
Το ερώτημα που τέθηκε επανειλημμένα στη Νέα Υόρκη ήταν:
μπορεί το διεθνές δίκαιο να παραμένει πειστικό όταν τα κράτη αντιλαμβάνονται ότι οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά;
Η ίδια η ηγεσία της Γενικής Συνέλευσης έχει προειδοποιήσει ότι ο Χάρτης του ΟΗΕ δεν μπορεί να εφαρμόζεται ανάλογα με τη γεωγραφία, την ισχύ ή την πολιτική συγκυρία.
Αυτό αφορά:
Ρωσία,
Ισραήλ,
ΗΠΑ,
περιφερειακές δυνάμεις,
και οποιοδήποτε κράτος θεωρεί ότι οι κανόνες εφαρμόζονται διαφορετικά ανάλογα με τις συμμαχίες.
Σουδάν: ο πόλεμος που μένει στη σκιά
Η Guardian θεωρεί το Σουδάν μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις της σημερινής κρίσης διεθνούς λογοδοσίας.
Η χώρα βρίσκεται σε έναν καταστροφικό πόλεμο μεταξύ των Sudanese Armed Forces και των Rapid Support Forces.
Η αρθρογράφος στρέφει ιδιαίτερη κριτική προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία έχουν κατηγορηθεί ότι υποστηρίζουν τις RSF — ισχυρισμό που το Άμπου Ντάμπι έχει αρνηθεί.
Άρα η εμπλοκή των ΗΑΕ πρέπει να παρουσιάζεται ως καταγγελία και αντικείμενο διεθνούς διαμάχης, όχι ως τελεσίδικα αποδεδειγμένο γεγονός.
Η ουσία της Guardian είναι ότι οι στρατηγικές και οικονομικές σχέσεις μεγάλων δυτικών χωρών με κράτη του Κόλπου δυσκολεύουν την άσκηση ενιαίας πίεσης.
Visa diplomacy: ο ΟΗΕ εξαρτάται και από τη χώρα που τον φιλοξενεί
Ένα ακόμη σημείο της ανάλυσης αφορά τα αμερικανικά visas.
Ο Mahmoud Abbas και άλλοι Παλαιστίνιοι αξιωματούχοι δεν μπόρεσαν να μεταβούν στη Νέα Υόρκη, με την αμερικανική κυβέρνηση να χρησιμοποιεί τις αρμοδιότητές της επί της εισόδου στις ΗΠΑ.
Αυτό αναδεικνύει μια παλιά θεσμική αντίφαση:
ο ΟΗΕ είναι διεθνής οργανισμός,
αλλά η έδρα του βρίσκεται σε αμερικανικό έδαφος.
Όταν η Ουάσιγκτον και μια αντιπροσωπεία βρίσκονται σε σοβαρή πολιτική σύγκρουση, η λειτουργία του διεθνούς forum μπορεί να επηρεαστεί από αμερικανικές αποφάσεις περί εισόδου.
Ο πραγματικός ΟΗΕ λειτουργεί πλέον περισσότερο ως διαχειριστής κρίσεων;
Εδώ η Guardian κάνει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις της.
Ακόμη και όταν δεν υπάρχει πολιτική λύση, οι ανθρωπιστικοί μηχανισμοί του ΟΗΕ προσπαθούν να κρατήσουν ανοιχτά τα ελάχιστα λειτουργικά κανάλια:
επισιτιστική βοήθεια,
ιατρική βοήθεια,
πρόσβαση σε αποκλεισμένες περιοχές,
θαλάσσιους διαδρόμους,
ενεργειακές ροές.
Η αρθρογράφος χρησιμοποιεί ως παράδειγμα τον επικεφαλής ανθρωπιστικών υποθέσεων του ΟΗΕ Tom Fletcher, ο οποίος επιμένει στη σημασία της διπλωματίας για να παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα chokepoints όπως η Μαύρη Θάλασσα, το Bab el-Mandeb και το Στενό του Ορμούζ.
Άρα ο οργανισμός δεν έχει πάψει να λειτουργεί.
Αλλά σε πολλές κρίσεις λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός περιορισμού των συνεπειών παρά ως μηχανισμός τερματισμού του πολέμου.
Drones και AI αλλάζουν τον ίδιο τον πόλεμο
Το πιο γεωπολιτικά σημαντικό σημείο της Guardian ίσως βρίσκεται στο τέλος της ανάλυσης.
Οι σύγχρονες συγκρούσεις αλλάζουν επειδή:
τα drones είναι φθηνά,
η AI αυξάνει την αυτοματοποίηση,
οι επιθέσεις μπορούν να γίνονται από μεγάλη απόσταση,
και τα όρια μεταξύ πολέμου και ειρήνης γίνονται όλο και πιο θολά.
Ένας πόλεμος μπορεί πλέον να περάσει από:
υψηλής έντασης χτυπήματα,
σε χαμηλής έντασης επιθέσεις,
σε κυβερνοεπιχειρήσεις,
σε drones,
χωρίς μια καθαρή στιγμή έναρξης ή λήξης.
Αυτό δυσκολεύει δραματικά και τη διπλωματία.
Γιατί μια κατάπαυση πυρός δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η σύγκρουση τελείωσε.
Από το «rules-based order» στο permanent crisis management
Η εικόνα που προκύπτει από τη Νέα Υόρκη δεν είναι απαραίτητα ότι ο ΟΗΕ «τελείωσε».
Είναι πιο σύνθετη.
Το σύστημα εξακολουθεί να:
παράγει αποφάσεις,
συντονίζει ανθρωπιστική δράση,
παρέχει θεσμικά fora,
καταγράφει παραβιάσεις,
και διατηρεί διπλωματικούς διαύλους.
Αλλά η ικανότητά του να επιβάλλει λύσεις είναι περιορισμένη όταν οι μεγάλες δυνάμεις διαφωνούν ή όταν οι εμπλεκόμενοι δεν έχουν κίνητρο να σταματήσουν.
Και αυτό είναι ακριβώς το σημείο όπου η Guardian βλέπει τη μετάβαση προς μια νέα εποχή:
όχι απαραίτητα σε μια καθαρή «νέα παγκόσμια τάξη»,
αλλά σε μια παρατεταμένη κατάσταση συνεχούς κρίσης.
Το πραγματικό μήνυμα της φετινής Γενικής Συνέλευσης
Η φετινή UNGA έδειξε τέσσερις διαφορετικές εκδοχές του ίδιου προβλήματος:
Ουκρανία: ο πόλεμος συνεχίζεται παρά τις κυρώσεις και τη διεθνή πίεση.
Ιράν: η απειλή στρατιωτικής κλιμάκωσης συνυπάρχει με συζητήσεις περί διπλωματίας.
Παλαιστίνη: η εφαρμογή του διεθνούς δικαίου παραμένει πεδίο έντονης σύγκρουσης.
Σουδάν: περιφερειακά συμφέροντα και εξωτερικές παρεμβάσεις δυσκολεύουν μια ήδη καταστροφική σύγκρουση.
Ο ίδιος ο πρόεδρος της 81ης Γενικής Συνέλευσης συνόψισε το θεσμικό πρόβλημα με μια απλή ερώτηση στην έναρξη της συνόδου:
οι πολίτες δεν ρωτούν πλέον αν υπάρχει ο ΟΗΕ — ρωτούν αν λειτουργεί.
Και ίσως αυτό είναι το βαθύτερο γεωπολιτικό ερώτημα της στιγμής.
Όχι αν υπάρχει ακόμη διεθνής τάξη.
Αλλά πόση ισχύ έχει απομείνει στους κανόνες όταν οι ισχυρότεροι παίκτες αποφασίζουν ότι τα συμφέροντά τους προηγούνται.
Πηγή: pagenews.gr