Η χιλιετής «μάχη» της Κίνας με τις μάζες: Από τον Μάο στην κρίση γεννήσεων του 2025

Η Κίνα, η χώρα με τον μεγαλύτερο πληθυσμό στον πλανήτη για αιώνες, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη δημογραφική κρίση. Τα επίσημα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν τη Δευτέρα δείχνουν ότι ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 3 εκατομμύρια το 2025, φτάνοντας τα 1,404 δισεκατομμύρια, ενώ το ποσοστό γεννήσεων έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο από την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας το 1949. Πρόκειται για την τέταρτη συνεχή ετήσια μείωση – ένα φαινόμενο που υπογραμμίζει την αποτυχία των προσπαθειών του Πεκίνου να αντιστρέψει την τάση, παρά τα δισεκατομμύρια που δαπανώνται σε κίνητρα, φοροαπαλλαγές και προπαγάνδα υπέρ της τεκνοποίησης.

Η ιστορία της Κίνας με τον πληθυσμό της είναι μια ιστορία αντιφάσεων που διατρέχει χιλιετίες. Από την αρχαιότητα, ένας τεράστιος αριθμός υπηκόων αποτελούσε πηγή δύναμης, στρατού και οικονομικής παραγωγής. Ταυτόχρονα, όμως, ήταν και πηγή φόβου: πώς να ταΐσεις, να στεγάσεις και να ελέγξεις τόσες εκατομμύρια ψυχές; Ο Μάο Τσε Τουνγκ το 1957 το έθεσε ωμά: «Η Κίνα έχει πληθυσμό 600 εκατομμυρίων ανθρώπων και δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε αυτό το γεγονός». Λίγο αργότερα, η «Μεγάλη Πτώση» (Great Leap Forward) οδήγησε σε καταστροφική πείνα που κόστισε δεκάδες εκατομμύρια ζωές – μια τραγική υπενθύμιση ότι οι «μάζες» μπορούν να γίνουν και βάρος.

Η πολιτική «ενός παιδιού» (1980-2015) ήταν η πιο δραστική προσπάθεια ελέγχου του πληθυσμού στην ιστορία της ανθρωπότητας. Επιβλήθηκε με σκληρότητα: πρόστιμα, εξαναγκαστικές στειρώσεις, άμβλωση ακόμα και σε προχωρημένη εγκυμοσύνη. Το αποτέλεσμα; Μια γενιά «μικρών αυτοκρατόρων» (μόνο παιδιά που μεγάλωσαν με υπερπροστασία), σοβαρή ανισορροπία φύλων (λόγω προτίμησης αγοριών), γήρανση του πληθυσμού και σήμερα έλλειψη νέων εργαζομένων.

Η χαλάρωση της πολιτικής (δύο παιδιά το 2016, τρία το 2021) ήρθε πολύ αργά. Οι νέες γενιές Κινέζων – ιδιαίτερα στις πόλεις – έχουν αλλάξει ριζικά. Υψηλό κόστος στέγασης, εκπαίδευσης και ανατροφής παιδιών, πίεση καριέρας, αργός γάμος ή καθόλου γάμος, και η «κουλτούρα του 996» (δουλειά από 9 π.μ. έως 9 μ.μ., 6 μέρες την εβδομάδα) έχουν κάνει την τεκνοποίηση πολυτέλεια, όχι προτεραιότητα. Παρά τα κίνητρα (επιδόματα, φοροαπαλλαγές, δωρεάν προφυλακτικά, ακόμα και αφορολόγητους προξενητές), τα ποσοστά γεννήσεων συνεχίζουν να πέφτουν.

Η δημογραφική «βόμβα» και οι συνέπειες

Η Κίνα γερνάει με ταχύτητα που δεν έχει προηγούμενο. Μέχρι το 2035, το 1/3 του πληθυσμού θα είναι άνω των 60 ετών. Ο αριθμός εργαζομένων μειώνεται κάθε χρόνο, ενώ το σύστημα συντάξεων και υγείας δέχεται τεράστια πίεση. Η Ινδία ξεπέρασε ήδη την Κίνα σε πληθυσμό το 2023, και το Πεκίνο βλέπει αυτό ως απειλή για την ηγεμονία του στον Παγκόσμιο Νότο.

Ο Σι Τζινπίνγκ έχει κάνει την αύξηση γεννήσεων εθνική προτεραιότητα. Το επόμενο πενταετές σχέδιο (2026-2030) περιλαμβάνει στόχο «θετικές απόψεις για τον γάμο και την τεκνοποίηση» και μέτρα για να γίνει η ανατροφή παιδιών «ουσιαστικά δωρεάν». Όμως, οι ειδικοί είναι επιφυλακτικοί: η δημογραφική μετάβαση είναι δύσκολο να αντιστραφεί όταν οι κοινωνικές αξίες έχουν αλλάξει τόσο βαθιά.

Από τον Μάο στον Σι: Η ίδια αντίφαση

Ο Μάο έβλεπε τις μάζες ως «τείχος από χάλυβα». Ο Σι τις βλέπει ως «μεγάλο τείχος από χάλυβα σφυρηλατημένο από 1,4 δισεκατομμύρια Κινέζους». Και οι δύο ηγέτες αντιμετώπισαν την ίδια πρόκληση: πώς να διαχειριστείς έναν τεράστιο πληθυσμό που δίνει δύναμη αλλά και καταναλώνει πόρους. Η πολιτική «ενός παιδιού» ήταν μια ακραία απάντηση – και σήμερα η Κίνα πληρώνει το τίμημα.

Όπως έλεγε ο Μάο σε ένα έργο του 1957 με τίτλο «Περί της Σωστής Διαχείρισης των Αντιφάσεων Ανάμεσα στον Λαό», το πρόβλημα παραμένει ίδιο: η ισορροπία ανάμεσα στη δύναμη των μαζών και στη βιωσιμότητα του συστήματος. Σήμερα, η Κίνα παλεύει να βρει αυτή την ισορροπία – αλλά ο χρόνος μετράει αντίστροφα.

Πηγή: Pagenews.gr