Περιστασιακό τσιγάρο: Πόσο πραγματικά «ακίνδυνο» είναι και γιατί δεν υπάρχει ασφαλές όριο

Η φράση «ένα τσιγάρο δεν βλάπτει» ακούγεται ακόμα συχνά σε παρέες, εξόδους και στιγμές χαλάρωσης. Πολλοί άνθρωποι αυτοπροσδιορίζονται ως «κοινωνικοί» ή περιστασιακοί καπνιστές: δεν αγοράζουν πακέτο κάθε μέρα, δεν καπνίζουν καθημερινά, ίσως μόνο σε πάρτι, με αλκοόλ, σε διακοπές ή όταν το στρες κορυφώνεται. Θεωρούν ότι η απόσταση από τον βαρύ καπνιστή τους προστατεύει. Ωστόσο, η σύγχρονη ιατρική έρευνα στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο καπνίσματος. Ακόμα και η ελαφριά, περιστασιακή χρήση φέρει σημαντικούς κινδύνους για την υγεία – και συχνά δυσανάλογα μεγάλη βλάβη σε σχέση με την ποσότητα.

Τι ακριβώς εννοούμε με «περιστασιακό κάπνισμα»;

Ο όρος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών. Για κάποιους είναι ένα τσιγάρο την εβδομάδα ή τον μήνα, για άλλους τρία-τέσσερα σε ένα βράδυ εξόδου. Δεν υπάρχει σταθερό μοτίβο, ούτε εμφανής σωματική εξάρτηση όπως στους καθημερινούς καπνιστές. Αυτή η ασάφεια ενισχύει την ψευδαίσθηση ασφάλειας. Οι αντικαπνιστικές καμπάνιες συχνά εστιάζουν στους βαριούς καπνιστές – πακέτα την ημέρα, δεκαετίες εξάρτησης – οπότε οι περιστασιακοί νιώθουν ότι «δεν αφορούν» αυτές τις στατιστικές.

Στην Ελλάδα, όπου το κάπνισμα παραμένει υψηλό, τα στοιχεία δείχνουν ότι περίπου το 25-28% των ενηλίκων καπνίζει καθημερινά (σύμφωνα με πρόσφατες εκθέσεις ΕΟΔΥ και ΟΟΣΑ για 2022-2025), ενώ ένα μικρότερο αλλά σημαντικό ποσοστό – γύρω στο 5-6% – δηλώνει περιστασιακός καπνιστής. Αυτό μεταφράζεται σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που θεωρούν το τσιγάρο τους «αθώο». Όμως, όπως τονίζει ο ΕΟΔΥ, ακόμα και το ελαφρύ ή περιστασιακό κάπνισμα έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις, ιδιαίτερα στο καρδιαγγειακό σύστημα.

Δεν υπάρχει «ασφαλές όριο»: Η επιστήμη είναι κατηγορηματική

Η νικοτίνη, οι πίσσες, οι καρκινογόνες ουσίες και οι χιλιάδες τοξικές χημικές ενώσεις του τσιγάρου δρουν άμεσα. Μελέτες από οργανισμούς όπως ο ΠΟΥ, το CDC και μεγάλες ακαδημαϊκές έρευνες (π.χ. από Johns Hopkins, American Heart Association) δείχνουν ότι δεν υπάρχει επίπεδο καπνίσματος χωρίς κίνδυνο. Το πρώτο τσιγάρο προκαλεί δυσανάλογα μεγάλη βλάβη: αυξάνει άμεσα την αρτηριακή πίεση, στενεύει τα αγγεία, προκαλεί φλεγμονή και πήξη αίματος.

Πρόσφατη μεγάλη μελέτη 320.000 ενηλίκων (PLOS Medicine, 2025) έδειξε ότι όσοι καπνίζουν μόλις 2-5 τσιγάρα την ημέρα έχουν 50% υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων και 60% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία σε σχέση με μη καπνιστές. Ακόμα και λιγότερο από 1 τσιγάρο την ημέρα συνδέεται με αυξημένη θνησιμότητα. Άλλες έρευνες δείχνουν ότι περιστασιακοί καπνιστές έχουν διπλάσιο έως τριπλάσιο κίνδυνο για έμφραγμα, εγκεφαλικό, ανεύρυσμα αορτής και καρκίνο πνεύμονα σε σχέση με μη καπνιστές.

Για τον καρκίνο, η σχέση δεν είναι πάντα γραμμική: μικρές ποσότητες προκαλούν δυσανάλογη βλάβη σε DNA και κύτταρα. Μελέτες δείχνουν ότι ακόμα και 1-4 τσιγάρα την ημέρα τριπλασιάζουν τον κίνδυνο ισχαιμικής καρδιοπάθειας σε νεότερες ηλικίες, ενώ περιστασιακοί καπνιστές έχουν έως 4 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα θανάτου από καρκίνο σχετιζόμενο με κάπνισμα.

Το «κοινωνικό τσιγάρο» και ο ρόλος του αλκοόλ: Η κρυφή παγίδα

Το πιο συχνό σενάριο είναι το τσιγάρο σε εξόδους με αλκοόλ. Το αλκοόλ μειώνει τις αναστολές, ενισχύει την αίσθηση χαλάρωσης και δημιουργεί ισχυρό ψυχολογικό σύνδεσμο μεταξύ διασκέδασης και καπνίσματος. Πολλοί πρώην καπνιστές αναφέρουν ότι η υποτροπή ξεκίνησε από ένα «αθώο» κοινωνικό τσιγάρο. Η νικοτίνη φτάνει γρήγορα στον εγκέφαλο, δημιουργώντας επιθυμία ακόμα και με αραιή χρήση.

Ο εγκέφαλος υποτιμά μακροπρόθεσμους κινδύνους και υπερεκτιμά τον έλεγχο: «Ξέρω πότε να σταματήσω», «δεν θα εθιστώ». Όμως η πραγματικότητα δείχνει ότι ακόμα και περιστασιακή χρήση μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση ή σε αύξηση της συχνότητας.

Τα οφέλη από την πλήρη διακοπή – ακόμα και του περιστασιακού

Η πλήρης αποχή φέρνει άμεσα και μετρήσιμα οφέλη: η αρτηριακή πίεση και οι παλμοί ομαλοποιούνται γρήγορα, οι πνεύμονες ανακάμπτουν, μειώνεται η φλεγμονή. Μακροπρόθεσμα, ο κίνδυνος καρδιαγγειακών και καρκίνων πέφτει δραστικά – μπορεί να χρειαστούν έως 30 χρόνια για να φτάσει κοντά σε μη καπνιστή, αλλά κάθε μέρα χωρίς τσιγάρο μετράει.

Ψυχολογικά, η απελευθέρωση από την «προσοχή» στο πότε και πόσο καπνίζει κανείς φέρνει αίσθηση ελευθερίας και αυτοφροντίδας. Πολλοί που σταματούν εντελώς αναφέρουν λιγότερο άγχος για την υγεία τους.

Άρα, είναι «τόσο κακό» ένα περιστασιακό τσιγάρο;

Δεν έχει τις ίδιες συνέπειες με το πακέτο την ημέρα – αυτό είναι αλήθεια. Αλλά δεν είναι ακίνδυνο. Η διαφορά είναι μεταξύ λιγότερο επιβλαβούς και καθόλου επιβλαβούς. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο κακό είναι», αλλά αν αξίζει: τον υπαρκτό κίνδυνο για καρδιά, καρκίνο, πρόωρο θάνατο; Την πιθανότητα να γίνει συνήθεια; Την επιβάρυνση του σώματος για λίγα λεπτά «ανακούφισης»;

Η απόφαση είναι προσωπική, αλλά πρέπει να βασίζεται σε γνώση, όχι σε μύθους. Σε έναν κόσμο όπου η υγεία είναι το μεγαλύτερο αγαθό, το «μόνο ένα» δεν είναι ποτέ εντελώς μόνο ένα – είναι μια επιλογή με πραγματικές συνέπειες.

Πηγή: Pagenews.gr