Η βία κατά των γυναικών δεν αρχίζει και δεν τελειώνει σε ένα χτύπημα. Μπορεί να κρύβεται πίσω από μια κλειστή πόρτα, μέσα σε μια σχέση οικονομικής εξάρτησης, σε ένα κινητό τηλέφωνο που παρακολουθείται ή σε μια καθημερινότητα όπου ακόμη και η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί πολυτέλεια.
Και ενώ η Ευρώπη επιχειρεί να καταγράψει την πραγματική έκταση του φαινομένου, μια νέα έκθεση φέρνει στο φως μια ιδιαίτερα ανησυχητική διάσταση: για πολλές γυναίκες, ακόμη και η συμμετοχή σε μια ανώνυμη έρευνα για τη βία μπορεί να απαιτεί ειδικά μέτρα ασφαλείας.
Η τεχνική έκθεση του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA) και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), που δημοσιεύθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2026, φωτίζει όσα συμβαίνουν πίσω από τους αριθμούς μιας από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές έρευνες για την έμφυλη βία.
Συνολικά, 114.023 γυναίκες ηλικίας 18 έως 74 ετών συμμετείχαν στην ευρωπαϊκή έρευνα, προσφέροντας μια εκτεταμένη βάση δεδομένων για τις εμπειρίες των γυναικών στα 27 κράτη-μέλη.
Πρόκειται για τον συνολικό αριθμό των γυναικών που ερωτήθηκαν και όχι για αριθμό καταγεγραμμένων θυμάτων.
Ωστόσο, το πραγματικά αποκαλυπτικό στοιχείο δεν βρίσκεται μόνο στο μέγεθος της έρευνας. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκε, ώστε οι συμμετέχουσες να μπορούν να μιλήσουν χωρίς να εκτεθούν σε πρόσθετο κίνδυνο.
114.023 γυναίκες και μια ευρωπαϊκή προσπάθεια να σπάσει η σιωπή
Η πανευρωπαϊκή έρευνα για την έμφυλη βία πραγματοποιήθηκε με τον συντονισμό της Eurostat και τη συνεργασία των FRA και EIGE.
Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε σε διαφορετικές περιόδους μεταξύ Σεπτεμβρίου 2020 και Μαρτίου 2024, με στόχο να δημιουργηθεί μια συγκρίσιμη εικόνα για τις εμπειρίες βίας των γυναικών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στις περισσότερες χώρες τη συλλογή των στοιχείων ανέλαβαν οι εθνικές στατιστικές αρχές, ενώ στην Ιταλία χρησιμοποιήθηκαν συγκρίσιμα στοιχεία από εθνικές έρευνες.
Σε οκτώ κράτη-μέλη, την ευθύνη ανέλαβαν απευθείας οι FRA και EIGE: Κύπρο, Τσεχία, Γερμανία, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Ρουμανία και Σουηδία.
Στις χώρες αυτές πραγματοποιήθηκαν 15.447 συνεντεύξεις, οι οποίες αποτελούν το αντικείμενο της νέας τεχνικής έκθεσης.
Η σημασία της συγκεκριμένης προσπάθειας είναι ουσιαστική. Οι καταγγελίες στην αστυνομία και οι επίσημες διοικητικές καταγραφές δεν μπορούν από μόνες τους να αποτυπώσουν όλες τις περιπτώσεις βίας, καθώς πολλά περιστατικά δεν αναφέρονται ποτέ στις αρμόδιες αρχές.
Η βία δεν αφήνει πάντοτε σημάδια στο σώμα
Η ευρωπαϊκή έρευνα αντιμετωπίζει την έμφυλη βία ως ένα πολυδιάστατο φαινόμενο, που ξεπερνά τα στενά όρια της σωματικής κακοποίησης.
Στο πεδίο της καταγραφής περιλαμβάνονται η σωματική και σεξουαλική βία, η ψυχολογική κακοποίηση, η οικονομική βία, η σεξουαλική παρενόχληση και η επίμονη ανεπιθύμητη παρακολούθηση.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η οικονομική βία, η οποία μπορεί να εκδηλώνεται μέσα από τον έλεγχο των χρημάτων, τον περιορισμό της πρόσβασης σε οικονομικούς πόρους ή την παρεμπόδιση της επαγγελματικής ανεξαρτησίας.
Μια γυναίκα μπορεί να μην έχει υποστεί σωματική επίθεση και παρ’ όλα αυτά να ζει υπό συνεχή έλεγχο, απειλές ή εξαναγκασμό.
Αντίστοιχα, η ψυχολογική βία μπορεί να εκδηλώνεται με εκφοβισμό, ταπείνωση, απομόνωση και συστηματική υπονόμευση της προσωπικής αυτονομίας.
Το γεγονός ότι αυτές οι συμπεριφορές δεν αφήνουν πάντοτε ορατά τραύματα δεν μειώνει τη σοβαρότητά τους. Αντίθετα, καθιστά συχνά δυσκολότερη την αναγνώριση και την καταγραφή τους.
Κυβερνοβία: Όταν ο έλεγχος περνά μέσα από την οθόνη
Μια ιδιαίτερα σύγχρονη διάσταση της έρευνας αφορά τη βία στον ψηφιακό χώρο.
Η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο εκφοβισμού, παρενόχλησης και παρακολούθησης, μεταφέροντας τον έλεγχο από τον φυσικό χώρο στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.
Επίμονα ανεπιθύμητα μηνύματα, διαδικτυακή παρακολούθηση, παρενόχληση μέσω κοινωνικών δικτύων και καταχρηστική χρήση προσωπικών πληροφοριών αποτελούν συμπεριφορές που αναδεικνύουν τις νέες προκλήσεις.
Η διεύρυνση του ερευνητικού πεδίου ώστε να συμπεριλαμβάνονται μορφές κυβερνοβίας αντανακλά την ανάγκη προσαρμογής των μηχανισμών καταγραφής στις σύγχρονες συνθήκες.
Η ψηφιακή κακοποίηση μπορεί να συνεχίζεται ακόμη και όταν ο δράστης δεν βρίσκεται στον ίδιο χώρο με το θύμα.
Αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο πρόβλημα: η ίδια συσκευή που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για αναζήτηση βοήθειας ενδέχεται να αποτελεί και μέσο παρακολούθησης.
Γιατί οι ερευνητές δεν αποκάλυπταν εξαρχής το πραγματικό αντικείμενο
Μία από τις σημαντικότερες πλευρές της μεθοδολογίας αφορά τον τρόπο προσέγγισης των γυναικών.
Η έρευνα παρουσιαζόταν αρχικά με ουδέτερο τρόπο, ως έρευνα για τη ζωή και την ευημερία των γυναικών, ώστε να αποφεύγεται η άμεση αποκάλυψη του ευαίσθητου αντικειμένου της σε τρίτα πρόσωπα.
Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυπική λεπτομέρεια.
Σε περιπτώσεις όπου η πρώτη επικοινωνία γινόταν στο οικογενειακό περιβάλλον, υπήρχε το ενδεχόμενο να βρίσκονται κοντά σύντροφοι ή άλλα μέλη του νοικοκυριού.
Η αποκάλυψη ότι μια γυναίκα καλείται να απαντήσει σε ερωτήσεις για ενδοοικογενειακή ή σεξουαλική βία θα μπορούσε να προκαλέσει ανεπιθύμητες αντιδράσεις ή να δυσχεράνει την ασφαλή συμμετοχή της.
Έτσι, η προστασία της συμμετέχουσας ξεκινούσε πριν ακόμη τεθεί η πρώτη ουσιαστική ερώτηση.
Γυναίκες συνεντεύκτριες, ιδιωτικότητα και δικαίωμα διακοπής
Η ευρωπαϊκή έρευνα εφαρμόστηκε με ειδικούς κανόνες δεοντολογίας και εμπιστευτικότητας.
Για τις συνεντεύξεις με γυναίκες χρησιμοποιήθηκαν εκπαιδευμένες γυναίκες συνεντεύκτριες, ενώ επιδιωκόταν η συζήτηση να πραγματοποιείται σε συνθήκες ιδιωτικότητας.
Η συμμετοχή ήταν εθελοντική και κάθε γυναίκα μπορούσε να διακόψει ή να μεταθέσει τη συνέντευξη, εφόσον οι συνθήκες δεν της επέτρεπαν να συνεχίσει με ασφάλεια.
Στις προσωπικές συνεντεύξεις χρησιμοποιήθηκαν επίσης μέθοδοι που επέτρεπαν την ιδιωτική συμπλήρωση ευαίσθητων απαντήσεων.
Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει μια κρίσιμη πραγματικότητα: η παρουσία ενός τρίτου προσώπου μπορεί να επηρεάσει όσα μια γυναίκα αισθάνεται ελεύθερη να αποκαλύψει.
Το κουμπί γρήγορης εξόδου και η προστασία των απαντήσεων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τεχνικές δικλίδες που χρησιμοποιήθηκαν στις διαδικτυακές συνεντεύξεις.
Η δυνατότητα άμεσης εξόδου από το ερωτηματολόγιο, η προστασία των προηγούμενων απαντήσεων και οι οδηγίες για την ιδιωτικότητα της διαδικτυακής περιήγησης σχεδιάστηκαν ώστε να περιορίζουν την πιθανότητα αποκάλυψης ευαίσθητων πληροφοριών.
Αυτές οι λεπτομέρειες αποτυπώνουν τη δυσκολία διεξαγωγής μιας έρευνας όταν το αντικείμενό της συνδέεται με σχέσεις φόβου και ελέγχου.
Για μια γυναίκα που ενδέχεται να παρακολουθείται, ακόμη και η εμφάνιση μιας ερώτησης στην οθόνη μπορεί να αποτελέσει πηγή ανησυχίας.
Η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν περιορίζεται, επομένως, στη διατήρηση της ανωνυμίας μετά τη συλλογή των στοιχείων. Αφορά και την ασφάλεια κατά τη στιγμή της συμμετοχής.
Το μεγάλο κενό ανάμεσα στην πραγματική βία και στις καταγγελίες
Η ανάγκη για τέτοιου είδους έρευνες συνδέεται άμεσα με το πρόβλημα της υποκαταγραφής.
Δεν καταλήγει κάθε περιστατικό βίας σε αστυνομική καταγγελία, δικαστική διαδικασία ή επικοινωνία με υπηρεσία υποστήριξης.
Ο φόβος αντιποίνων, η οικονομική εξάρτηση, η κοινωνική πίεση, η ντροπή και η αβεβαιότητα για την αποτελεσματικότητα της προστασίας μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά.
Αυτό σημαίνει ότι οι επίσημες καταγραφές αποτυπώνουν μόνο ένα μέρος της πραγματικότητας.
Οι αντιπροσωπευτικές έρευνες πληθυσμού επιχειρούν να περιορίσουν αυτό το κενό, δίνοντας στις γυναίκες τη δυνατότητα να αναφέρουν εμπειρίες που δεν έχουν καταγγείλει.
Ωστόσο, ακόμη και οι καλύτερα σχεδιασμένες έρευνες αντιμετωπίζουν περιορισμούς.
Η δυνατότητα μιας γυναίκας να μιλήσει με ειλικρίνεια εξαρτάται από την εμπιστοσύνη, την ιδιωτικότητα και την αίσθηση ασφάλειας.
Από τα στατιστικά στοιχεία στις ευρωπαϊκές πολιτικές προστασίας
Η αξία της ευρωπαϊκής έρευνας δεν περιορίζεται στην επιστημονική καταγραφή.
Τα δεδομένα μπορούν να βοηθήσουν τα κράτη-μέλη να κατανοήσουν καλύτερα τις διαφορετικές μορφές βίας και να σχεδιάσουν αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις πρόληψης, προστασίας και υποστήριξης.
Η συστηματική καταγραφή επιτρέπει επίσης τη μελέτη των συνεπειών της βίας στην καθημερινότητα, στην υγεία, στην εργασία και στην κοινωνική συμμετοχή των γυναικών.
Για την Ελλάδα, όπως και για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, η ύπαρξη συγκρίσιμων ευρωπαϊκών δεδομένων αποτελεί σημαντικό εργαλείο αξιολόγησης των πολιτικών αντιμετώπισης της έμφυλης βίας.
Παράλληλα, η νέα έκθεση αναδεικνύει ότι η ποιότητα των στοιχείων συνδέεται άμεσα με τον τρόπο συλλογής τους.
Δεν αρκεί να υπάρχουν ερωτηματολόγια και στατιστικοί δείκτες. Χρειάζονται διαδικασίες που προστατεύουν όσες καλούνται να μοιραστούν ιδιαίτερα προσωπικές εμπειρίες.
Η πιο δύσκολη αποκάλυψη: Όσα δεν μπορούν ακόμη να ειπωθούν
Πίσω από τις 114.023 συνεντεύξεις βρίσκεται μια προσπάθεια να κατανοηθεί καλύτερα ένα φαινόμενο που συχνά παραμένει αθέατο.
Η νέα έκθεση των FRA και EIGE υπενθυμίζει ότι η καταγραφή της βίας δεν είναι μια απλή τεχνική διαδικασία.
Απαιτεί εμπιστοσύνη, προσεκτικό σχεδιασμό, σεβασμό στην ιδιωτικότητα και ουσιαστική προστασία των γυναικών που συμμετέχουν.
Το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα είναι ότι η σιωπή δεν σημαίνει απαραιτήτως απουσία βίας. Μπορεί να αποτελεί αποτέλεσμα φόβου, εξάρτησης ή διαρκούς ελέγχου.
Και όταν απαιτούνται ειδικά μέτρα ασφαλείας ακόμη και για τη συμπλήρωση ενός ανώνυμου ερωτηματολογίου, γίνεται σαφές πόσο δύσκολη μπορεί να είναι η δημόσια καταγγελία μιας κακοποιητικής εμπειρίας.
Η Ευρώπη επιχειρεί να μετρήσει τη βία κατά των γυναικών με μεγαλύτερη ακρίβεια. Το ουσιαστικό ζητούμενο, όμως, παραμένει ευρύτερο: να δημιουργηθούν οι συνθήκες μέσα στις οποίες κάθε γυναίκα θα μπορεί να μιλά, να ζητά βοήθεια και να ζει χωρίς φόβο.
Πηγή: pagenews.gr