ΕΕ: Νέα «ασπίδα» κατά της Ρωσίας – Το σχέδιο Φον ντερ Λάιεν

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας, επιδιώκοντας να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τις υβριδικές επιθέσεις που αποδίδονται στη Ρωσία. Κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ, παραβιάσεις με drones και απόπειρες αποσταθεροποίησης προκαλούν αυξανόμενη ανησυχία στις Βρυξέλλες. Ωστόσο, το σχέδιο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συναντά σημαντικά πολιτικά και θεσμικά εμπόδια, με βασικότερο την ανάγκη ομοφωνίας μεταξύ των κρατών-μελών.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Σχέδιο για νέα απάντηση στις ρωσικές απειλές

Η ευρωπαϊκή ασφάλεια βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας συζήτησης, καθώς οι Βρυξέλλες αναζητούν αποτελεσματικότερους τρόπους αντιμετώπισης των υβριδικών επιχειρήσεων που συνδέονται με τη Ρωσία.

Οι κυβερνοεπιθέσεις, οι εμπρησμοί, οι δολιοφθορές σε κρίσιμες υποδομές και οι παραβιάσεις εναέριου χώρου από μη επανδρωμένα αεροσκάφη αντιμετωπίζονται πλέον ως μέρος μιας ευρύτερης απειλής.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσίασε τον Σεπτέμβριο την ιδέα δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο θα μπορούσε να βελτιώσει τον πολιτικό συντονισμό.

Στόχος είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση να μην περιορίζεται στην αντιμετώπιση των συνεπειών μιας επίθεσης, αλλά να αποκτήσει μεγαλύτερη δυνατότητα αποτροπής.

Φον ντερ Λάιεν: Η Ευρώπη χρειάζεται ισχυρότερη άμυνα

Η πρόεδρος της Κομισιόν θεωρεί ότι η φύση των απειλών έχει μεταβληθεί σημαντικά.

Κατά την ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, προειδοποίησε ότι οι υβριδικές ενέργειες αποκτούν ολοένα πιο άμεσο και επικίνδυνο χαρακτήρα.

Η ευρωπαϊκή ανησυχία δεν περιορίζεται στις παραδοσιακές στρατιωτικές προκλήσεις.

Περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε εκλογικές διαδικασίες, εκστρατείες παραπληροφόρησης, επιθέσεις σε ενεργειακά δίκτυα και επιχειρήσεις που μπορούν να αποσταθεροποιήσουν κοινωνίες χωρίς επίσημη κήρυξη πολέμου.

Το κρίσιμο πρόβλημα είναι ότι τέτοιες ενέργειες πραγματοποιούνται συχνά κάτω από το όριο μιας συμβατικής ένοπλης επίθεσης.

Αυτό δυσκολεύει την απόδοση ευθυνών και την επιλογή μιας κοινής ευρωπαϊκής αντίδρασης.

Τα τρία βασικά σημεία του σχεδίου

Η πρόταση που εξετάζεται στις Βρυξέλλες περιλαμβάνει τρεις διαφορετικούς μηχανισμούς.

Ο πρώτος αφορά τη δημιουργία μόνιμου φόρουμ πολιτικών ηγετών, όπου θα συζητούνται οι σημαντικότερες προκλήσεις ασφάλειας.

Ο δεύτερος προβλέπει ένα Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας, το οποίο θα επιτρέπει σε κράτος-μέλος που αντιμετωπίζει υβριδική απειλή να ζητά άμεσο συντονισμό των 27.

Ο τρίτος αφορά χρηματοδοτικό εργαλείο για την ανάπτυξη κοινών αμυντικών δυνατοτήτων, όπως τα συστήματα αεράμυνας.

Στις συζητήσεις εξετάζεται επίσης η συμμετοχή εταίρων εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία, η Ουκρανία και ο Καναδάς.

Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένη νομοθετική πρόταση, ούτε έχουν καθοριστεί ο προϋπολογισμός, οι διαδικασίες ψηφοφορίας και η ημερομηνία λειτουργίας.

Το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ και ο ευρωπαϊκός μηχανισμός

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύνδεση του προτεινόμενου πρωτοκόλλου με το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ.

Το συγκεκριμένο άρθρο προβλέπει διαβουλεύσεις μεταξύ των συμμάχων όταν ένα κράτος θεωρεί ότι απειλείται η ασφάλειά του.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει έναν αντίστοιχο μηχανισμό πολιτικής κινητοποίησης για υβριδικές απειλές.

Μια χώρα που αντιμετωπίζει σοβαρό περιστατικό θα μπορεί να ζητήσει ταχεία ευρωπαϊκή διαβούλευση, με αντικείμενο την απόδοση ευθυνών και τον συντονισμό πιθανών μέτρων.

Το σχέδιο, πάντως, δεν αντικαθιστά το ΝΑΤΟ ούτε δημιουργεί αυτομάτως υποχρέωση στρατιωτικής επέμβασης.

Η συλλογική άμυνα εξακολουθεί να αποτελεί βασική αρμοδιότητα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Το μεγάλο εμπόδιο: Η ομοφωνία των 27 κρατών

Παρά τις φιλοδοξίες, αναλυτές επισημαίνουν ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η απουσία ενός νέου θεσμού.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη μηχανισμούς αντιμετώπισης υβριδικών απειλών, όπως το Hybrid Toolbox, ειδικά καθεστώτα κυρώσεων και ομάδες ταχείας αντίδρασης.

Το βασικό εμπόδιο είναι η διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Οι κυρώσεις στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής εξακολουθούν κατά κανόνα να απαιτούν ομοφωνία, γεγονός που μπορεί να καθυστερήσει μια ευρωπαϊκή αντίδραση.

Παράλληλα, οι υπηρεσίες πληροφοριών λειτουργούν κυρίως σε εθνικό επίπεδο, περιορίζοντας τη δυνατότητα άμεσης ανταλλαγής κρίσιμων δεδομένων.

Ένα νέο Συμβούλιο θα μπορούσε να βελτιώσει τον συντονισμό, χωρίς όμως να εξαλείψει αυτομάτως αυτές τις δυσκολίες.

Κυβερνοεπιθέσεις και σαμποτάζ: Πότε ενεργοποιείται η αμοιβαία συνδρομή;

Ένα ιδιαίτερα σύνθετο ζήτημα αφορά τη νομική αντιμετώπιση σοβαρών υβριδικών επιθέσεων.

Το Άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπει υποχρέωση αμοιβαίας συνδρομής όταν κράτος-μέλος δέχεται ένοπλη επίθεση.

Ωστόσο, δεν είναι πάντοτε σαφές πότε μια κυβερνοεπίθεση ή μια μεγάλης κλίμακας δολιοφθορά μπορεί να θεωρηθεί αντίστοιχης σοβαρότητας.

Μια επίθεση που διακόπτει τη λειτουργία νοσοκομείων ή καταστρέφει ενεργειακές υποδομές μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένες συνέπειες χωρίς τη χρήση συμβατικών όπλων.

Η συζήτηση επικεντρώνεται στη δημιουργία κοινών κριτηρίων αξιολόγησης και αντίδρασης.

Η ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής, πάντως, παραμένει απόφαση του κράτους που δέχεται την επίθεση.

Η Ρωσία και η αλλαγή στην ευρωπαϊκή στρατηγική

Η αντιμετώπιση της ρωσικής υβριδικής δραστηριότητας έχει ήδη οδηγήσει σε αλλαγές στην ευρωπαϊκή πολιτική.

Τον Ιούνιο του 2024 ενεργοποιήθηκε το πλαίσιο Hybrid Toolbox, ενώ ακολούθησαν ειδικές κυρώσεις για ενέργειες αποσταθεροποίησης.

Το 2025 αναπτύχθηκαν επίσης ευρωπαϊκές ομάδες ταχείας αντίδρασης στη Μολδαβία.

Τον Σεπτέμβριο του 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε με 470 ψήφους υπέρ και 129 κατά έκθεση που υποστηρίζει μια πιο ενεργητική προσέγγιση απέναντι στις υβριδικές απειλές.

Η κατεύθυνση αυτή δείχνει ότι η Ευρώπη εξετάζει πλέον όχι μόνο την προστασία των υποδομών της, αλλά και την επιβολή πολιτικού και οικονομικού κόστους σε όσους πραγματοποιούν εχθρικές ενέργειες.

Η αβεβαιότητα για τις ΗΠΑ και το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας

Η επαναφορά της ιδέας για Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας συνδέεται και με τις συζητήσεις για τον μελλοντικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρωπαϊκή άμυνα.

Το σχέδιο δεν είναι καινούργιο. Είχε συζητηθεί ήδη το 2018 από την Άνγκελα Μέρκελ και τον Εμανουέλ Μακρόν.

Σήμερα, όμως, οι αυξημένες ανησυχίες για την ασφάλεια και οι αμφιβολίες σχετικά με τη στάση της Ουάσινγκτον ενισχύουν το ενδιαφέρον για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία.

Οι υποστηρικτές του σχεδίου εκτιμούν ότι θα μπορούσε να αποτελέσει έναν πρόσθετο μηχανισμό πολιτικού συντονισμού σε περιόδους κρίσης.

Οι επικριτές προειδοποιούν ότι χωρίς σαφείς αρμοδιότητες και αποτελεσματικές διαδικασίες αποφάσεων, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί ακόμη ένα θεσμικό όργανο περιορισμένης ισχύος.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας παραμένει προς το παρόν πρόταση και όχι υφιστάμενος θεσμός. Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από το εάν οι 27 μπορούν να ξεπεράσουν τις πολιτικές τους διαφωνίες και να διαμορφώσουν κοινή, έγκαιρη και αποτελεσματική απάντηση στις υβριδικές απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.

Πηγή: Pagenews.gr