Ένα ιδιαίτερα σαφές μήνυμα για τη θέση που αποκτά η Ελλάδα στον ενεργειακό σχεδιασμό των Ηνωμένων Πολιτειών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη έστειλε ο Μάρκο Ρούμπιο λίγο πριν φτάσει στην Αθήνα.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών επέλεξε να εκφράσει δημόσια την υποστήριξή του στην πρέσβη των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.
Αλλά το σημαντικότερο γεωενεργειακό στοιχείο της δήλωσής του βρίσκεται στην αιτιολόγηση αυτής της στήριξης.
Ο Ρούμπιο αναφέρθηκε ευθέως στην προώθηση των αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων και ειδικά στον Κάθετο Ενεργειακό Διάδρομο.
«Η πρέσβης Γκίλφοϊλ έχει αποδειχθεί μια εξαιρετικά αποτελεσματική υποστηρίκτρια της ατζέντας του Προέδρου στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρώπη», ανέφερε.
Και πρόσθεσε:
«Ο Πρόεδρος Τραμπ και εγώ εκτιμούμε ιδιαίτερα το καθοριστικό έργο και την ηγεσία της στην περιοχή».
Για να φτάσει αμέσως μετά στην ενέργεια:
«Έχει προωθήσει με επιτυχία τα ενεργειακά συμφέροντα των ΗΠΑ στην Ελλάδα και σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω περιφερειακών έργων όπως ο Κάθετος Ενεργειακός Διάδρομος».
Δεν είναι απλώς ένα κομπλιμέντο προς την Γκίλφοϊλ
Η χρονική στιγμή της δήλωσης έχει ιδιαίτερη σημασία.
Ο Ρούμπιο πρόκειται να βρίσκεται στην Ελλάδα στις 6 και 7 Οκτωβρίου, επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας στον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ.
Και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει ήδη ορίσει τους βασικούς άξονες:
αμυντική συνεργασία, περιφερειακή ασφάλεια και ενεργειακή ασφάλεια.
Επομένως, η δημόσια αναφορά του Αμερικανού υπουργού στον Κάθετο Διάδρομο λίγο πριν από τις συνομιλίες προσδίδει πρόσθετο βάρος στο ενεργειακό σκέλος της επίσκεψης.
Ο Κάθετος Διάδρομος μπαίνει στο κέντρο
Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί ένα πλέγμα υποδομών και διασυνδέσεων που μπορεί να επιτρέψει τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και βορειότερα προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Στον πυρήνα του βρίσκεται μία απλή γεωπολιτική ιδέα:
το αέριο να κινείται από τον Νότο προς τον Βορρά.
Οι ελληνικοί τερματικοί σταθμοί LNG και οι διασυνδέσεις των βαλκανικών αγορών αποκτούν έτσι σημασία πολύ μεγαλύτερη από την κάλυψη της ελληνικής κατανάλωσης.
Η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως πύλη εισόδου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη.
Και για την Ουάσιγκτον αυτό δημιουργεί ταυτόχρονα εμπορική και στρατηγική δυνατότητα.
Το αμερικανικό LNG πίσω από τη γεωπολιτική
Η εξίσωση έχει και σαφή οικονομική διάσταση.
Οι ΗΠΑ έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG διεθνώς.
Όσο περισσότερες υποδομές επιτρέπουν στο αμερικανικό αέριο να φτάνει από τις ελληνικές εγκαταστάσεις στις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η δυνητική αγορά για τους Αμερικανούς παραγωγούς.
Όμως η στρατηγική διάσταση είναι εξίσου σημαντική.
Η ανάπτυξη εναλλακτικών οδών εφοδιασμού αποτελεί μέρος της προσπάθειας ευρωπαϊκής διαφοροποίησης από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Έτσι, Αλεξανδρούπολη, Ρεβυθούσα, διασυνδετήριοι αγωγοί και βαλκανικά δίκτυα μετατρέπονται από ενεργειακές υποδομές σε στοιχεία της ευρύτερης γεωπολιτικής αρχιτεκτονικής.
Ελλάδα: Από καταναλωτής σε ενεργειακή πύλη
Αυτό ακριβώς αλλάζει και τη θέση της Αθήνας.
Για δεκαετίες η Ελλάδα βρισκόταν στο τέλος των μεγάλων ενεργειακών διαδρομών.
Τώρα επιδιώκει να γίνει χώρα εισόδου και διαμετακόμισης.
Η γεωγραφική θέση της επιτρέπει τη σύνδεση:
Ανατολικής Μεσογείου – Βαλκανίων – Μαύρης Θάλασσας – Κεντρικής Ευρώπης.
Και ο Κάθετος Διάδρομος είναι ένα από τα εργαλεία αυτής της στρατηγικής.
Η δημόσια αναφορά Ρούμπιο δείχνει ότι η Ουάσιγκτον τον αντιμετωπίζει επίσης ως εργαλείο της δικής της περιφερειακής ενεργειακής πολιτικής.
Άμυνα και ενέργεια στο ίδιο τραπέζι
Η επίσκεψη δεν περιορίζεται, βέβαια, στο LNG.
Η δεύτερη μεγάλη ενότητα του Στρατηγικού Διαλόγου είναι η άμυνα.
Η διμερής συνεργασία περιλαμβάνει τις διευκολύνσεις και υποδομές που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ στο πλαίσιο της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας.
Η Σούδα παραμένει κομβική για τις αμερικανικές επιχειρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αλεξανδρούπολη έχει αποκτήσει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τη μετακίνηση στρατιωτικού υλικού προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη.
Και έτσι δημιουργείται μία ενδιαφέρουσα γεωγραφική σύμπτωση:
οι ίδιοι διάδρομοι που έχουν ενεργειακή αξία αποκτούν και στρατηγική–αμυντική αξία.
Από την Αλεξανδρούπολη προς τον Βορρά
Η Αλεξανδρούπολη αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα.
Στην ίδια περιοχή συναντώνται:
- υποδομές LNG,
- ενεργειακές διασυνδέσεις,
- λιμενικές εγκαταστάσεις,
- στρατιωτική κινητικότητα,
- πρόσβαση προς Βουλγαρία και Ρουμανία.
Για τις ΗΠΑ, η συγκεκριμένη γεωγραφία συνδέει πλέον δύο βασικές προτεραιότητες:
ενεργειακή διαφοροποίηση και ασφάλεια της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Και στο βάθος η Ουκρανία
Ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της Ουκρανίας.
Η δυνατότητα μεταφοράς αερίου προς Βουλγαρία και Ρουμανία δημιουργεί διαδρομές που δυνητικά μπορούν να συνδεθούν και με την ουκρανική αγορά.
Για το Κίεβο, η πρόσβαση σε περισσότερες μη ρωσικές πηγές αποτελεί ζήτημα ενεργειακής ανθεκτικότητας.
Για την Ουάσιγκτον, δημιουργεί έναν ακόμη δρόμο μέσω του οποίου αμερικανικό LNG μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε αγορές της Ανατολικής Ευρώπης.
Η Ανατολική Μεσόγειος είναι το δεύτερο ενεργειακό μέτωπο
Υπάρχει όμως και ο νότιος άξονας.
Η Αθήνα θέλει να παραμείνει στον πυρήνα των ενεργειακών σχεδιασμών της Ανατολικής Μεσογείου, όπου τέμνονται Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, Αίγυπτος και Τουρκία.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν γεωπολιτική σημασία οι ηλεκτρικές και ενεργειακές διασυνδέσεις της περιοχής.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται ο Great Sea Interconnector, η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.
Η επίσημη ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν έχει κατονομάσει τον GSI ως συγκεκριμένο θέμα των συνομιλιών Ρούμπιο στην Αθήνα.
Ωστόσο, η περιφερειακή ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί επίσημα μέρος της ατζέντας, ενώ το έργο βρίσκεται στο κέντρο των ενεργειακών και γεωπολιτικών εξελίξεων της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο τουρκικός παράγοντας
Εδώ εμφανίζεται αναπόφευκτα η Τουρκία.
Η Άγκυρα έχει εκφράσει επανειλημμένα αντιρρήσεις για εργασίες σε θαλάσσιες περιοχές όπου προβάλλει δικές της αξιώσεις.
Η Αθήνα από την πλευρά της δεν αποδέχεται ότι χρειάζεται τουρκική άδεια για έργα που θεωρεί ότι πραγματοποιούνται σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας.
Αυτό μετατρέπει τις ενεργειακές διασυνδέσεις σε ζήτημα πολύ μεγαλύτερο από την τεχνική κατασκευή ενός καλωδίου.
Συνδέονται με:
θαλάσσιες ζώνες, ελληνοτουρκικές σχέσεις και την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου.
F-35, S-400 και η δύσκολη εξίσωση Αθήνας–Άγκυρας
Στο αμυντικό πεδίο υπάρχει παράλληλα η ισορροπία Ελλάδας–Τουρκίας.
Η Ελλάδα έχει ήδη δρομολογήσει την απόκτηση των F-35.
Η Τουρκία παραμένει εκτός του προγράμματος λόγω της αγοράς του ρωσικού συστήματος S-400, ενώ στην Ουάσιγκτον συνεχίζεται η συζήτηση για τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα μπορούσε να αλλάξει η κατάσταση.
Η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο περιορισμό.
Επομένως ο Ρούμπιο έρχεται στην Αθήνα σε μία περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον προσπαθεί να διαχειριστεί ταυτόχρονα δύο διαφορετικές στρατηγικές σχέσεις:
με την Ελλάδα και με την Τουρκία.
Αθήνα στο πρόγραμμα – όχι Άγκυρα
Υπάρχει και μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια στο επίσημο πρόγραμμα.
Η ευρωπαϊκή περιοδεία του Ρούμπιο περιλαμβάνει:
Ρέικιαβικ – Αθήνα – Λισαβόνα.
Με βάση το πρόγραμμα που έχει ανακοινωθεί μέχρι στιγμής, δεν περιλαμβάνεται επίσκεψη στην Άγκυρα.
Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία.
Ούτε σημαίνει ότι ο τουρκικός παράγοντας θα απουσιάζει από τις συνομιλίες.
Το αντίθετο.
Πολλά από τα ζητήματα που θα βρεθούν στο τραπέζι της Αθήνας συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την Τουρκία.
Η στήριξη στην Γκίλφοϊλ πριν από την άφιξη
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αποκτά μεγαλύτερη σημασία και η σημερινή δήλωση Ρούμπιο.
Ο Αμερικανός υπουργός δεν περιορίστηκε σε μία τυπική έκφραση εμπιστοσύνης προς την πρέσβη.
Συνέδεσε ευθέως την αξιολόγηση του έργου της με την εφαρμογή της ατζέντας Τραμπ στην Ευρώπη και με τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα.
Η δήλωση έρχεται επίσης μετά από πρόσφατα δημοσιεύματα που απέδωσαν στην Γκίλφοϊλ αμφιλεγόμενες τοποθετήσεις για πολιτικές εξελίξεις στη Ρουμανία και την Ελλάδα.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί έχουν αμφισβητηθεί από την πλευρά της πρέσβη και δεν έχει τεκμηριωθεί αμερικανική παρέμβαση για ανατροπή κυβέρνησης.
Η σημερινή τοποθέτηση Ρούμπιο είναι πάντως σαφής ως προς ένα σημείο:
η ηγεσία της αμερικανικής κυβέρνησης δηλώνει δημόσια την εμπιστοσύνη της στην πρέσβη της στην Αθήνα.
Το μήνυμα πριν από τον 6ο Στρατηγικό Διάλογο
Έτσι, η επίσκεψη Ρούμπιο αποκτά τρία επίπεδα.
Πρώτον, άμυνα: Σούδα, Αλεξανδρούπολη και η συνολική στρατιωτική συνεργασία.
Δεύτερον, ενέργεια: LNG και Κάθετος Διάδρομος προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη.
Τρίτον, γεωπολιτική: Ανατολική Μεσόγειος, περιφερειακή ασφάλεια και η διαχείριση των σχέσεων με την Τουρκία.
Και η δήλωση για την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ προσθέτει πλέον μία τέταρτη διάσταση:
την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης Τραμπ να προωθήσει συγκεκριμένα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα μέσω της Ελλάδας.
Η Αθήνα βρίσκεται έτσι μπροστά σε μία σημαντική ευκαιρία αλλά και σε μία σύνθετη εξίσωση.
Να αξιοποιήσει το αμερικανικό ενδιαφέρον ώστε να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακής και στρατηγικής πύλης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, χωρίς οι περιφερειακές ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου να μετατραπούν σε νέο πεδίο έντασης.
Και γι’ αυτό η επίσκεψη Ρούμπιο δεν αφορά απλώς έναν ακόμη γύρο ελληνοαμερικανικών συνομιλιών.
Αφορά τον γεωπολιτικό χάρτη που σχηματίζεται γύρω από την Ελλάδα:
LNG προς τον Βορρά, ενεργειακές διασυνδέσεις προς τον Νότο, αμερικανική στρατιωτική παρουσία και μία Ανατολική Μεσόγειος στην οποία ενέργεια και ασφάλεια έχουν γίνει πλέον ένα και το αυτό παιχνίδι.
Πηγή: pagenews.gr