Aιχμές για την πολιτική λιτότητας που ακολούθησε η Ευρώπη τα χρόνια της οικονομικής κρίσης αφήνει ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Μπαράκ Ομπάμα.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην ιταλική εφημερίδα La Repubblica τονίζει ότι «η λιτότητα επιβράδυνε την ανάπτυξη στην Ευρώπη», επισημαίνοντας μάλιστα ότι σε ορισμένες χώρες οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν οδήγησαν σε «χρόνια στασιμότητας».
Τα σχόλια του κ. Ομπάμα υποδεικνύουν την συνεχιζόμενη διαφωνία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως τη Γερμανία, όσον αφορά το μείγμα πολιτικών που πρέπει να ακολουθηθεί για να αντιμετωπισθεί η κρίση.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ συνέδεσε μάλιστα άρρηκτα την λιτότητα με την άνοδο του λαϊκισμού στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή.
Σημείωσε πως η λιτότητα ενίσχυσε της οικονομικές ανησυχίες και την οργή που υπάρχει σε ολόκληρη τη Γηραιά Ήπειρο, ειδικά ανάμεσα στους νέους, που αντιμετωπίζουν υψηλά ποσοστά ανεργίας. Οι ΗΠΑ και η Ε.Ε χάραξαν διαφορετικές πολιτικές για να αντιμετωπίσουν την κρίση και εκ των πραγμάτων δικαιώνονται οι ΗΠΑ.
Η Αμερική φοβάται τον αποπληθωρισμό, ενώ η Ευρώπη- καθοδηγούμενη από τη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της- φοβάται τα υψηλά δημόσια χρέη και τον πληθωρισμό. Οι ΗΠΑ έχουν κάνει μια πλήρη μεταβολή, ιδεολογικά και πρακτικά, βασιζόμενες στον Κέινς και στην αντιμετώπιση της περαιτέρω καθίζησης με μαζική στήριξη της καταναλωτικής ζήτησης που όμως στηρίζεται σε νέα χρέη. Αν και προωθούν σχέδια ανάκαμψης σε εθνικό επίπεδο, οι Ευρωπαίοι παραμένουν απρόθυμοι να πάρουν αντίστοιχα ρίσκα, φοβούμενοι τα μελλοντικά ελλείμματα.
Οι Ευρωπαίοι δεν έμαθαν τίποτα από το πως διαχειρίστηκαν την κρίση οι ΗΠΑ και τώρα δύσκολα θα ξεπεραστούν οι δυσκολίες.
Η Ευρώπη έδωσε υπερβολική σημασία στη λιτότητα.
Η κατάσταση στην Ευρώπη ήταν λιγότερο ευνοϊκή από ό,τι στις ΗΠΑ πριν από την χρηματοοικονομική κρίση του 2008.
Οι Αμερικανοί έδωσαν μαθήματα ως προς τη διαχείριση της κρίσης στην Ε.Ε, η οποία τα αγνόησε. Εξυγίαναν το τραπεζικό τους σύστημα από το Μάιο του 2009, ενώ η Ευρώπη άργησε υπερβολικά να το κάνει. Η αμερικανική κυβέρνηση έδωσε χρόνο στα νοικοκυριά να ξεχρεώσουν, και η Ομοσπονδιακή Τράπεζα έδωσε μία πολύ ισχυρή ώθηση στην οικονομία.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θεώρησαν λανθασμένα ότι το κύριο πρόβλημα τους ήταν δημοσιονομικό. Πίστεψαν ότι οι αγορές ενδιαφερόντουσαν μόνο στο δημοσιονομικό ζήτημα. Αλλά το ζήτημα της οικονομικής βιωσιμότητας και της ικανότητας να ξαναδημιουργηθεί ανάπτυξη είναι το ίδιο σημαντικά. Μέχρι σήμερα, η Ευρώπη δεν αντιμετώπισε το πρόβλημα της κρίσης στο σύνολο του.
Καθώς η οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 2008 μεταφέρθηκε από τους ισολογισμούς των διαφόρων εταιρειών στους προϋπολογισμούς των κρατών, η απάντηση των αρχών στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη ήταν διαφορετική. Η αμερικανική κεντρική τράπεζα εισήγαγε τη «ποσοτική χαλάρωση» (QE, quantitative easing) ακολουθούμενη σχεδόν άμεσα από τη Τράπεζα της Αγγλίας, ενώ αντίθετα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έκανε πολύ λίγα πράγματα σχετικά, στην αρχή της κρίσης και την εφάρμοσε τελευταία.
Αν και η τελευταία αγόρασε κρατικά ομόλογα χωρών της Ευρωζώνης, οι αγορές αυτές ήταν σχετικά περιορισμένες και, αντίθετα με ότι έκανε η αμερικανική, προσπάθησε να αποστειρώσει τις αγορές αυτές αφαιρώντας ρευστότητα από τις τράπεζες με διάφορους άλλους τρόπους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε στη κρίση ενεργοποιώντας το μηχανισμό διάσωσης της ελληνικής οικονομίας και αναπτύσσοντας μια στρατηγική που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε παρόμοια προβλήματα άλλων χωρών.
Ωστόσο, η ΕΕ αναγνώρισε επίσης την ανάγκη να αντιμετωπίσει την αιτία του προβλήματος των διογκούμενων ελλειμμάτων και της διόγκωσης του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ, δηλαδή την «ασωτία» κατά την διάρκεια των καλών εποχών. Η απάντηση της ΕΕ ήταν λοιπόν να εξασφαλίσει πως η ρευστότητα θα γινόταν διαθέσιμη υπό την προϋπόθεση πως θα υπήρχαν δημοσιοοικονομικές μεταρρυθμίσεις που θα αντιμετώπιζαν την αιτία δημιουργίας του προβλήματος. Το αποτέλεσμα ήταν περικοπές δαπανών στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες .
Αντίθετα με την ΕΕ, η αμερικανική αντίδραση στην οικονομική κρίση ήταν να κάνει οτιδήποτε ήταν αναγκαίο για να τονώσει την ανάπτυξη και την αγορά εργασίας αφήνοντας για αργότερα τις ανησυχίες για τα δημοσιονομικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η QE2, δηλαδή η ποσοτική χαλάρωση Νο2, με τη Fed πρακτικά να τυπώνει χρήματα.
Εκ των πραγμάτων η αμερικανική «απάντηση» στην κρίση είχε τα καλύτερα αποτελέσματα όπως αποτυπώνεται και στην πορεία των οικονομικών στοιχείων των ΗΠΑ και της Ευρωζώνης.