Η Βρετανία επιχειρεί να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα που οδήγησε στο Brexit. Ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ προετοιμάζει μια σειρά οικονομικών και θεσμικών συμφωνιών με τις Βρυξέλλες, επιδιώκοντας να περιορίσει τα εμπόδια που εξακολουθούν να επιβαρύνουν επιχειρήσεις, εξαγωγείς και πολίτες.
Σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Guardian, οι δύο πλευρές βρίσκονται πολύ κοντά στην ολοκλήρωση τριών συμφωνιών, οι οποίες αναμένεται να παρουσιαστούν στη συνάντηση του Μπέρναμ με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, στις 20 Νοεμβρίου.
Η βρετανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το ευρύτερο οικονομικό όφελος θα μπορούσε να φτάσει τα 17 δισ. λίρες, ποσό που αντιστοιχεί σε εκτιμώμενη αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,4%.
Πρόκειται για κυβερνητική πρόβλεψη οικονομικού οφέλους και όχι για χρηματοδότηση που έχει ήδη εξασφαλιστεί ή για άμεση εισροή 17 δισ. λιρών στα δημόσια ταμεία.
«Μια συμφωνία θα μπορούσε να προσθέσει έως και 0,4% στο ΑΕΠ. Αυτό είναι ένα μέγεθος που δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει», δήλωσε ο Μπέρναμ, περιγράφοντας την οικονομική σημασία της επαναπροσέγγισης.
Τρεις συμφωνίες στο τραπέζι της 20ής Νοεμβρίου
Οι διαπραγματεύσεις επικεντρώνονται σε τρεις διαφορετικούς τομείς: το εμπόριο αγροτικών προϊόντων και τροφίμων, τη συνεργασία στην αγορά δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα και τη δημιουργία προγράμματος κινητικότητας νέων.
Σύμφωνα με αξιωματούχους που επικαλείται ο Guardian, τα κείμενα βρίσκονται κοντά στην τελική διαμόρφωσή τους, αν και ορισμένα κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά.
Οι συμφωνίες δεν θα εφαρμοστούν όλες αμέσως. Ορισμένες ρυθμίσεις ενδέχεται να τεθούν σε ισχύ το 2028.
Η χρονική αυτή απόσταση αντανακλά την πολυπλοκότητα της προσαρμογής των κανονιστικών συστημάτων που δημιουργήθηκαν μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ.
Το οικονομικό και πολιτικό ενδιαφέρον βρίσκεται στο γεγονός ότι η κυβέρνηση Μπέρναμ δεν επιδιώκει μόνο μια μεμονωμένη εμπορική διευκόλυνση, αλλά μια σταδιακή επανασύνδεση με ευρωπαϊκούς μηχανισμούς.
Αγροτικά προϊόντα: Συμφωνία άνω των 5 δισ. λιρών έως το 2040
Η πρώτη συμφωνία αφορά τις υγειονομικές και φυτοϋγειονομικές προδιαγραφές, που αποτελούν βασικό εμπόδιο στο εμπόριο τροφίμων μετά το Brexit.
Σήμερα, οι βρετανικές επιχειρήσεις που εξάγουν ζωικά και φυτικά προϊόντα στην ΕΕ αντιμετωπίζουν πρόσθετες διαδικασίες ελέγχου, πιστοποίησης και τελωνειακής διαχείρισης.
Η σχεδιαζόμενη συμφωνία θα περιορίσει σημαντικά αυτές τις επιβαρύνσεις.
Η βρετανική κυβέρνηση εκτιμά ότι το όφελος για την οικονομία θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 5 δισ. λίρες έως το 2040.
Στους κλάδους που αναμένεται να επωφεληθούν περιλαμβάνονται οι εξαγωγές σκωτσέζικου σολομού και ζωντανών οστρακοειδών, προϊόντων που έχουν αντιμετωπίσει ιδιαίτερες δυσκολίες λόγω των ελέγχων.
Η συμφωνία προβλέπει επίσης μεταβατική περίοδο για ορισμένα προϊόντα που επιτρέπονται σήμερα στη Βρετανία αλλά δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες της ΕΕ.
Στο ζήτημα των φυτοφαρμάκων, για παράδειγμα, η μεταβατική προσαρμογή θα δώσει χρόνο σε συγκεκριμένους παραγωγούς να ανταποκριθούν στο νέο κανονιστικό περιβάλλον.
Ωστόσο, η μείωση των εμπορικών εμποδίων συνοδεύεται από ένα πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα: τον βαθμό στον οποίο το Λονδίνο θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με ευρωπαϊκούς κανόνες χωρίς να συμμετέχει πλήρως στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων.
Επιστρέφουν τα ευρωπαϊκά διαβατήρια για κατοικίδια
Μια πρακτική αλλαγή αφορά τους Βρετανούς που ταξιδεύουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τα κατοικίδιά τους.
Η νέα συμφωνία προβλέπει την επαναφορά ενός συστήματος διαβατηρίων κατοικιδίων, ώστε να περιοριστεί η ανάγκη έκδοσης ξεχωριστών πιστοποιητικών για κάθε ταξίδι.
Μετά το Brexit, οι μετακινήσεις ζώων συντροφιάς από τη Μεγάλη Βρετανία προς την ΕΕ έγιναν πιο σύνθετες και συχνά ακριβότερες.
Η απλούστευση των διαδικασιών θα μπορούσε να ωφελήσει ιδιοκτήτες κατοικιδίων, ταξιδιώτες και επαγγελματίες που πραγματοποιούν συχνές μετακινήσεις μεταξύ Βρετανίας και ευρωπαϊκών χωρών.
Η τελική εφαρμογή θα εξαρτηθεί από τους κανόνες αναγνώρισης των σχετικών εγγράφων και τις υγειονομικές προϋποθέσεις που θα συμφωνηθούν.
Βίζες για νέους κάτω των 30 ετών: Το νέο παράθυρο προς την Ευρώπη
Η δεύτερη μεγάλη κοινωνική αλλαγή αφορά την κινητικότητα των νέων.
Το υπό διαπραγμάτευση πρόγραμμα Youth Experience Scheme θα επιτρέπει σε πολίτες κάτω των 30 ετών να ζουν, να εργάζονται και να ταξιδεύουν για ορισμένο χρονικό διάστημα μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και των κρατών-μελών της ΕΕ.
Το πρόγραμμα δεν ισοδυναμεί με πλήρη αποκατάσταση της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων, όπως ίσχυε πριν από το Brexit.
Θα λειτουργεί με ειδικές θεωρήσεις εισόδου και ποσοτικά όρια.
Οι διαπραγματευτές έχουν καταλήξει, σύμφωνα με το δημοσίευμα, στην αρχή ότι κάθε κράτος-μέλος θα διαθέτει τη δική του ποσόστωση.
Παραμένει όμως ανοιχτό το συνολικό πλήθος των νέων που θα μπορούν να συμμετέχουν.
Η βρετανική πλευρά επιδιώκει επίσης έναν μηχανισμό αμοιβαιότητας, ώστε να μπορεί να περιορίζει τις εισόδους από κράτος-μέλος που δεν εφαρμόζει τη συμφωνημένη ποσόστωση για Βρετανούς νέους.
Για την Ελλάδα, η συμφωνία παρουσιάζει ενδιαφέρον για νέους εργαζομένους, αποφοίτους και επαγγελματίες που επιθυμούν προσωρινή εγκατάσταση στη Βρετανία.
Οι πραγματικές δυνατότητες, ωστόσο, θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια των θεωρήσεων, τα δικαιώματα εργασίας, τις προϋποθέσεις συμμετοχής και τον αριθμό των διαθέσιμων θέσεων.
Δικαιώματα εκπομπών: Γιατί η Βρετανία είναι έτοιμη να πληρώσει δισεκατομμύρια
Το τρίτο σκέλος αφορά την ενεργειακή και κλιματική πολιτική.
Το Λονδίνο επιδιώκει να συνδέσει το βρετανικό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών με το αντίστοιχο ευρωπαϊκό, γνωστό ως EU ETS.
Η συμφωνία αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω του ευρωπαϊκού μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, του CBAM, ο οποίος επιβαρύνει συγκεκριμένες εισαγωγές ανάλογα με τις εκπομπές που συνδέονται με την παραγωγή τους.
Η βρετανική κυβέρνηση εξετάζει την καταβολή σημαντικής οικονομικής συνεισφοράς προς την ΕΕ προκειμένου να εξασφαλίσει τη σύνδεση των δύο συστημάτων και να περιορίσει τις επιβαρύνσεις για τους εξαγωγείς της.
Οι συνέπειες αφορούν ιδιαίτερα ενεργοβόρες βιομηχανίες, όπως ο χάλυβας, το αλουμίνιο και άλλοι κλάδοι που επηρεάζονται από την τιμολόγηση των εκπομπών.
Οι υποστηρικτές της συμφωνίας θεωρούν ότι θα περιορίσει το κόστος συμμόρφωσης και την αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις.
Οι επικριτές της υποστηρίζουν ότι η Βρετανία θα αναλάβει νέες οικονομικές και κανονιστικές υποχρεώσεις απέναντι στην ΕΕ, παρότι είχε αποχωρήσει από το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.
Η βιομηχανική σύγκρουση για το «Made in Europe»
Πίσω από τις τρεις σχεδόν ολοκληρωμένες συμφωνίες εξελίσσεται μια δεύτερη, πιο σύνθετη διαπραγμάτευση.
Η βρετανική κυβέρνηση επιδιώκει πρόσβαση στο ευρωπαϊκό πλαίσιο βιομηχανικής πολιτικής Made in Europe, ώστε οι βρετανικές επιχειρήσεις να μην αποκλείονται από προγράμματα που ευνοούν την ευρωπαϊκή παραγωγή.
Η πρόσβαση αυτή θα μπορούσε να έχει σημασία για τις βιομηχανικές αλυσίδες εφοδιασμού, τις επενδύσεις και τη δυνατότητα βρετανικών επιχειρήσεων να συμμετέχουν σε ευρωπαϊκά έργα.
Ωστόσο, οι Βρυξέλλες συνδέουν τη συζήτηση με ευρύτερα ζητήματα εμπορικής πολιτικής.
Ορισμένα κράτη-μέλη επιδιώκουν μεγαλύτερη ευθυγράμμιση της Βρετανίας με τους ευρωπαϊκούς δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
Το Λονδίνο εμφανίζεται επιφυλακτικό, καθώς μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να επηρεάσει τις τιμές στην εγχώρια αγορά και τις σχέσεις με το Πεκίνο.
Επομένως, η επαναπροσέγγιση με την ΕΕ δημιουργεί νέες δυνατότητες για τη βρετανική βιομηχανία, αλλά συνοδεύεται από διαπραγματεύσεις για την εμπορική αυτονομία της χώρας.
Πανεπιστήμια και δίδακτρα: Η δύσκολη εξίσωση
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τους Ευρωπαίους φοιτητές που επιθυμούν να σπουδάσουν σε βρετανικά πανεπιστήμια.
Μετά το Brexit, πολλοί φοιτητές από κράτη-μέλη της ΕΕ έχασαν την πρόσβαση στα χαμηλότερα δίδακτρα που ίσχυαν για τους εγχώριους φοιτητές.
Σύμφωνα με σχέδιο κοινής δήλωσης που έχει εξετάσει ο Guardian, η ευρωπαϊκή πλευρά επιδιώκει συμφωνία για χαμηλότερα δίδακτρα εντός έξι μηνών.
Η βρετανική κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο να διαθέσει εκατοντάδες εκατομμύρια λίρες για την αντιστάθμιση πιθανών οικονομικών απωλειών των πανεπιστημίων.
Ωστόσο, συνδέει την προοπτική αυτή με την εξασφάλιση πρόσβασης των βρετανικών επιχειρήσεων στο Made in Europe.
Το συγκεκριμένο σχέδιο κοινής δήλωσης έχει συνταχθεί από την ευρωπαϊκή πλευρά και δεν έχει εγκριθεί ακόμη από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει τελική συμφωνία για αλλαγή των διδάκτρων.
Το ευρωπαϊκό ταμείο συνοχής και οι απαιτήσεις των Βρυξελλών
Στις συζητήσεις περιλαμβάνεται και το ενδεχόμενο οικονομικής συνεισφοράς της Βρετανίας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό συνοχής, που στηρίζει τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές της ΕΕ.
Η προοπτική αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος μιας μελλοντικής, ευρύτερης συμφωνίας.
Δεν έχει, όμως, εγκριθεί από τη βρετανική κυβέρνηση.
Παράλληλα, η ΕΕ έχει εκφράσει ανησυχίες για τα σχέδια του Λονδίνου να επιταχύνει τις απελάσεις αλλοδαπών που έχουν καταδικαστεί για ποινικά αδικήματα προς ευρωπαϊκές χώρες.
Οι διαφωνίες αυτές δείχνουν ότι μια στενότερη οικονομική σχέση δεν μπορεί να απομονωθεί πλήρως από τη μεταναστευτική πολιτική και τις δημοσιονομικές υποχρεώσεις.
Ο Μπέρναμ ανοίγει τη συζήτηση ακόμη και για επιστροφή στην ΕΕ
Η οικονομική διάσταση των συμφωνιών συνδέεται με μια ευρύτερη πολιτική συζήτηση που ο Άντι Μπέρναμ επιδιώκει να ανοίξει στη Βρετανία.
Ο πρωθυπουργός έχει δηλώσει ότι θέλει να παρουσιάσει στους πολίτες τις μακροπρόθεσμες επιλογές για τη σχέση της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνεται και η πιθανότητα βαθύτερης θεσμικής επανασύνδεσης, ακόμη και ενδεχόμενης επιστροφής στην ΕΕ.
Ωστόσο, ο ίδιος επιμένει ότι δεν πρόκειται να προχωρήσει πέρα από την κοινωνική συναίνεση.
«Η κοινή γνώμη έχει αλλάξει σε εθνικό επίπεδο. Θέλω όμως να είμαι απολύτως σαφής: δεν θα κινηθώ πιο γρήγορα από την κοινή γνώμη. Οι πολίτες πρέπει να έχουν τον πρώτο λόγο σε ό,τι συμβεί με το Brexit», δήλωσε στο ITV.
Η τοποθέτηση αυτή αντανακλά την πολιτική δυσκολία της επαναπροσέγγισης.
Μέρος των Εργατικών βουλευτών, ιδιαίτερα σε περιοχές που είχαν στηρίξει την αποχώρηση από την ΕΕ, αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα το ενδεχόμενο επαναφοράς της συζήτησης για την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων.
Από την πλευρά του, ο Νάιτζελ Φάρατζ και το Reform UK αμφισβητούν ότι η κυβέρνηση διαθέτει εντολή για τόσο εκτεταμένες αλλαγές στη σχέση με τις Βρυξέλλες.
Η 20ή Νοεμβρίου ως κρίσιμο ορόσημο
Η συνάντηση του Άντι Μπέρναμ με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Αντόνιο Κόστα στις 20 Νοεμβρίου αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο σημαντικό βήμα.
Η παρουσίαση των τριών συμφωνιών θα μπορούσε να επιτρέψει στη βρετανική κυβέρνηση να προχωρήσει σε συγκεκριμένες αλλαγές για επιχειρήσεις και πολίτες, χωρίς να έχει προηγηθεί απόφαση επιστροφής στην ενιαία αγορά ή στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι διαπραγματευτές εξακολουθούν να πρέπει να οριστικοποιήσουν τις ποσοστώσεις του προγράμματος κινητικότητας νέων, τις λεπτομέρειες της σύνδεσης των αγορών εκπομπών και τις μεταβατικές ρυθμίσεις για το αγροτικό εμπόριο.
Παράλληλα, παραμένουν ανοιχτές οι διαφωνίες για τα κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τη βιομηχανική πολιτική και τα πανεπιστημιακά δίδακτρα.
Το Ντάουνινγκ Στριτ έχει ανακοινώσει ότι ο πρωθυπουργός θα παρουσιάσει το ευρύτερο όραμά του για τις σχέσεις με την ΕΕ περίπου την περίοδο της συνόδου, χωρίς να έχει καθοριστεί εάν η σχετική ομιλία θα πραγματοποιηθεί πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά τη συνάντηση.
Πηγή: pagenews.gr