Επιστήμονες από Σιγκαπούρη: Ανακάλυψαν γιατί οι χρόνιες πληγές δεν κλείνουν ποτέ

Μια διεθνής ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το Nanyang Technological University (NTU) της Σιγκαπούρης έδωσε σημαντική απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα ανεξήγητα προβλήματα της σύγχρονης ιατρικής: γιατί ορισμένες πληγές παραμένουν ανοιχτές για μήνες ή και χρόνια, ακόμα και όταν αντιμετωπίζονται σωστά. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Science Advances, αποκαλύπτει ότι ένα συχνό βακτήριο, το Enterococcus faecalis, δεν περιορίζεται σε απλή λοίμωξη – γίνεται ενεργός «σαμποτέρ» της επούλωσης μέσω του δικού του μεταβολισμού.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η παρέμβαση σε αυτόν τον μηχανισμό –και όχι απαραίτητα η εξόντωση του βακτηρίου– μπορεί να επαναφέρει τη φυσιολογική πορεία επούλωσης, ακόμα και σε περιπτώσεις ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά. Πρόκειται για μια προσέγγιση που θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο θεραπείας των χρόνιων πληγών παγκοσμίως.

Χρόνιες πληγές: Ένα παγκόσμιο πρόβλημα υγείας που χειροτερεύει

Οι χρόνιες πληγές –όπως τα έλκη διαβητικών ποδιών, οι κατακλίσεις και τα φλεβικά έλκη– αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής. Κάθε χρόνο, περίπου 18,6 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως αναπτύσσουν διαβητικά έλκη στα πόδια. Ένας στους τρεις διαβητικούς κινδυνεύει να εμφανίσει τέτοιο έλκος κάποια στιγμή στη ζωή του, ενώ αυτά τα έλκη αποτελούν την κύρια αιτία ακρωτηριασμών κάτω άκρων στις ανεπτυγμένες χώρες.

Στη Σιγκαπούρη καταγράφονται περισσότερα από 16.000 νέα περιστατικά ετησίως, κυρίως σε ηλικιωμένους και διαβητικούς. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις ανθεκτικές λοιμώξεις, που δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο: η πληγή δεν κλείνει, η λοίμωξη επιμένει, η φλεγμονή αυξάνεται και η επούλωση καθυστερεί ακόμη περισσότερο.

Το Enterococcus faecalis: Το βακτήριο που «παγώνει» τα κύτταρα του δέρματος

Η ομάδα του NTU, σε συνεργασία με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Γενεύης, διαπίστωσε ότι το E. faecalis –ένα ευκαιριακό παθογόνο που συχνά εντοπίζεται σε χρόνιες πληγές– δεν βασίζεται κυρίως σε τοξίνες, όπως άλλα βακτήρια. Αντίθετα, χρησιμοποιεί μια μεταβολική διαδικασία που λέγεται εξωκυττάρια μεταφορά ηλεκτρονίων (EET).

Μέσω αυτής της διαδικασίας, το βακτήριο παράγει συνεχώς υπεροξείδιο του υδρογόνου (H₂O₂) –ένα ισχυρό αντιδραστικό είδος οξυγόνου (ROS)– που προκαλεί οξειδωτικό στρες στα κύτταρα του δέρματος (κερατινοκύτταρα). Το στρες αυτό ενεργοποιεί μια προστατευτική απόκριση στα κύτταρα, γνωστή ως απόκριση μη αναδιπλούμενων πρωτεϊνών (unfolded protein response). Υπό φυσιολογικές συνθήκες η απόκριση αυτή βοηθά τα κύτταρα να επιβιώσουν, αλλά εδώ λειτουργεί παθολογικά: «παγώνει» τα κερατινοκύτταρα, εμποδίζοντάς τα να μεταναστεύσουν προς την πληγή και να την κλείσουν.

Όταν οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γενετικά τροποποιημένο στέλεχος E. faecalis χωρίς την ικανότητα EET, η παραγωγή υπεροξειδίου μειώθηκε δραστικά και η επούλωση επανήλθε σε φυσιολογικούς ρυθμούς – απόδειξη ότι ο μηχανισμός είναι κεντρικός.

Μια απλή λύση: Εξουδετέρωση του υπεροξειδίου αντί για εξόντωση βακτηρίων

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήρθε όταν οι επιστήμονες πρόσθεσαν καταλάση –ένα φυσικό ένζυμο που διασπά το υπεροξείδιο του υδρογόνου– στα στρεσαρισμένα κύτταρα. Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο: το οξειδωτικό στρες μειώθηκε, η απόκριση «πάγωμα» απενεργοποιήθηκε και τα κύτταρα ανέκτησαν την ικανότητά τους να μεταναστεύουν και να επουλώνουν την πληγή.

Η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε εποχή αντοχής στα αντιβιοτικά. Αντί να προσπαθεί να σκοτώσει το βακτήριο –κάτι όλο και πιο δύσκολο– η θεραπεία εξουδετερώνει το επιβλαβές προϊόν του μεταβολισμού του. Όπως δήλωσε ο αναπληρωτής καθηγητής Guillaume Thibault (NTU):

«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι ο ίδιος ο μεταβολισμός του βακτηρίου είναι το όπλο του. Αντί να εστιάζουμε στην εξόντωση των βακτηρίων με αντιβιοτικά –κάτι που οδηγεί σε μελλοντική αντοχή– μπορούμε να τα εξουδετερώσουμε μπλοκάροντας τα επιβλαβή προϊόντα που παράγουν και αποκαθιστώντας την επούλωση».

Πώς μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη

Οι ερευνητές προτείνουν ότι επιθέματα πληγών εμπλουτισμένα με καταλάση ή άλλα αντιοξειδωτικά θα μπορούσαν να γίνουν μια νέα γενιά θεραπείας. Επειδή η καταλάση χρησιμοποιείται ήδη ευρέως στην ιατρική και είναι καλά μελετημένη, η μετάβαση από το εργαστήριο στην κλινική πράξη εκτιμάται ότι θα είναι ταχύτερη σε σχέση με την ανάπτυξη ενός νέου φαρμάκου.

Η ομάδα προχωρά τώρα σε ζωικά μοντέλα για να βρει τον βέλτιστο τρόπο χορήγησης και στη συνέχεια σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Τα ευρήματα είναι άμεσα σχετικά με την ανθρώπινη φυσιολογία, καθώς δοκιμάστηκαν σε ανθρώπινα κύτταρα δέρματος.

Γιατί η ανακάλυψη έχει μεγάλη σημασία

Οι χρόνιες πληγές δεν είναι απλώς «δυσάρεστο» πρόβλημα – είναι μια από τις κύριες αιτίες νοσηρότητας, θνητότητας και οικονομικού βάρους στα συστήματα υγείας. Σε διαβητικούς, ηλικιωμένους και ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, μια μη επουλωμένη πληγή μπορεί να οδηγήσει σε σηψαιμία, ακρωτηριασμό και μακροχρόνια νοσηλεία.

Η νέα προσέγγιση προσφέρει ελπίδα: αντί για ατελείωτους κύκλους αντιβιοτικών και χειρουργικών καθαρισμών, μια στοχευμένη παρέμβαση στον οξειδωτικό στρες μπορεί να επαναφέρει την ικανότητα του οργανισμού να αυτοθεραπεύεται. Αν επιβεβαιωθεί κλινικά, θα πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές εξελίξεις στη θεραπεία χρόνιων πληγών τα τελευταία χρόνια.

Πηγή: Pagenews.gr