Γιατί το «σχέδιο Βενεζουέλα» του Τραμπ δεν μπορεί να εφαρμοστεί στο Ιράν

Η βίαιη απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από τη Βενεζουέλα και η μεταφορά του στη Νέα Υόρκη δεν ήταν απλώς μια εντυπωσιακή επιχείρηση ειδικών δυνάμεων των ΗΠΑ. Ήταν ένα μήνυμα ισχύος — και, κυρίως, μια προειδοποίησηπρος άλλα αυταρχικά καθεστώτα που θεωρούν πως η γεωγραφική απόσταση ή η εσωτερική καταστολή τα καθιστούν απρόσβλητα. Στην Τεχεράνη, το μήνυμα αυτό ελήφθη.

Το γεγονός ότι ακόμη και η σκληροπυρηνική εφημερίδα Javan αισθάνθηκε την ανάγκη να δημοσιεύσει άρθρο με τίτλο «Δεν υπάρχει σύγκριση με το Ιράν – Μην χάνετε τον χρόνο σας» δείχνει ακριβώς το αντίθετο από αυτό που διακηρύσσει: νευρικότητα. Όχι απαραίτητα φόβο άμεσης ανατροπής, αλλά επίγνωση ότι το καθεστώς βρίσκεται σε δομικά πιο αδύναμη θέση από ποτέ.

Ένα καθεστώς σε άμυνα – εντός και εκτός συνόρων

Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν αντιμετωπίζει απλώς ένα ακόμη κύμα διαδηλώσεων. Έχει αντιμετωπίσει μεγαλύτερα στο παρελθόν — από την Πράσινη Επανάσταση του 2009 μέχρι το κίνημα Women, Life, Freedom. Η διαφορά σήμερα είναι ότι δεν διαθέτει πια στρατηγικό βάθος.

Το τελευταίο έτος, το Ιράν υπέστη μια σιωπηλή αλλά βαριά γεωπολιτική ήττα. Η αποτυχία του να προστατεύσει τους βασικούς πυλώνες του «Άξονα της Αντίστασης» — Άσαντ στη Συρία, Χαμάς στη Γάζα, Χεζμπολάχ στον Λίβανο — αποκάλυψε τα όρια της ισχύος του. Οι αεροπορικές επιδρομές του Ισραήλ και των ΗΠΑ δεν κατέρριψαν απλώς υποδομές· αποδόμησαν τον μύθο της αποτροπής.

Στο εσωτερικό, η οικονομία καταρρέει. Το νόμισμα βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, ο πληθωρισμός διαβρώνει την κοινωνική συνοχή και η οργή εστιάζει πλέον όχι σε αφηρημένες έννοιες «ηθικής τάξης», αλλά σε κάτι πολύ πιο επικίνδυνο για το καθεστώς: την κακοδιαχείριση και τη σπατάλη.

Η στρατηγική σπατάλη ως πολιτικό μπούμερανγκ

Η ηγεσία του Ιράν και το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) έχουν επενδύσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε ένα μίγμα ιδεολογικών και γεωπολιτικών «περιπετειών»: – ένα πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου χωρίς εμπορική αξία, – την υποστήριξη της Συρίας με κόστος άνω των 30 δισ. δολαρίων, – τη χρηματοδότηση της Χεζμπολάχ και του οπλοστασίου της, – και επενδύσεις στη Βενεζουέλα που ενδέχεται να χαθούν (2–4 δισ. δολάρια).

Για μια χώρα 90 εκατομμυρίων ανθρώπων, τα ποσά αυτά δεν είναι κατ’ ανάγκην καταστροφικά. Το πολιτικό τους κόστος όμως είναι τεράστιο. Τροφοδοτούν ένα αφήγημα ανικανότητας και αποτυχίας, τη στιγμή που η κυβέρνηση αναγκάζεται να αποσύρει αυξήσεις φόρων υπό την πίεση του δρόμου.

Το «σχέδιο Βενεζουέλα» και τα όριά του

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο λάθος της αναλογίας που επιχειρείται από ορισμένους στην Ουάσινγκτον: η Βενεζουέλα δεν είναι Ιράν.

Τα αυταρχικά καθεστώτα δεν πέφτουν επειδή είναι αντιδημοφιλή. Πέφτουν όταν οι δυνάμεις ασφαλείας παύουν να είναι διατεθειμένες να σκοτώσουν για να τα διατηρήσουν. Αυτό δεν έχει συμβεί ακόμη στο Ιράν.

Αντιθέτως, μια νέα σειρά αεροπορικών επιθέσεων θα μπορούσε:

1. Να ενεργοποιήσει ξανά το φαινόμενο «συσπείρωσης γύρω από τη σημαία», αποδυναμώνοντας τις διαδηλώσεις.
2. Να ενισχύσει τα πιο σκληρά στοιχεία του καθεστώτος και ειδικά τους IRGC.
3. Να οδηγήσει όχι σε φιλοδυτική μετάβαση, αλλά σε στρατιωτικοποιημένη διακυβέρνηση ή ακόμη και σε χαοτική αποσύνθεση.

Σε μια πολυεθνική κοινωνία όπως το Ιράν, η κατάρρευση χωρίς σχέδιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε σενάριο τύπου Συρίας — αλλά σε χώρα με τριπλάσιο πληθυσμό και κομβική γεωγραφική θέση.

Η ευρωπαϊκή διάσταση: γιατί η ΕΕ δεν έχει την πολυτέλεια της ουδετερότητας

Για την Ευρώπη, το διακύβευμα δεν είναι ιδεολογικό αλλά υπαρξιακά πρακτικό: – ενεργειακή ασφάλεια, – νέες προσφυγικές ροές, – αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής και του Καυκάσου, – ενίσχυση της ρωσοϊρανικής σύμπραξης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάθε λόγο να αποθαρρύνει μια στρατιωτική κλιμάκωση που παγώνει την εσωτερική φθορά του ιρανικού καθεστώτος αντί να την επιταχύνει.

Το στρατηγικό παράδοξο

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν ο κόσμος θα ήταν καλύτερος χωρίς την Ισλαμική Δημοκρατία. Το ερώτημα είναι αν η εξωτερική βία φέρνει πιο κοντά ή πιο μακριά αυτό το αποτέλεσμα.

Όπως έλεγε ο Ναπολέων, «ποτέ μην παρεμβαίνεις όταν ο αντίπαλός σου κάνει λάθος». Το ιρανικό καθεστώς κάνει πολλά — και σοβαρά — λάθη. Η πρόκληση για τη Δύση είναι να μην τα διορθώσει άθελά της.

Πηγή: pagenews.gr