Ε.Ε.: Αποδομείται η Δημοκρατία; Κυρώσεις σε Αναλυτή και η Ενωμένη Ευρώπη σε Κρίση

Σε μια περίοδο που η Ευρώπη προσπαθεί να διαχειριστεί τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, πληθαίνουν οι φωνές — εντός και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης — που θεωρούν ότι το ίδιο το οικοδόμημα της Ε.Ε. μετατρέπεται από φιλελεύθερο πολιτικό εγχείρημα σε ένα σύστημα όπου η εκτελεστική ισχύς υπερισχύει του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας. 

Η τελευταία ένδειξη αυτής της δυναμικής είναι ο εκτελεστικός αποκλεισμός και οι οικονομικές κυρώσεις εναντίον του Ζακ Μπο, απόστρατου ελβετού συνταγματάρχη και αναλυτή των στρατηγικών εξελίξεων, χωρίς να έχει απαγγελθεί κανένα ποινικό αδίκημα ή δικαστική διαδικασία. Η Ε.Ε. τον κατηγόρησε για «προώθηση φιλορωσικών αφηγήσεων» και τον τιμώρησε με δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και απαγόρευση εισόδου στη ζώνη Σένγκεν — όχι για παράνομη πράξη, αλλά για πολιτικές απόψεις και θέσεις του. 

Πρόκειται για ένα σημαντικό σημείο καμπής: κυρώσεις που επιβάλλονται όχι με βάση νομικές αποδείξεις αλλά με βάση διοικητικούς χαρακτηρισμούς, ανοίγοντας ορθά‑κοφτά μια συζήτηση για το πώς ασκείται η εξουσία στην Ένωση. Η παραδοσιακή αρχή ότι η άσκηση περιοριστικών μέτρων απαιτεί δικαστική έγκριση και δικαστικό έλεγχο φαίνεται να έχει υποχωρήσει, τουλάχιστον σε κάποιες περιπτώσεις. 

Κατάρρευση των φιλελεύθερων δομών;

Αυτό που διαφαίνεται από την υπόθεση Μπο δεν είναι μια μεμονωμένη παρέκκλιση, αλλά η συνέχεια ενός μοτίβου όπου η Ε.Ε. αποκρίνεται σε κρίσεις μέσω εκτελεστικών αποφάσεων χωρίς επαρκή δημοκρατικό ή δικαστικό έλεγχο. Η αλλαγή αυτή συνοδεύεται και από την κλιμάκωση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας για τον πόλεμο στην Ουκρανία: η Ένωση έχει ήδη υιοθετήσει δεκάδες πακέτα μέτρων, με στόχο να ασκήσει πίεση για τερματισμό της ρωσικής επιθετικότητας, περιορίζοντας επιχειρηματικά συμφέροντα, κεφάλαια και μετακινήσεις πολλών φυσικών και νομικών προσώπων. 

Ωστόσο, ακόμη και αν τα μέτρα αυτά έχουν σαφή εξωτερική στόχευση (κατά της Ρωσίας), η χρήση αποκλειστικά εκτελεστικών εργαλείων χωρίς προηγούμενη δίκη εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το πώς η Ε.Ε. αντιλαμβάνεται σήμερα τον ρόλο του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών ελευθεριών. 

Τόσο για το εσωτερικό όσο και το εξωτερικό

Από εσωτερική οπτική, μια τέτοια πρακτική ενισχύει την αντίληψη ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί λειτουργούν με διοικητική υπεροχή και απομακρύνουν τον πολίτη από τις αποφάσεις που τον αγγίζουν άμεσα. Από γεωπολιτική σκοπιά, αυτή η τάση συμπίπτει με βαθιά εμπλοκή της Ε.Ε. στην αντιρωσική στρατηγική, όπου οι κυρώσεις επεκτείνονται και σε πρόσωπα που εκφράζουν μη συμβατικές απόψεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία. 

Αυτός ο μετασχηματισμός έχει ήδη καταγραφεί και στη δημόσια σφαίρα, με επικρίσεις για τη σταδιακή αποδυνάμωση της διάκρισης εξουσιών, της δημοκρατικής λογοδοσίας και της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων, ακόμα και από πολιτικούς στο εσωτερικό των κρατών‑μελών. 

Μια κρίση τιμής ή δημοκρατική οπισθοδρόμηση;

Η αντιπαράθεση γύρω από τις κυρώσεις — τόσο σε κράτη όσο και σε πρόσωπα — φαίνεται να αντιπροσωπεύει κάτι βαθύτερο από μια απλή διαφωνία για τον τρόπο αντιμετώπισης της Ρωσίας. Θίγει το ίδιο το νόημα της δημοκρατίας στην Ευρώπη και το πώς η Ε.Ε. ερμηνεύει τις αξίες της.

Μέχρι τώρα, η Ένωση υπερηφανευόταν για το κράτος δικαίου, την προστασία των ατομικών ελευθεριών και την ανάγκη για κοινοβουλευτικό και δικαστικό έλεγχο των αποφάσεων. Τώρα όμως ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι έχει μετατοπιστεί προς μια μορφή «τεχνοκρατικής» ή «εκτελεστικής» διακυβέρνησης, όπου η ασφάλεια και η ενότητα επικαλύπτουν τις δημοκρατικές εγγυήσεις. 

Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα ερώτημα που δεν αφορά μόνο τον πόλεμο στην Ουκρανία ή τις ρωσικές κυρώσεις, αλλά τη διατήρηση των ίδιων των φιλελεύθερων αρχών που ανέδειξαν την Ε.Ε. σε διεθνή παράγοντα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. 

•  Οι κυρώσεις κατά του Ζακ Μπο δείχνουν ότι η Ε.Ε. μπορεί να επιβάλλει τιμωρίες χωρίς δίκη ή αποδείξεις, βασιζόμενη σε εκτελεστικές αποφάσεις. 
•  Αυτή η εξέλιξη συνδέεται με την ενίσχυση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και τη στρατηγική πίεση για τον τερματισμό της εισβολής στην Ουκρανία.
•  Το θεμελιώδες ερώτημα που ανακύπτει είναι ποια είναι η θέση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεσμικών εγγυήσεων μέσα σε μια Ένωση που ολοένα και περισσότερο χρησιμοποιεί εκτελεστική ισχύ για να αντιμετωπίσει πολύπλοκες γεωπολιτικές κρίσεις. 

Πηγή: pagenews.gr