Σοβαρά ερωτήματα για τη διαφάνεια στη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων προκαλεί η προειδοποίηση του επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, Τόνι Μέρφι, ο οποίος εκφράζει φόβους ότι ο σχεδιαζόμενος νέος προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσε να καταστήσει δυσκολότερο τον εντοπισμό παρατυπιών, απάτης και ενδεχόμενης διαφθοράς.
Σε συνέντευξή του στο Politico, ο πρόεδρος του κορυφαίου ευρωπαϊκού ελεγκτικού οργάνου επισημαίνει ότι η μεγαλύτερη ευελιξία που επιδιώκει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενδέχεται να συνοδευτεί από περιορισμένη δυνατότητα παρακολούθησης των πραγματικών αποδεκτών των χρηματοδοτήσεων.
Η προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαπραγματεύονται το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028–2034, με προτεινόμενο συνολικό ύψος περίπου 2 τρισ. ευρώ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η πρόταση να ενταχθούν μεγάλα τμήματα των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων σε ενιαία εθνικά και περιφερειακά σχέδια, τα οποία θα καλύπτουν από τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη έως τη μετανάστευση και την ασφάλεια.
Η νέα αρχιτεκτονική φιλοδοξεί να επιταχύνει τη διάθεση πόρων και να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη-μέλη.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Μέρφι, αυτή η αλλαγή μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα λογοδοσίας.
«Θα είναι δυσκολότερο να ακολουθήσουμε το χρήμα»
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου περιέγραψε στο Politico τον βασικό κίνδυνο της νέας δημοσιονομικής αρχιτεκτονικής.
«Είναι δυσκολότερο για εμάς να ακολουθήσουμε το χρήμα», ανέφερε, εξηγώντας ότι μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης ελέγχου θα μεταφερθεί ουσιαστικά στις εθνικές αρχές.
Ο προβληματισμός αφορά τη δυνατότητα των ευρωπαϊκών ελεγκτικών υπηρεσιών να διαπιστώνουν όχι μόνο εάν ένα κράτος εκπλήρωσε έναν συμφωνημένο στόχο, αλλά και ποιος έλαβε τελικά τα χρήματα, για ποια δαπάνη και με ποιο αποτέλεσμα.
Στο σημερινό σύστημα, ορισμένα ευρωπαϊκά προγράμματα διαθέτουν σαφέστερες διαδρομές χρηματοδότησης και συγκεκριμένους κανόνες επιλεξιμότητας.
Στο προτεινόμενο νέο μοντέλο, διαφορετικές πολιτικές θα μπορούν να χρηματοδοτούνται μέσα από ευρύτερα εθνικά σχέδια.
Αυτό μπορεί να διευκολύνει τη μεταφορά πόρων προς νέες προτεραιότητες, αλλά ενδέχεται να περιπλέξει τον εντοπισμό της τελικής διαδρομής κάθε χρηματοδότησης.
Ο Μέρφι δεν απορρίπτει συνολικά την ανάγκη ευελιξίας.
Θέτει όμως το κρίσιμο ερώτημα για το κόστος της σε όρους διαφάνειας και αποτελεσματικού ελέγχου.
Σχεδόν 1 τρισ. ευρώ σε ένα νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μια ουσιαστική αναδιάρθρωση του τρόπου με τον οποίο κατανέμονται μεγάλα τμήματα του κοινοτικού προϋπολογισμού.
Στην καρδιά του σχεδίου βρίσκονται τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης.
Το προτεινόμενο ευρωπαϊκό ταμείο που θα υποστηρίζει αυτές τις πολιτικές ανέρχεται σε περίπου 865 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές.
Η νέα δομή συγκεντρώνει πολιτικές που σήμερα λειτουργούν μέσω διαφορετικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αγροτική πολιτική, η συνοχή, η αλιεία, η περιφερειακή ανάπτυξη και άλλες παρεμβάσεις.
Στόχος της Κομισιόν είναι να περιοριστεί ο κατακερματισμός, να απλουστευθούν οι διαδικασίες και να αποκτήσουν τα κράτη-μέλη μεγαλύτερη δυνατότητα προσαρμογής των χρηματοδοτήσεων στις ανάγκες τους.
Η πρόταση, ωστόσο, αλλάζει και τη σχέση ανάμεσα στις Βρυξέλλες και τις εθνικές διοικήσεις.
Αντί για πολλά επιμέρους προγράμματα, κάθε χώρα θα διαθέτει ένα ευρύτερο σχέδιο, με συγκεκριμένους στόχους, μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις.
Η εκταμίευση θα συνδέεται με την επίτευξη συμφωνημένων οροσήμων.
Για το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, το ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί ότι η απλούστευση δεν θα αποδυναμώσει την τεκμηρίωση των δαπανών.
Στο επίκεντρο η ΚΑΠ: Τι αλλάζει για τους αγρότες
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η προοπτική ένταξης της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής στο νέο ενιαίο χρηματοδοτικό σχήμα.
Η ΚΑΠ αποτελεί διαχρονικά μία από τις σημαντικότερες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χρηματοδοτώντας αγροτικές ενισχύσεις, περιβαλλοντικές δράσεις και επενδύσεις στην ύπαιθρο.
Η μεταφορά της σε ευρύτερα εθνικά σχέδια δημιουργεί ερωτήματα για το πώς θα διασφαλίζεται η σαφής καταγραφή των πληρωμών.
Σήμερα, οι ελεγκτές μπορούν να εξετάζουν συγκεκριμένες γεωργικές ενισχύσεις και, όπου απαιτείται, να πραγματοποιούν επιτόπιους ελέγχους.
Στο νέο σύστημα, σύμφωνα με τις ανησυχίες του Μέρφι, οι αγροτικές δαπάνες θα συνυπάρχουν με χρηματοδοτήσεις άλλων πολιτικών, καθιστώντας πιο σύνθετη την παρακολούθησή τους.
Το θέμα αφορά άμεσα τους Ευρωπαίους αγρότες, οι οποίοι έχουν συμφέρον να διασφαλίζεται ότι οι πόροι καταλήγουν στους πραγματικούς δικαιούχους.
Αφορά όμως και τις εθνικές κυβερνήσεις, που θα κληθούν να αναλάβουν σημαντικές ευθύνες σχεδιασμού, διαχείρισης και ελέγχου.
Το Politico αναφέρεται στην Ελλάδα και στα εικονικά βοσκοτόπια
Το ελληνικό ενδιαφέρον είναι ιδιαίτερα έντονο.
Το Politico χρησιμοποιεί ως παράδειγμα των κινδύνων κατάχρησης ευρωπαϊκών κονδυλίων τις υποθέσεις αγροτικών ενισχύσεων που συνδέονται με εικονικά βοσκοτόπια στην Ελλάδα.
Το δημοσίευμα αναφέρεται σε περιπτώσεις στις οποίες ευρωπαϊκές επιδοτήσεις φέρονται να συνδέθηκαν με εκτάσεις που δεν αντιστοιχούσαν σε πραγματική επιλέξιμη αγροτική δραστηριότητα.
Η αναφορά δεν σημαίνει ότι το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει νέα ελληνική υπόθεση διαφθοράς εξαιτίας του μελλοντικού προϋπολογισμού.
Αναδεικνύει, όμως, τη σημασία των μηχανισμών που επιτρέπουν στις αρχές να ελέγχουν ποιος δηλώνει μια έκταση, ποιος λαμβάνει την επιδότηση και εάν πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Η συζήτηση συνδέεται με την ανάγκη αξιόπιστων μητρώων, αποτελεσματικών διασταυρώσεων και ουσιαστικών επιτόπιων ελέγχων.
Για την Ελλάδα, η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική δημιουργεί επομένως ένα διπλό ζήτημα.
Από τη μία πλευρά, η χώρα επιδιώκει να διατηρήσει επαρκή χρηματοδότηση για τον πρωτογενή τομέα και τις περιφέρειες.
Από την άλλη, θα πρέπει να αποδείξει ότι οι εθνικοί μηχανισμοί ελέγχου μπορούν να διαχειριστούν μεγαλύτερη ευελιξία χωρίς να αυξηθούν οι κίνδυνοι παρατυπιών.
Ανησυχίες και για τα κονδύλια συνοχής
Οι προειδοποιήσεις δεν περιορίζονται στις αγροτικές επιδοτήσεις.
Τα ευρωπαϊκά κονδύλια συνοχής χρηματοδοτούν υποδομές, έργα περιφερειακής ανάπτυξης, δράσεις απασχόλησης και επενδύσεις σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές.
Η διαχείρισή τους περιλαμβάνει διαφορετικές διοικητικές αρχές, αναδόχους, δικαιούχους και συστήματα παρακολούθησης.
Όσο περισσότερες χρηματοδοτήσεις συγκεντρώνονται σε ενιαία σχέδια, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη σαφούς κατανομής αρμοδιοτήτων.
Για την Ελλάδα, όπου οι ευρωπαϊκοί πόροι συνοχής διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση δημοσίων και ιδιωτικών επενδύσεων, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν η μεγαλύτερη ελευθερία ανακατανομής πόρων θα συνοδευτεί από αντίστοιχη ενίσχυση των ελέγχων.
Η ευελιξία μπορεί να επιταχύνει έργα και να διευκολύνει την αντιμετώπιση απρόβλεπτων αναγκών.
Χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, όμως, μπορεί να δυσχεράνει την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των χρηματοδοτήσεων.
Παρατυπίες περίπου 5 δισ. ευρώ στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Η προειδοποίηση του Μέρφι έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο καταγράφει αυξημένο ποσοστό σφαλμάτων στις κοινοτικές δαπάνες.
Στην ετήσια έκθεση για το οικονομικό έτος 2025, οι ελεγκτές εκτίμησαν ότι το 3,8% των εξεταζόμενων δαπανών του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού δεν συμμορφωνόταν με τους εφαρμοστέους κανόνες, έναντι 3,6% το 2024.
Το εκτιμώμενο χρηματικό μέγεθος των συναλλαγών που επηρεάζονταν από σφάλματα προσεγγίζει τα 5 δισ. ευρώ.
Η σημαντική διευκρίνιση είναι ότι το ποσοστό σφάλματος δεν αποτελεί μέτρηση διαφθοράς.
Μπορεί να περιλαμβάνει μη επιλέξιμες δαπάνες, παραβιάσεις διαδικασιών, ελλιπή δικαιολογητικά ή άλλες παρατυπίες.
Η απάτη και η διαφθορά αποτελούν ειδικότερες κατηγορίες παραβάσεων, για τις οποίες απαιτείται ξεχωριστή διερεύνηση.
Ωστόσο, το αυξημένο ποσοστό σφαλμάτων ενισχύει τον προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα των συστημάτων ελέγχου.
Το Ταμείο Ανάκαμψης ως προειδοποιητικό προηγούμενο
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο συνδέει τις ανησυχίες του με την εμπειρία του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Το χρηματοδοτικό αυτό εργαλείο δημιουργήθηκε μετά την πανδημία για να υποστηρίξει την ανάκαμψη των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Η βασική του καινοτομία ήταν η σύνδεση των εκταμιεύσεων με την ολοκλήρωση μεταρρυθμίσεων και επενδυτικών οροσήμων.
Το μοντέλο προσέφερε μεγαλύτερη ευελιξία, αλλά δημιούργησε και προβλήματα διαφάνειας.
Οι Ευρωπαίοι ελεγκτές έχουν επισημάνει ότι οι δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες για τους τελικούς αποδέκτες, τα πραγματικά κόστη και τα αποτελέσματα ορισμένων χρηματοδοτήσεων δεν είναι επαρκείς.
Ο Μέρφι προειδοποιεί ότι το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο κινδυνεύει να μεταφέρει παρόμοιες αδυναμίες σε πολύ μεγαλύτερο μέρος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Η εμπειρία του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνει ότι το νέο μοντέλο είναι καταδικασμένο να αποτύχει.
Αποτελεί, όμως, λόγο για να ενσωματωθούν ισχυρότεροι μηχανισμοί λογοδοσίας πριν από την εφαρμογή του.
Εθνικοί έλεγχοι: Ποιος θα ελέγχει τους ελεγκτές;
Ένα από τα πιο ουσιαστικά ζητήματα αφορά την αξιοπιστία των εθνικών ελεγκτικών μηχανισμών.
Σύμφωνα με το Politico, ο επικεφαλής του γραφείου του Μέρφι, Βόλφγκανγκ Στολτς, εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο οι εθνικές ελεγκτικές αρχές παρέχουν πάντοτε επαρκώς αξιόπιστα αποτελέσματα.
Το πρόβλημα είναι ότι τα κράτη-μέλη διαθέτουν διαφορετικά διοικητικά συστήματα, ελεγκτικές αρμοδιότητες και πρακτικές.
Εάν οι ευρωπαϊκές πληρωμές βασίζονται περισσότερο στους εθνικούς ελέγχους, η συγκρισιμότητα και η ποιότητα των αποτελεσμάτων αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι οι νέες ρυθμίσεις δεν πρέπει να περιορίσουν την πρόσβασή του στα απαραίτητα στοιχεία και πληροφοριακά συστήματα.
Η δυνατότητα ανεξάρτητου ελέγχου αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την εμπιστοσύνη των πολιτών στη διαχείριση του κοινοτικού προϋπολογισμού.
Η Κομισιόν απαντά: Οι μηχανισμοί προστασίας θα παραμείνουν
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπερασπίζεται τη μεταρρύθμιση, υποστηρίζοντας ότι η απλούστευση των διαδικασιών δεν συνεπάγεται αποδυνάμωση της εποπτείας.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι βασικές αρχές του σημερινού συστήματος ελέγχου θα διατηρηθούν.
Οι εθνικές αρχές θα εξακολουθήσουν να έχουν υποχρεώσεις ελέγχου και τεκμηρίωσης, ενώ η Επιτροπή θα μπορεί να ζητεί διορθώσεις ή τροποποιήσεις στα εθνικά σχέδια.
Επιπλέον, η πρόταση προβλέπει ενίσχυση της δημοσιοποίησης πληροφοριών για τους δικαιούχους ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων μέσω κεντρικής βάσης δεδομένων.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα θα επιτρέπει καλύτερη προσαρμογή των πόρων στις πραγματικές ανάγκες κάθε χώρας.
Επιδιώκει επίσης να μειώσει τη διοικητική πολυπλοκότητα που δημιουργεί η λειτουργία πολλών διαφορετικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων.
Η διαφωνία επομένως δεν αφορά την ανάγκη αποτελεσματικότερης αξιοποίησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Αφορά το κατά πόσο οι προτεινόμενοι μηχανισμοί επαρκούν για να διασφαλίσουν τη διαφάνεια και την ανεξάρτητη λογοδοσία.
Η μεγάλη πολιτική σύγκρουση για τον προϋπολογισμό 2028–2034
Η προειδοποίηση των ελεγκτών έρχεται να προστεθεί στις ήδη έντονες διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Οι κυβερνήσεις διαπραγματεύονται τόσο το συνολικό ύψος των δαπανών όσο και την κατανομή τους ανάμεσα στις παραδοσιακές πολιτικές και στις νέες προτεραιότητες.
Η άμυνα, η ανταγωνιστικότητα, η τεχνολογία, η μετανάστευση και η στήριξη της Ουκρανίας αυξάνουν τις χρηματοδοτικές ανάγκες της Ένωσης.
Παράλληλα, οι χώρες που στηρίζονται σημαντικά στην Κοινή Αγροτική Πολιτική και στα κονδύλια συνοχής επιδιώκουν να διατηρήσουν ισχυρή χρηματοδότηση για αυτούς τους τομείς.
Η νέα πρόταση επιχειρεί να συνδυάσει τις διαφορετικές ανάγκες μέσα από ευρύτερα και περισσότερο ευέλικτα χρηματοδοτικά εργαλεία.
Η παρέμβαση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη διαπραγμάτευση: την ανάγκη να μπορεί η ΕΕ να ελέγχει με ακρίβεια τη χρήση των χρημάτων της.
Τι διακυβεύεται για την Ελλάδα
Για την ελληνική κυβέρνηση, τις περιφέρειες, τους αγρότες και τις επιχειρήσεις, οι αποφάσεις για τον προϋπολογισμό 2028–2034 θα έχουν σημαντικές συνέπειες.
Η χώρα ενδιαφέρεται για τη διατήρηση των αγροτικών ενισχύσεων, τη χρηματοδότηση υποδομών, την περιφερειακή ανάπτυξη και την υποστήριξη επενδύσεων.
Ταυτόχρονα, η αναδιάρθρωση του συστήματος διαχείρισης μπορεί να απαιτήσει αλλαγές στον τρόπο σχεδιασμού, αξιολόγησης και παρακολούθησης των έργων.
Η συζήτηση για τις αγροτικές επιδοτήσεις αποκτά πρόσθετη σημασία εξαιτίας των ελληνικών υποθέσεων που έχουν αναδείξει αδυναμίες στους μηχανισμούς ελέγχου.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να εξασφαλιστούν περισσότερα κονδύλια.
Είναι να διασφαλιστεί ότι αυτά θα φθάνουν στους νόμιμους δικαιούχους, θα χρησιμοποιούνται για τους σκοπούς που έχουν εγκριθεί και θα παράγουν μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων αποτελεί ζήτημα οικονομικής ανάπτυξης, θεσμικής αξιοπιστίας και προστασίας των φορολογουμένων.
Το μεγάλο ερώτημα των Βρυξελλών: Ευελιξία χωρίς αδιαφάνεια;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή.
Από τη μία πλευρά, οι αλλεπάλληλες κρίσεις έχουν αναδείξει την ανάγκη ταχύτερης και περισσότερο ευέλικτης χρηματοδότησης.
Από την άλλη, η διαχείριση τεράστιων ποσών απαιτεί σαφείς κανόνες, αξιόπιστα στοιχεία και ισχυρούς ανεξάρτητους ελέγχους.
Η προειδοποίηση του Τόνι Μέρφι υπογραμμίζει ότι η μεγαλύτερη ευχέρεια των κρατών-μελών δεν πρέπει να μετατραπεί σε δυσκολία εντοπισμού των πραγματικών αποδεκτών του ευρωπαϊκού χρήματος.
Οι νομοθετικές διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό 2028–2034 θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργεί η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση την επόμενη δεκαετία.
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο πόσα δισεκατομμύρια θα μοιράσουν οι Βρυξέλλες, αλλά εάν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι πολίτες θα μπορούν να γνωρίζουν με ακρίβεια πού καταλήγει κάθε ευρώ.
Για την Ελλάδα, όπου οι αγροτικές ενισχύσεις και οι πόροι συνοχής αποτελούν βασικά εργαλεία ανάπτυξης, η απάντηση σε αυτό το ερώτημα έχει ιδιαίτερη οικονομική και πολιτική σημασία.
Πηγή: pagenews.gr