Η αποχώρηση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ από την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα αποτελεί σοβαρή πολιτική εξέλιξη. Ένα πρόσωπο με ισχυρή πρόσβαση στον κύκλο του Ντόναλντ Τραμπ, το οποίο είχε συνδέσει τη θητεία του με την προώθηση αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων, απομακρύνεται έπειτα από διαδοχικές καταγγελίες.
Το κρίσιμο γεωπολιτικό ερώτημα, όμως, αφορά όσα ακολουθούν: θα επηρεαστεί η θέση της Ελλάδας στον ενεργειακό σχεδιασμό των ΗΠΑ ή θα αλλάξει κυρίως ο τρόπος με τον οποίο η Ουάσιγκτον εκπροσωπείται στην Αθήνα;
Τα μέχρι τώρα δεδομένα στηρίζουν περισσότερο τη δεύτερη εκδοχή. Η συνεργασία έχει αποκτήσει βάθος πέρα από τις προσωπικές διασυνδέσεις μιας πρέσβειρας: μακροχρόνιες εμπορικές συμφωνίες, υποδομές εισαγωγής φυσικού αερίου, διασυνοριακές διαδρομές και επίσημες διακρατικές δεσμεύσεις.
Η Γκίλφοϊλ φεύγει από μια σχέση στην οποία η ενέργεια έχει ήδη ενσωματωθεί ως στρατηγική προτεραιότητα. Η συνέχεια αυτής της σχέσης θα κριθεί στην υλοποίηση των έργων και στην πολιτική υποστήριξη που θα διατηρήσουν.
Πώς φθάσαμε στην αποχώρηση
Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε την Τρίτη 13 Οκτωβρίου ότι ζήτησε την παραίτηση της Αμερικανίδας πρέσβειρας.
«Ζητήσαμε από την πρέσβη Γκίλφοϊλ να παραιτηθεί. Υπήρξε πολύτιμο μέλος της ομάδας μας και της ευχόμαστε καλή επιτυχία», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου Κέιτι Ζακαρία.
Είχε προηγηθεί η δημόσια έκφραση δυσαρέσκειας του Ντόναλντ Τραμπ:
«Το εξετάζουμε. Ναι, δεν είμαστε ευχαριστημένοι».
Η απόφαση ακολούθησε δημοσιεύματα της Wall Street Journal για φερόμενο αίτημα καταβολής 100.000 δολαρίων από τον πολιτικό δωρητή Έρικ Ντίτερς, καθώς και ερωτήματα για ιδιωτικά ταξίδια, παροχές επιχειρηματιών και την παρουσία λομπίστα σε συναντήσεις της.
Η Γκίλφοϊλ απορρίπτει τις καταγγελίες. Οι δικηγόροι της υποστηρίζουν ότι ο Ντίτερς της οφείλει περίπου 150.000 δολάρια για υπηρεσίες πριν από την ανάληψη των διπλωματικών καθηκόντων της και ότι τα ταξίδια πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με οδηγίες του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Η πολιτική απόφαση απομάκρυνσης δεν αποτελεί από μόνη της δικαστική διαπίστωση των καταγγελιών.Αποτυπώνει, πάντως, την απόφαση της αμερικανικής ηγεσίας να τερματίσει τη θητεία της εν μέσω της αντιπαράθεσης.
Γιατί η ίδια επέλεξε να μιλήσει για την ενέργεια
Στην αποχαιρετιστήρια τοποθέτησή της, η Γκίλφοϊλ χαρακτήρισε τη θητεία της στην Ελλάδα «τη μεγαλύτερη τιμή της ζωής μου» και ευχαρίστησε τον Τραμπ και τον Μάρκο Ρούμπιο.
«Οι κατηγορίες αυτές είναι ψευδείς και σκοπεύω να υπερασπιστώ σθεναρά το όνομά μου, τη φήμη μου και την ακεραιότητά μου», ανέφερε.
Παράλληλα, επέλεξε να αναδείξει την προώθηση των αμερικανικών εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου και τον Κάθετο Διάδρομο, συνδέοντας την παρουσία της στην Αθήνα με την προσπάθεια διεύρυνσης της ενεργειακής επιρροής των ΗΠΑ στην Ευρώπη.
Η επιλογή αυτή είναι πολιτικά αποκαλυπτική: η ενεργειακή διπλωματία αποτέλεσε κεντρικό στοιχείο του απολογισμού της. Ωστόσο, η προσωπική συμβολή ενός διπλωμάτη και η αντοχή μιας διακρατικής στρατηγικής αξιολογούνται σε διαφορετικό επίπεδο.
Το μήνυμα Ρούμπιο είχε ήδη δοθεί πριν από την αποπομπή
Μόλις έξι ημέρες πριν από την ανακοίνωση του Λευκού Οίκου, στις 7 Οκτωβρίου, ο Μάρκο Ρούμπιο και ο Γιώργος Γεραπετρίτης προήδρευσαν στον έκτο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ.
Η κοινή δήλωση κατέγραψε την εμβάθυνση των ενεργειακών δεσμών, με αναφορές στον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου και στην έρευνα υδρογονανθράκων.
Στο αμυντικό σκέλος ανακοινώθηκαν 4 δισ. δολάρια σε στρατιωτικές πωλήσεις μέσω του προγράμματος FMS, η συνεργασία με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα και η ενίσχυση της διαλειτουργικότητας μέσω οχημάτων Stryker.
Το ποσό των 4 δισ. δολαρίων αφορά αμυντικές πωλήσεις, όχι ενεργειακή χρηματοδότηση ή αμερικανική οικονομική βοήθεια. Η γεωπολιτική του σημασία βρίσκεται στη συνύπαρξη άμυνας και ενέργειας μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας.
Οι δεσμεύσεις αυτές έχουν διακρατικό χαρακτήρα. Αυτό αποτελεί το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της συνέχειας της αμερικανικής στρατηγικής μετά την αλλαγή πρέσβειρας.
Ο Κάθετος Διάδρομος έχει πλέον εμπορικό περιεχόμενο
Η Ελλάδα επιδιώκει να λειτουργήσει ως πύλη εισόδου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, αξιοποιώντας τερματικούς σταθμούς, αγωγούς και διασυνδέσεις με τις γειτονικές αγορές.
Ο Κάθετος Διάδρομος είναι συνδεδεμένο σύστημα μεταφοράς και διασυνοριακής συνεργασίας. Η αξία του εξαρτάται από τη διαθέσιμη δυναμικότητα, τις τιμές μεταφοράς, τη ζήτηση και τις συμφωνίες προμήθειας.
Εδώ αποκτά ιδιαίτερο βάρος η Atlantic SEE LNG Trade, στην οποία συμμετέχουν ο AKTOR κατά 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας κατά 40%.
Η επέκταση της συμφωνίας της με τη Venture Global προβλέπει προμήθεια 1 εκατ. τόνων LNG ετησίως, περίπου 1,3 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου, για 20 χρόνια με έναρξη το 2030.
Πρόκειται για συμβατική δέσμευση με μακροχρόνιο ορίζοντα. Οι ποσότητες αυτές αφορούν μελλοντική προμήθεια και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως σημερινές ροές.
Αυτό είναι το στοιχείο που προσδίδει αντοχή στην ενεργειακή συνεργασία: οι εμπορικές σχέσεις προγραμματίζονται σε βάθος δεκαετιών, υπερβαίνοντας τη διάρκεια μιας διπλωματικής θητείας.
Η Ελλάδα ως υποδομή αμερικανικής παρουσίας
Η γεωπολιτική ανάγνωση της ελληνοαμερικανικής σχέσης συχνά περιορίζεται στις αγορές όπλων. Το ενεργειακό σκέλος προσθέτει μια διαφορετική διάσταση.
Η Ουάσιγκτον ενδιαφέρεται για την πρόσβαση των εταιρειών της στις ευρωπαϊκές αγορές, τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού και τη δημιουργία αξιόπιστων διαδρομών μεταφοράς. Η ελληνική γεωγραφία προσφέρει δυνατότητες σύνδεσης της Μεσογείου με τα Βαλκάνια και τις αγορές βορειότερα.
Οι υποδομές εισαγωγής LNG, οι αγωγοί και οι έρευνες υδρογονανθράκων δημιουργούν ένα πλέγμα συμφερόντων το οποίο μπορεί να ενισχύσει τη στρατηγική βαρύτητα της Αθήνας.
Αυτό, όμως, προϋποθέτει πραγματική λειτουργία, ανταγωνιστικό κόστος και σταθερή ζήτηση. Η κατασκευή μιας υποδομής ή η υπογραφή μιας συμφωνίας δεν εξασφαλίζει αυτομάτως την πλήρη αξιοποίησή της.
Περισσότερα αμερικανικά συμφέροντα δεν σημαίνουν αυτόματη εγγύηση
Η παρουσία αμερικανικών εταιρειών και κεφαλαίων μπορεί να αυξήσει το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον για τη σταθερότητα στην περιοχή.
Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι οι ΗΠΑ θα υιοθετήσουν αυτομάτως κάθε ελληνική θέση σε διαφορές με την Τουρκία ή άλλες χώρες.
Το ίδιο ισχύει για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και τις έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές. Η πολιτική υποστήριξη έχει αξία, αλλά η χρηματοδότηση, οι άδειες, η ασφάλεια και η υλοποίηση παραμένουν κρίσιμα ζητήματα.
Το ουσιαστικό τεστ για την Αθήνα θα είναι η αμερικανική στάση όταν ένα έργο αντιμετωπίσει συγκεκριμένη πίεση ή εμπόδιο. Εκεί θα φανεί πόσο βαθιά είναι η στρατηγική σύγκλιση.
Η Τουρκία παραμένει μέρος της αμερικανικής εξίσωσης
Η ενίσχυση της Ελλάδας δεν τεκμηριώνει εγκατάλειψη της Τουρκίας από τις ΗΠΑ.
Η Άγκυρα διατηρεί στρατιωτική, γεωγραφική και διπλωματική βαρύτητα. Οι σχέσεις της με την Ουάσιγκτον παραμένουν σύνθετες, ενώ τα ζητήματα των S-400, των κυρώσεων και της πιθανής πρόσβασης στα F-35 συνεχίζουν να επηρεάζουν τη συνεργασία.
Η παράλληλη ανάπτυξη των τουρκικών δεσμών με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν προσθέτει έναν ακόμη περιφερειακό παράγοντα. Δεν επιτρέπει, όμως, ασφαλές συμπέρασμα ότι η Τουρκία μεταφέρει μόνιμα στρατιωτικές δυνατότητες μακριά από το Αιγαίο ή ότι περιορίζεται αυτομάτως η πίεση προς την Ελλάδα.
Η Αθήνα χρειάζεται να αξιολογεί τη δική της αναβάθμιση με βάση τις συγκεκριμένες δεσμεύσεις που εξασφαλίζει.
Τρία τεστ για την επόμενη ημέρα
Η πρώτη ένδειξη συνέχειας θα είναι η πολιτική βαρύτητα της επόμενης αμερικανικής εκπροσώπησης στην Αθήνα: η πρόσβαση στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και στον Λευκό Οίκο, αλλά και η προτεραιότητα που θα δοθεί στην οικονομική διπλωματία.
Η δεύτερη θα είναι η πρόοδος των ενεργειακών συμφωνιών: συμβάσεις, δυναμικότητα μεταφοράς, εμπορικές ροές και προγραμματισμένες έρευνες.
Η τρίτη αφορά τη διαφάνεια των επαφών. Η υπόθεση Γκίλφοϊλ έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη σαφών ορίων ανάμεσα στη διπλωματική προώθηση επενδύσεων, στις δραστηριότητες λομπιστών και στις προσωπικές οικονομικές σχέσεις.
Η απομάκρυνσή της μπορεί να οδηγήσει σε πιο θεσμική διαχείριση της συνεργασίας. Το αν θα συμβεί αυτό θα φανεί στην πράξη.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι να διατηρήσει και να διευρύνει όσα έχουν αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο. Η ενεργειακή στρατηγική των ΗΠΑ στην περιοχή θα μετρηθεί στις συμβάσεις που εκτελούνται, στις υποδομές που λειτουργούν και στην υποστήριξη που παρέχεται όταν προκύπτουν δυσκολίες.
Πηγή: pagenews.gr