Τι συμβαίνει όταν το βασικό οικονομικό όπλο ενός Αμερικανού προέδρου μετατρέπεται σε πολιτικό πρόβλημα για τον ίδιο;
Η απάντηση βρίσκεται στην εμπειρία των δασμών του Ντόναλντ Τραμπ, η οποία, σύμφωνα με ανάλυση του Άλαν Μπίτι στους Financial Times, προσφέρει ένα σημαντικό μάθημα για την παγκόσμια οικονομία: οι εκτεταμένοι εμπορικοί φραγμοί μπορούν να προκαλέσουν κόστος χωρίς να επιτύχουν τους στρατηγικούς στόχους για τους οποίους επιβλήθηκαν.
Η ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου 2026 επανέφερε στο προσκήνιο την οικονομική πολιτική του Λευκού Οίκου, ιδιαίτερα την επίδραση των δασμών στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων και στο κόστος ζωής.
Η εκλογική αναμέτρηση δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στους δασμούς. Ωστόσο, οι επιβαρύνσεις στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές αποτέλεσαν πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.
Το σημαντικότερο είναι ότι η αμερικανική εμπειρία έχει πλέον διεθνείς συνέπειες. Κυβερνήσεις, επενδυτές και επιχειρήσεις επανεξετάζουν κατά πόσο οι δασμοί μπορούν πράγματι να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικό μέσο οικονομικής και γεωπολιτικής πίεσης.
Το Μίσιγκαν έστειλε ένα μήνυμα που ο Τραμπ δύσκολα μπορεί να αγνοήσει
Μία από τις χαρακτηριστικότερες εξελίξεις σημειώθηκε στο Μίσιγκαν, μια πολιτεία με ισχυρή βιομηχανική παράδοση, όπου ο προστατευτισμός είχε επί χρόνια σημαντική πολιτική απήχηση.
Κατά την προεκλογική περίοδο, ο Ρεπουμπλικανός Μάικ Ρότζερς διαφοροποιήθηκε από τον Τραμπ, ζητώντας την κατάργηση των δασμών στα καναδικά προϊόντα.
Η κίνηση είχε ιδιαίτερη σημασία για μια πολιτεία της οποίας η αυτοκινητοβιομηχανία και οι εφοδιαστικές αλυσίδες συνδέονται στενά με τον Καναδά.
Ο Δημοκρατικός Αμπντούλ Ελ-Σαγιέντ, που εξελέγη γερουσιαστής, δεν τάχθηκε γενικά εναντίον κάθε μορφής προστατευτισμού.
Αυτό ακριβώς αναδεικνύει μια σημαντική διάκριση: η πολιτική αντιπαράθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αφορά απαραίτητα την πλήρη κατάργηση των δασμών, αλλά την αποτελεσματικότητα και το οικονομικό κόστος της συγκεκριμένης πολιτικής του Τραμπ.
Ο Τεντ Λιου, αντιπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ανακοίνωσε ότι θα επιδιώξει νομοθετική παρέμβαση για τον περιορισμό των δασμών που, κατά την εκτίμησή του, αυξάνουν τις τιμές για τους Αμερικανούς.
Η νέα σύνθεση του Κογκρέσου δημιουργεί μεγαλύτερα περιθώρια πολιτικού και θεσμικού ελέγχου της εμπορικής πολιτικής του προέδρου.
Δεν εξασφαλίζει, ωστόσο, την πλήρη ανατροπή της, καθώς ο Τραμπ εξακολουθεί να διαθέτει προεδρικές αρμοδιότητες και δυνατότητα άσκησης βέτο.
Τρεις μεγάλες υποσχέσεις – Τρία ανοιχτά οικονομικά προβλήματα
Η εμπορική στρατηγική του Τραμπ στηρίχθηκε σε τρεις βασικές επιδιώξεις: τη μείωση του αμερικανικού εμπορικού ελλείμματος, την επιστροφή της βιομηχανικής παραγωγής στις Ηνωμένες Πολιτείες και την ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος της Ουάσιγκτον.
Στην αποτίμησή του, ο Άλαν Μπίτι υποστηρίζει ότι οι δασμοί δεν πέτυχαν τους βασικούς αυτούς στόχους.
Πρώτον, το εμπορικό έλλειμμα δεν εξαφανίστηκε. Η επιβολή υψηλότερων φόρων στις εισαγωγές δεν αρκεί από μόνη της για να μεταβάλει τις βαθύτερες οικονομικές ανισορροπίες μεταξύ αποταμίευσης, κατανάλωσης και επενδύσεων.
Δεύτερον, η υποσχόμενη βιομηχανική αναγέννηση δεν πραγματοποιήθηκε στην κλίμακα που είχε εξαγγελθεί. Παρότι υπάρχουν ενδείξεις βελτίωσης σε ορισμένους κλάδους, δεν προκύπτει ότι οι εκτεταμένοι δασμοί προκάλεσαν μια συνολική ανατροπή στην αμερικανική μεταποίηση.
Τρίτον, η οικονομική πίεση δεν μετατράπηκε σε απεριόριστη γεωπολιτική επιρροή. Οι δασμοί δεν οδήγησαν στις ακραίες πολιτικές επιδιώξεις που είχε κατά καιρούς συνδέσει μαζί τους ο Τραμπ, όπως οι αναφορές του στον Καναδά ως 51η πολιτεία των ΗΠΑ ή στην απόκτηση της Γροιλανδίας.
Οι δασμοί απέφεραν δημοσιονομικά έσοδα και συνέβαλαν στην επίτευξη ορισμένων εμπορικών δεσμεύσεων.
Το ερώτημα, όμως, είναι εάν αυτά τα οφέλη αντιστάθμισαν το κόστος που επιβλήθηκε στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές.
Ποιος πλήρωσε τελικά τους δασμούς;
Ένα από τα πιο επίμονα επιχειρήματα του Τραμπ ήταν ότι οι ξένες χώρες θα επωμίζονταν το οικονομικό βάρος των δασμών.
Στην πράξη, οι δασμοί καταβάλλονται κατά την εισαγωγή προϊόντων στις Ηνωμένες Πολιτείες από τις επιχειρήσεις που τα εισάγουν.
Το κόστος μπορεί στη συνέχεια να απορροφηθεί από τις επιχειρήσεις, να μεταφερθεί στους καταναλωτές ή να κατανεμηθεί μεταξύ διαφορετικών κρίκων της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Έρευνες που επικαλείται το Associated Press, μεταξύ άλλων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης και το Χάρβαρντ, δείχνουν ότι σημαντικό μέρος του βάρους επιβάρυνε αμερικανικές επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Αυτό εξηγεί γιατί οι δασμοί βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης για την ακρίβεια.
Οι αμερικανικές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από εισαγόμενες πρώτες ύλες και εξαρτήματα αντιμετώπισαν υψηλότερο κόστος, ενώ οι καταναλωτές βρέθηκαν αντιμέτωποι με αυξημένες τιμές σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων.
Ο Λευκός Οίκος, από την πλευρά του, έχει υποστηρίξει ότι η πολιτική αυτή ενισχύει την εγχώρια παραγωγή και δημιουργεί κίνητρα για νέες επενδύσεις.
Η διαφωνία αφορά συνεπώς όχι μόνο τις τιμές, αλλά και το κατά πόσο τα μακροπρόθεσμα οφέλη μπορούν να δικαιολογήσουν τις βραχυπρόθεσμες επιβαρύνσεις.
Η Κίνα βρήκε το αντίδοτο: Σπάνιες γαίες
Η εμπορική αντιπαράθεση με την Κίνα ανέδειξε τα όρια της αμερικανικής στρατηγικής πίεσης.
Όταν το Πεκίνο απείλησε να περιορίσει την πρόσβαση των Ηνωμένων Πολιτειών σε κρίσιμες σπάνιες γαίες, η Ουάσιγκτον αναγκάστηκε να επανεξετάσει την κλιμάκωση των εμπορικών μέτρων.
Οι σπάνιες γαίες είναι απαραίτητες για ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από ηλεκτρικά οχήματα και ανεμογεννήτριες μέχρι προηγμένα ηλεκτρονικά συστήματα και αμυντικό εξοπλισμό.
Η εξάρτηση από την κινεζική παραγωγή και επεξεργασία αυτών των υλικών προσφέρει στο Πεκίνο σημαντική διαπραγματευτική ισχύ.
Η εξέλιξη έδειξε ότι οι εμπορικές εξαρτήσεις λειτουργούν και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επιβάλουν δασμούς, αλλά οι εμπορικοί τους εταίροι διαθέτουν επίσης μέσα πίεσης, ιδιαίτερα όταν ελέγχουν κρίσιμες πρώτες ύλες ή παραγωγικές αλυσίδες.
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα γεωοικονομικά συμπεράσματα της αντιπαράθεσης.
Το ιαπωνικό πακέτο των 550 δισ. δολαρίων και το χάσμα των υποσχέσεων
Ο Τραμπ χρησιμοποίησε τους δασμούς και ως μέσο εξασφάλισης δεσμεύσεων για επενδύσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ιαπωνία, για παράδειγμα, ανακοίνωσε ένα πακέτο επενδυτικών δεσμεύσεων ύψους 550 δισ. δολαρίων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους Financial Times, έως τον Σεπτέμβριο οι συγκεκριμένες επενδυτικές προτάσεις ιαπωνικών επιχειρήσεων αντιστοιχούσαν σε λιγότερο από το ένα πέμπτο αυτού του ποσού.
Η διαφορά μεταξύ πολιτικών ανακοινώσεων και πραγματικών επενδυτικών σχεδίων είναι ουσιώδης.
Μια διεθνής συμφωνία μπορεί να περιλαμβάνει μεγάλες χρηματοοικονομικές δεσμεύσεις, χωρίς αυτές να μετατρέπονται αυτομάτως σε εργοστάσια, νέες θέσεις εργασίας ή άμεσες κεφαλαιουχικές δαπάνες.
Οι επενδυτικές αποφάσεις εξαρτώνται από την κερδοφορία, τη ζήτηση, τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού και τη σταθερότητα του κανονιστικού πλαισίου.
Επομένως, ακόμη και όταν οι δασμοί αποσπούν σημαντικές εμπορικές υποσχέσεις, το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο.
Το Ανώτατο Δικαστήριο περιόρισε το ισχυρότερο όπλο του Τραμπ
Η εμπορική στρατηγική του Αμερικανού προέδρου αντιμετώπισε και ένα σοβαρό θεσμικό εμπόδιο.
Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ακύρωσε δασμούς που είχαν επιβληθεί με επίκληση της νομοθεσίας περί διεθνών οικονομικών εξουσιών έκτακτης ανάγκης, γνωστής ως IEEPA.
Η απόφαση περιόρισε τη δυνατότητα του προέδρου να χρησιμοποιεί τη συγκεκριμένη νομοθεσία για την επιβολή εκτεταμένων εισαγωγικών δασμών.
Η κυβέρνηση αναζήτησε στη συνέχεια άλλες νομικές βάσεις για να διατηρήσει σημαντικό μέρος της δασμολογικής πολιτικής.
Ανάμεσά τους βρίσκεται το άρθρο 301 του αμερικανικού εμπορικού νόμου του 1974, το οποίο προβλέπει δυνατότητες παρέμβασης σε περιπτώσεις αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.
Η εξέλιξη αυτή έχει δύο συνέπειες.
Αφενός, δείχνει ότι η αμερικανική εμπορική πολιτική υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο.
Αφετέρου, δημιουργεί αβεβαιότητα για τα δημόσια έσοδα που προέρχονται από δασμούς, καθώς και για τη διάρκεια των μέτρων που επιβάλλονται.
Από 49% σε 37%: Οι Αμερικανοί απομακρύνονται από τους υψηλούς δασμούς
Η αλλαγή του πολιτικού κλίματος αποτυπώνεται και στις δημοσκοπήσεις.
Σύμφωνα με έρευνα της Ipsos για το FII Institute, την οποία επικαλούνται οι Financial Times, το ποσοστό των Αμερικανών ερωτηθέντων που υποστηρίζουν υψηλούς δασμούς στο παγκόσμιο εμπόριο μειώθηκε:
- Από 49% το 2025
- Σε 37% το 2026
Πρόκειται για πτώση 12 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε έναν χρόνο.</escape>
Αντίστοιχη κάμψη της υποστήριξης καταγράφηκε σε χώρες όπως η Βραζιλία, ενώ μικρότερη υποχώρηση σημειώθηκε ακόμη και στην Κίνα.
Τα στοιχεία δεν σημαίνουν ότι οι πολίτες απορρίπτουν κάθε μορφή εμπορικής προστασίας.
Δείχνουν, όμως, ότι η αποδοχή των υψηλών, γενικευμένων δασμών περιορίζεται όταν το κόστος τους γίνεται πιο ορατό.
Για την αμερικανική πολιτική σκηνή, αυτό δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα: οι δασμοί δεν αποτελούν πλέον αυτονόητο πολιτικό πλεονέκτημα ακόμη και σε περιοχές με ισχυρή βιομηχανική ταυτότητα.
Και η Ευρώπη; Το παράδειγμα των κινεζικών ηλεκτρικών αυτοκινήτων
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επέλεξε μια πιο στοχευμένη προσέγγιση, επιβάλλοντας αντισταθμιστικούς δασμούς σε κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα έπειτα από έρευνα για κρατικές επιδοτήσεις.
Η επιδίωξη ήταν να αντιμετωπιστούν πιθανές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να προστατευθεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των μέτρων εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης.
Η ανάλυση των Financial Times υποστηρίζει ότι ακόμη και αυτή η περισσότερο εξειδικευμένη ευρωπαϊκή προσπάθεια δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Το ευρύτερο ζήτημα είναι ότι οι δασμοί μπορούν να επηρεάσουν τις σχετικές τιμές, αλλά δεν υποκαθιστούν τις επενδύσεις στην τεχνολογία, την παραγωγικότητα, τις υποδομές και την καινοτομία.
Για την Ευρώπη, η πρόκληση είναι να προστατεύσει την παραγωγική της βάση χωρίς να επιβαρύνει υπερβολικά τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις που χρειάζονται εισαγόμενα εξαρτήματα.
Το νέο Κογκρέσο μπορεί να πιέσει τον Τραμπ, όχι απαραίτητα να καταργήσει τους δασμούς
Η εκλογική επικράτηση των Δημοκρατικών δημιουργεί νέα δεδομένα στην Ουάσιγκτον.
Η αντιπολίτευση αποκτά μεγαλύτερη δυνατότητα να οργανώσει κοινοβουλευτικές έρευνες, να προωθήσει νομοθετικές πρωτοβουλίες και να ασκήσει πίεση στην κυβέρνηση για την οικονομική επίδραση των δασμών.
Ωστόσο, η ανατροπή της εμπορικής πολιτικής δεν είναι απλή υπόθεση.
Ο Τραμπ διατηρεί το δικαίωμα προεδρικού βέτο, ενώ η κοινοβουλευτική πλειοψηφία των Δημοκρατικών δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την υπέρβασή του.
Παράλληλα, ο προστατευτισμός εξακολουθεί να διαθέτει υποστηρικτές και στα δύο μεγάλα αμερικανικά κόμματα, ιδιαίτερα όταν αφορά στρατηγικούς βιομηχανικούς κλάδους και τον ανταγωνισμό με την Κίνα.
Επομένως, η πιθανότερη θεσμική σύγκρουση αφορά το εύρος, τη νομική βάση και το κόστος των δασμών, όχι μια καθολική επιστροφή στο ελεύθερο εμπόριο.
Το μάθημα για την παγκόσμια οικονομία
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης των Financial Times δεν είναι ότι κάθε δασμός είναι εξ ορισμού άχρηστος.
Είναι ότι η χρήση εκτεταμένων δασμών ως γενικού εργαλείου οικονομικής ανασυγκρότησης και γεωπολιτικού εξαναγκασμού έχει αποδειχθεί πολύ λιγότερο αποτελεσματική από όσο υποσχόταν ο Λευκός Οίκος.
Η αμερικανική εμπειρία ανέδειξε τέσσερα συγκεκριμένα προβλήματα: το κόστος για τους εγχώριους καταναλωτές, την αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις, τη δυνατότητα αντιποίνων από τους εμπορικούς εταίρους και τη δυσκολία μετατροπής πολιτικών συμφωνιών σε πραγματικές επενδύσεις.
Ο Τραμπ εξακολουθεί να θεωρεί τους δασμούς κεντρικό εργαλείο της οικονομικής του πολιτικής.
Ωστόσο, οι εμπορικοί του εταίροι έχουν πλέον περισσότερους λόγους να εξετάζουν προσεκτικά τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν, ενώ το νέο Κογκρέσο διαθέτει μεγαλύτερα περιθώρια ελέγχου.
Η αντιπαράθεση συνεχίζεται, αλλά ένα δεδομένο έχει αλλάξει: οι δασμοί δεν κρίνονται πλέον μόνο από τις υποσχέσεις για περισσότερες αμερικανικές θέσεις εργασίας, αλλά και από το πραγματικό κόστος που επιβάλλουν στην οικονομία.
Πηγή: pagenews.gr