Η Ευρώπη βρίσκεται όλο και πιο βαθιά σε μια ζώνη όπου δεν υπάρχει επίσημος πόλεμος — αλλά ούτε και πραγματική ειρήνη.
Οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ένα μωσαϊκό απειλών που οι ευρωπαϊκές και νατοϊκές αρχές εντάσσουν στην κατηγορία του hybrid warfare:
κυβερνοεπιθέσεις,
σαμποτάζ,
παρεμβάσεις σε κρίσιμες υποδομές,
επιχειρήσεις παραπληροφόρησης,
δράση μέσω κρατικών και μη κρατικών δικτύων.
Η ΕΕ έχει κατηγορήσει επισήμως τη Ρωσία ότι αξιοποιεί ένα ευρύ «κακόβουλο κυβερνο-οικοσύστημα», από υπηρεσίες πληροφοριών έως hacktivists και εγκληματικές ομάδες, και έχει κατονομάσει το 16ο Κέντρο της FSB ως φορέα που ελέγχει ομάδες κυβερνοαπειλών, μεταξύ των οποίων και η Turla.
Γιατί το πρόβλημα γίνεται δυσκολότερο τώρα
Η βασική εκτίμηση του FT είναι ότι η Μόσχα επιδιώκει να κάνει ακριβότερη και δυσκολότερη την ευρωπαϊκή υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Η λογική, όπως περιγράφεται στην ανάλυση, είναι τριπλή:
να αποδυναμωθεί η Ευρώπη ως ασφαλής «πίσω βάση» για το Κίεβο,
να αυξηθεί το κόστος για τις κυβερνήσεις που στηρίζουν στρατιωτικά την Ουκρανία,
και να ενισχυθεί η εσωτερική πολιτική πίεση στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Αυτό ακριβώς κάνει τον υβριδικό πόλεμο τόσο δύσκολο να αντιμετωπιστεί.
Δεν χρειάζεται να περάσουν σύνορα τεθωρακισμένα.
Αρκεί να δημιουργούνται:
φόβος,
δυσλειτουργία,
οικονομικό κόστος,
πολιτική αβεβαιότητα.
Το FT προειδοποιεί για το λάθος της «αντι-επίθεσης»
Μία από τις κεντρικές ιδέες της ανάλυσης είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι προσεκτική με το επιχείρημα «απαντάμε στη Ρωσία με τα ίδια μέσα».
Η λογική μιας επιθετικής counter-hybrid στρατηγικής μπορεί να φαίνεται ελκυστική, αλλά ενέχει μεγάλο κίνδυνο.
Ο υβριδικός πόλεμος δεν έχει σαφείς κανόνες εμπλοκής όπως η συμβατική στρατιωτική σύγκρουση.
Άρα η κλιμάκωση μπορεί να γίνει:
γρήγορα,
χωρίς σαφή attribution,
και χωρίς συμφωνημένα όρια
Το πρόβλημα είναι ακριβώς αυτή η ασάφεια.
Πότε ένα sabotage είναι εγκληματική ενέργεια;
Πότε είναι κρατική επίθεση;
Πότε μια κυβερνοεπίθεση περνά το όριο που θα δικαιολογούσε στρατιωτική απάντηση;
Αυτά τα thresholds δεν είναι καθαρά.
Η πραγματική πρώτη γραμμή: Αστυνομία και αντικατασκοπεία
Η πρόταση που προκρίνεται στην ανάλυση είναι πολύ πιο «γήινη».
Όχι πρώτα πύραυλοι.
Αλλά:
αστυνομία,
αντικατασκοπεία,
counter-terrorism,
προστασία κρίσιμων υποδομών,
cyber defence.
Η λογική είναι ότι μεγάλο μέρος του υβριδικού πολέμου εκδηλώνεται στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κοινωνιών, όχι στο εξωτερικό μέτωπο.
Αυτό σημαίνει ότι οι υπηρεσίες ασφαλείας πρέπει να ενισχύσουν την ικανότητά τους να εντοπίζουν:
πράκτορες,
δίκτυα χρηματοδότησης,
sleeper assets,
ψηφιακές επιχειρήσεις,
και απόπειρες στρατολόγησης μέσω εγκληματικών ή εξτρεμιστικών κύκλων.
Η AI μπαίνει και στην αντεπίθεση
Οι Financial Times επισημαίνουν επίσης ότι η ίδια η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για επιθέσεις μπορεί να λειτουργήσει και αμυντικά.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στην:
ανάλυση τεράστιου όγκου δεδομένων,
ανίχνευση ύποπτων patterns,
ταχύτερη διασταύρωση ψηφιακών ιχνών,
και έγκαιρη προειδοποίηση για συντονισμένες καμπάνιες.
Αυτό δεν εξαφανίζει το πρόβλημα.
Αλλά αλλάζει την ταχύτητα με την οποία μπορούν να αντιδράσουν οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες.
Η ΕΕ ήδη συζητά «hybrid defence»
Η συζήτηση δεν είναι θεωρητική.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν πιο συστηματική κοινή απάντηση στις υβριδικές απειλές, με την ιδέα ενός νέου Emergency Security Protocol να βρίσκεται στο τραπέζι.
Ο επίτροπος Άμυνας Andrius Kubilius έχει υποστηρίξει ότι η Ευρώπη χρειάζεται πιο εναρμονισμένη και ενεργητική «hybrid defence», ακριβώς επειδή πολλές από τις απειλές αφορούν πολιτικούς στόχους:
δίκτυα,
αεροδρόμια,
ενέργεια,
επικοινωνίες,
δημόσια διοίκηση.
Εδώ βρίσκεται και ο φυσικός ρόλος της ΕΕ.
Το NATO παραμένει ο βασικός στρατιωτικός μηχανισμός αποτροπής.
Αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μεγαλύτερη δυνατότητα παρέμβασης στα civilian systems.
Ολλανδία: «ανάμεσα σε πόλεμο και ειρήνη»
Η νέα ευρωπαϊκή αντίληψη φαίνεται ήδη στην πράξη.
Η Ολλανδία ενισχύει πολιτικές ανθεκτικότητας που θυμίζουν Ψυχρό Πόλεμο:
emergency hubs,
εφεδρικές επικοινωνίες,
γεννήτριες,
offline εφαρμογές,
εκπαίδευση πολιτών για κρίσεις.
Ο Ολλανδός υπουργός Δικαιοσύνης David van Weel έχει περιγράψει το περιβάλλον ως μια «ζώνη ανάμεσα σε πόλεμο και ειρήνη», όπου κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ και άλλες μορφές πίεσης μπορούν να συμβαίνουν χωρίς επίσημη πολεμική σύγκρουση.
Αυτό είναι ίσως το νέο security doctrine της Ευρώπης:
resilience before retaliation.
Το δεύτερο εργαλείο: Σύνδεση κάθε νέας επίθεσης με περισσότερη στήριξη στην Ουκρανία
Το FT προτείνει και ένα δεύτερο, καθαρά αποτρεπτικό εργαλείο.
Η Ευρώπη θα μπορούσε να στείλει μήνυμα στη Μόσχα ότι κάθε νέα κλιμάκωση υβριδικών επιχειρήσεων θα έχει κόστος:
περισσότερη ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία.
Η λογική είναι αντιστροφής κινήτρων.
Αν ο στόχος της Ρωσίας είναι να μειώσει τη στήριξη προς το Κίεβο, τότε μια υβριδική επίθεση που οδηγεί σε μεγαλύτερη στήριξη παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Δεν πρόκειται για τεχνικά εύκολη επιλογή.
Αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτικό signal.
Χρειάζονται «guardrails» με τη Μόσχα;
Η ανάλυση των FT προχωρά ακόμη ένα βήμα.
Υποστηρίζει ότι, από θέση ισχύος, η Ευρώπη θα μπορούσε να εξετάσει και κάποιου είδους διάλογο με τη Μόσχα για όρια σε συγκεκριμένες μορφές υβριδικών επιθέσεων — ιδίως εναντίον πολιτικών στόχων και κρίσιμων υποδομών.
Η ιδέα θυμίζει τους άτυπους κανόνες που κατά καιρούς επιδιώχθηκαν σε άλλες εποχές στρατηγικού ανταγωνισμού.
Όχι εμπιστοσύνη.
Αλλά:
κανόνες μη κλιμάκωσης.
Το πρόβλημα, βέβαια, είναι ότι το επίπεδο εμπιστοσύνης σήμερα βρίσκεται εξαιρετικά χαμηλά.
Γιατί τα civilian targets είναι το πιο επικίνδυνο πεδίο
Το μεγάλο ρίσκο είναι ότι οι υβριδικές επιχειρήσεις χτυπούν συχνά στόχους που δεν είναι στρατιωτικοί.
Ενέργεια.
Νερό.
Μεταφορές.
Τηλεπικοινωνίες.
Υγεία.
Δημόσια διοίκηση.
Αν μία τέτοια επίθεση προκαλέσει θύματα ή μαζική διακοπή ζωτικών υπηρεσιών, η πολιτική πίεση για άμεση απάντηση αυξάνεται δραματικά.
Και τότε το «γκρίζο» πεδίο αρχίζει να γίνεται πολύ πιο επικίνδυνο.
Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να αντιμετωπιστεί ως απλό cyber θέμα
Ο υβριδικός πόλεμος δεν είναι μόνο hacking.
Είναι συνδυασμός:
τεχνολογίας,
κατασκοπείας,
εγκλήματος,
πληροφοριακού πολέμου,
σαμποτάζ,
πολιτικής επιρροής.
Γι’ αυτό και δεν μπορεί να απαντηθεί μόνο με firewalls.
Χρειάζεται σύστημα ασφαλείας που ενώνει:
εθνικές υπηρεσίες,
ΕΕ,
NATO,
ιδιωτικές εταιρείες,
και operators κρίσιμων υποδομών.
Η Ευρώπη πρέπει να κερδίσει το «γκρίζο»
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης των FT είναι ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται να αντιγράψει τις μεθόδους της Ρωσίας για να αντιμετωπίσει τον υβριδικό πόλεμο.
Χρειάζεται να κάνει κάτι πιο δύσκολο:
να γίνει πολύ πιο δύσκολος στόχος.
Να ενισχύσει τις υπηρεσίες ασφαλείας.
Να προστατεύσει τις υποδομές.
Να αυξήσει το κόστος για τους δράστες.
Να δημιουργήσει αποτρεπτικά κίνητρα.
Και να διατηρήσει σαφή όρια ώστε μία υβριδική σύγκρουση να μην μετατραπεί σε συμβατικό πόλεμο.
Αυτό είναι το νέο security challenge της Ευρώπης:
να κερδίσει μια σύγκρουση που δεν έχει επίσημη έναρξη, δεν έχει καθαρό μέτωπο και συχνά δεν έχει καν εμφανή δράστη.
Πηγή: pagenews.gr