Εξοπλιστική «Βαβέλ» στην Ευρώπη: Δισεκατομμύρια για άμυνα, αλλά οι αγορές παραμένουν εθνικές
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 7 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Εξοπλιστική «Βαβέλ» στην Ευρώπη: Δισεκατομμύρια για άμυνα, αλλά οι αγορές παραμένουν εθνικές
Η Ευρώπη αυξάνει με ταχύτητα τους αμυντικούς προϋπολογισμούς της. Το δυσκολότερο ερώτημα, όμως, παραμένει: μπορούν τα κράτη να μετατρέψουν τις αυξημένες δαπάνες σε κοινές προμήθειες και στρατιωτικές δυνατότητες που λειτουργούν αποτελεσματικά μαζί;
Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και η αβεβαιότητα για τη μελλοντική αμερικανική στάση έχουν επιταχύνει τις ευρωπαϊκές αποφάσεις. Οι κυβερνήσεις επιδιώκουν να καλύψουν ελλείψεις σε πυρομαχικά, αεράμυνα, drones και υποδομές.
Η χρηματοδότηση, ωστόσο, αποτελεί μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Οι διαφορετικές στρατιωτικές ανάγκες, τα χρονοδιαγράμματα και τα εθνικά βιομηχανικά συμφέροντα συνεχίζουν να καθορίζουν τις παραγγελίες.
418 δισ. ευρώ το 2025 — Πρόβλεψη για 454 δισ. το 2026
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας, οι δαπάνες των 27 κρατών μελών έφτασαν τα 418 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025, αυξημένες κατά 20% σε σχέση με το 2024.
Για το 2026 προβλέπονται 454 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 2,4% του ΑΕΠ της ΕΕ.
Οι αγορές αμυντικού εξοπλισμού ανήλθαν σε 115 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025. Από αυτές, το 24% αφορούσε συνεργατικές προμήθειες.
Ο επικεφαλής του Οργανισμού, Αντρέ Ντενκ, υπογράμμισε:
«Τα κράτη μέλη της ΕΕ πραγματοποιούν πρωτοφανείς επενδύσεις στην άμυνα».
Οι αριθμοί αποτυπώνουν τη δυναμική της αύξησης, αλλά και το περιθώριο ενίσχυσης της συνεργασίας. Το μεγαλύτερο μέρος των αγορών εξακολουθεί να οργανώνεται εκτός συνεργατικών σχημάτων.
Γιατί η συμβατότητα κρίνεται πριν από την παραγγελία
Ένας στρατός μπορεί να αποκτήσει σύγχρονο εξοπλισμό και να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες υποστήριξής του σε κοινές επιχειρήσεις.
Οι διαφορές στα ανταλλακτικά, στη συντήρηση, στην εκπαίδευση και στις επικοινωνίες αυξάνουν την πολυπλοκότητα. Η συνεργασία χρειάζεται επομένως να ξεκινά από τον σχεδιασμό των απαιτήσεων και να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια ζωής του εξοπλισμού.
Η κοινή προμήθεια μπορεί να βοηθήσει στην τυποποίηση και στην επίτευξη οικονομιών κλίμακας. Προϋποθέτει, όμως, συμφωνία για το τι αγοράζεται, πότε παραδίδεται και πώς υποστηρίζεται.
Αυτές οι αποφάσεις επηρεάζουν επιχειρησιακές δυνατότητες για δεκαετίες, γεγονός που εξηγεί την επιμονή των κυβερνήσεων στον εθνικό έλεγχο.
Τα 800 δισ. ευρώ δεν είναι ένα ενιαίο ευρωπαϊκό ταμείο
Το ReArm Europe / Readiness 2030 συνδέεται με δυνατότητα κινητοποίησης περίπου 800 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Το ποσό συγκεντρώνει διαφορετικούς μηχανισμούς. Μεγάλο μέρος αφορά τον πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο που μπορούν να αξιοποιήσουν οι εθνικές κυβερνήσεις για αμυντικές δαπάνες. Ένα άλλο σκέλος είναι το SAFE, με δάνεια έως 150 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η διάκριση έχει πολιτική σημασία. Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία διευκολύνει τη χρηματοδότηση και δημιουργεί κίνητρα συνεργασίας, ενώ οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να λαμβάνουν τις βασικές αποφάσεις για τους προϋπολογισμούς και τις αγορές τους.
Η Κομισιόν επιδιώκει επίσης την ενίσχυση της παραγωγής, της καινοτομίας και της στρατιωτικής κινητικότητας, ώστε οι νέοι πόροι να αντιμετωπίσουν συγκεκριμένα κενά ετοιμότητας.
SAFE: Δάνεια με στόχο τις κοινές παραγγελίες
Το Security Action for Europe προσφέρει έως 150 δισεκατομμύρια ευρώ σε μακροπρόθεσμα δάνεια προς τα κράτη μέλη.
Η ΕΕ αντλεί κεφάλαια από τις αγορές και τα διαθέτει στα ενδιαφερόμενα κράτη, τα οποία αναλαμβάνουν την αποπληρωμή.
Κατά κανόνα, απαιτείται συμμετοχή τουλάχιστον δύο χωρών σε μια κοινή προμήθεια, με πρόβλεψη προσωρινών εξαιρέσεων για εθνικές αγορές.
Οι επιλέξιμοι τομείς περιλαμβάνουν πυρομαχικά, πυραύλους, συστήματα αεράμυνας, drones, κυβερνοδυνατότητες, ναυτικές δυνατότητες και στρατιωτική κινητικότητα.
Οι κανόνες προέλευσης εξαρτημάτων και οι απαιτήσεις ελέγχου της τεχνολογίας επιδιώκουν παράλληλα να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση και την ασφάλεια εφοδιασμού.
Το χρηματοδοτικό κίνητρο φέρνει τους εταίρους στο τραπέζι. Η κατάληξη σε κοινό συμβόλαιο απαιτεί πολιτική και επιχειρησιακή συμφωνία.
Η δημοσιονομική ευελιξία διατηρεί το κόστος στα κράτη
Η εθνική ρήτρα διαφυγής επιτρέπει προσωρινές αποκλίσεις από συγκεκριμένες δημοσιονομικές απαιτήσεις για την αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Η ευελιξία υπόκειται σε όρους και όρια, με τη βιωσιμότητα του χρέους να παραμένει βασική παράμετρος.
Για τις κυβερνήσεις, αυτό διευκολύνει τον προγραμματισμό πρόσθετων δαπανών. Η χρηματοδότηση και η εξυπηρέτηση των σχετικών υποχρεώσεων εξακολουθούν, ωστόσο, να επηρεάζουν τους εθνικούς λογαριασμούς.
Οι χώρες με διαφορετικό κόστος δανεισμού και διαφορετικές πιέσεις στους προϋπολογισμούς τους έχουν συνεπώς άνισα περιθώρια συμμετοχής. Η χρονική σύμπτωση των διαθέσιμων πόρων είναι ένας ακόμη παράγοντας που δυσκολεύει τις κοινές παραγγελίες.
Η βιομηχανική πολιτική πίσω από τα συμβόλαια
Κάθε μεγάλη εξοπλιστική αγορά αφορά θέσεις εργασίας, τεχνογνωσία, παραγωγικές εγκαταστάσεις και εξαγωγικές προοπτικές.
Μια κοινή ευρωπαϊκή προμήθεια μπορεί να δημιουργεί συνολικό όφελος, ενώ η κατανομή του έργου προκαλεί διαπραγματεύσεις μεταξύ των συμμετεχόντων.
Οι κυβερνήσεις καλούνται να εξηγήσουν γιατί επιλέγουν συγκεκριμένο προμηθευτή και ποιο μέρος της οικονομικής αξίας επιστρέφει στη χώρα τους.
Αυτός ο ανταγωνισμός μπορεί να επιβραδύνει αποφάσεις. Η αντιμετώπισή του απαιτεί έγκαιρη συμφωνία για τις απαιτήσεις, την παραγωγή και την υποστήριξη, ώστε οι διαπραγματεύσεις να καταλήγουν σε εφαρμόσιμες συμβάσεις.
Οι εταιρείες χρειάζονται ορατότητα παραγγελιών
Η αύξηση παραγωγικής δυναμικότητας απαιτεί επενδύσεις σε εγκαταστάσεις, εξοπλισμό, προσωπικό και προμηθευτές.
Για μια επιχείρηση, οι πολιτικές ανακοινώσεις αποτελούν ένδειξη προθέσεων. Οι δεσμευτικές παραγγελίες και τα αξιόπιστα χρονοδιαγράμματα επιτρέπουν πιο συγκεκριμένο επενδυτικό σχεδιασμό.
Η συγκέντρωση ζήτησης από περισσότερα κράτη μπορεί να στηρίξει μεγαλύτερες σειρές παραγωγής. Χρειάζεται, όμως, σταθερότητα στις προδιαγραφές και στις ποσότητες, ώστε η βιομηχανία να μπορεί να ανταποκριθεί.
Η εμπειρία των πυρομαχικών
Η πρωτοβουλία κοινών προμηθειών πυρομαχικών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας, που ξεκίνησε το 2023, έδειξε ότι η πίεση μιας κοινής ανάγκης μπορεί να επιταχύνει τη συνεργασία.
Δημιούργησε πλαίσιο μέσα από το οποίο τα κράτη μπορούσαν να συντονίσουν αγορές, διατηρώντας τις αποφάσεις για τις απαιτήσεις και τις δεσμεύσεις τους.
Η ευρύτερη πρόκληση είναι η μεταφορά αυτής της λογικής σε προγράμματα μεγαλύτερης διάρκειας και τεχνολογικής πολυπλοκότητας. Εκεί οι διαφορετικοί σχεδιασμοί και τα βιομηχανικά συμφέροντα αποκτούν μεγαλύτερο βάρος.
Τι σημαίνει η συζήτηση για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η ευρωπαϊκή συνεργασία θέτει ερωτήματα επιχειρησιακής επάρκειας, χρηματοδότησης και βιομηχανικής συμμετοχής.
Η αξιολόγηση ενός κοινού προγράμματος χρειάζεται να εξετάζει το συνολικό κόστος χρήσης, την έγκαιρη παράδοση, τη διαθεσιμότητα ανταλλακτικών και την ασφάλεια της υποστήριξης.
Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα συμμετοχής ελληνικών επιχειρήσεων σε παραγωγή, συντήρηση, λογισμικό και τεχνικές υπηρεσίες.
Πρόκειται για κριτήρια με τα οποία μπορεί να αξιολογηθεί κάθε πρόταση συνεργασίας, σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερες απαιτήσεις των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Η ευρωπαϊκή ετοιμότητα θα κριθεί στα συμβόλαια
Η αύξηση των δαπανών δημιουργεί δυνατότητες. Η επιχειρησιακή τους απόδοση εξαρτάται από τις επιλογές εξοπλισμού, τη συνεργασία και τη βιομηχανική ικανότητα παράδοσης.
Η Ευρώπη διαθέτει πλέον περισσότερα χρηματοδοτικά εργαλεία. Το επόμενο τεστ είναι αν οι κυβερνήσεις θα ευθυγραμμίσουν αρκετά τις ανάγκες τους ώστε να υπογράψουν κοινές παραγγελίες και να εξασφαλίσουν αξιόπιστη υποστήριξη.
Εκεί θα φανεί πόσο από το νέο εξοπλιστικό κύμα μετατρέπεται σε πραγματική ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
