Γλυφάδα – Βούλα: Τα «αφανή» ρέματα ξύπνησαν – Οι πλαγιές του Υμηττού «κατέβασαν» χείμαρρους φερτών υλικών

Η έντονη καταιγίδα που έπληξε τη νότια Αττική την Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2026 έκανε για μια ακόμα φορά ορατή μια παλιά, αλλά ξεχασμένη πραγματικότητα: τα ρέματα του Υμηττού δεν έχουν εξαφανιστεί – απλώς έχουν «σφαλιστεί» κάτω από άσφαλτο, τσιμέντο και οικισμούς. Στην Άνω Γλυφάδα και στο Πανόραμα Βούλας, οι δρόμοι Ανθέων, Κυρίλλου – Μεθοδίου και Ηροδότου μετατράπηκαν ξανά σε χειμάρρους, παρασύροντας τεράστιο όγκο φερτών υλικών, λάσπης και πετρών. Οι ζημιές σε αυτοκίνητα, υπόγεια και ισόγεια ήταν εκτεταμένες, ενώ η κυκλοφορία διακόπηκε για ώρες.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι ο όγκος των υλικών δεν οφείλεται μόνο στην ένταση της βροχής –που έφτασε τα 160 χιλιοστά σε λίγες ώρες– αλλά στις μορφολογικές και γεωλογικές ιδιαιτερότητες της περιοχής. Όπως εξηγεί ο Μιχάλης Διακάκης, επίκουρος καθηγητής Δυναμικής Γεωλογίας στο ΕΚΠΑ και ειδικός σε φυσικές καταστροφές, «στη Γλυφάδα και στη Βούλα έχουμε ρέματα με πολύ μικρές λεκάνες απορροής σε μεγάλες κλίσεις εδάφους. Αυτό σημαίνει ότι το νερό κατεβαίνει με μεγάλη ταχύτητα, παρασύροντας τα πάντα».

Οι τρεις βασικοί λόγοι του μεγάλου όγκου φερτών υλικών

1. Μεγάλες κλίσεις Οι πλαγιές του Υμηττού έχουν έντονες κλίσεις (συχνά πάνω από 20-30%), που μετατρέπουν ακόμα και μέτρια βροχή σε ορμητικό χείμαρρο. Η ταχύτητα του νερού αυξάνεται εκθετικά, αυξάνοντας τη διαβρωτική του δύναμη.
2. Εδάφη εύκολα διαβρώσιμα Η περιοχή αποτελείται κυρίως από ασβεστολιθικά και σχιστολιθικά πετρώματα, που διαβρώνονται γρήγορα και παράγουν μεγάλες ποσότητες χαλίκιού, άμμου και λάσπης. Τα φερτά υλικά αυτά «κατεβαίνουν» μαζί με το νερό, δημιουργώντας λασπορροές.
3. Ιστορική αποψίλωση και επανειλημμένοι εμπρησμοί Από τη δεκαετία του 1950, το δάσος που κάποτε έφτανε μέχρι τη λεωφόρο Βουλιαγμένης εξαφανίστηκε σταδιακά λόγω εμπρησμών, οικοπεδοποιήσεων και αυθαίρετης δόμησης. Οι μεγάλες φωτιές του 2009 (Γλυφάδα) και του 2022 (Βούλα) άφησαν γυμνές πλαγιές, χωρίς βλάστηση να συγκρατεί το έδαφος. Χωρίς ρίζες και φυλλόστρωμα, το χώμα παρασύρεται εύκολα.

Η ιστορική «ανάβαση» της πόλης στις πλαγιές του Υμηττού

Η πολεοδομική εξέλιξη της περιοχής, όπως την έχει μελετήσει ο καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Λεωνίδας Οικονόμου (Πάντειο Πανεπιστήμιο), δείχνει μια συστηματική θυσία του δάσους για την επέκταση της κατοικίας. Η Βούλα ξεκίνησε ως κηπούπολη 1.000 στρεμμάτων τη δεκαετία του 1920. Σταδιακά, εκτάσεις προσφύγων και κοινόχρηστες γαίες πωλήθηκαν σε συνεταιρισμούς, ενώ η ΜΟΜΑ (Στρατός) άνοιξε δρόμους δήθεν για αεροπορικές ανάγκες. Το 1957, απόφαση του υπουργείου Γεωργίας κατέστησε δασικές εκτάσεις οικοδομήσιμες. Το 1973, εν μέσω χούντας, το Πανόραμα Βούλας εντάχθηκε στο σχέδιο πόλης. Η μεγάλη φωτιά του 1974 –τις ημέρες της δεύτερης εισβολής στην Κύπρο– κατέκαψε την περιοχή, ανοίγοντας τον δρόμο για μαζική δόμηση.

Ανάλογη ήταν η εικόνα και στη Γλυφάδα, όπου από τον Μεσοπόλεμο έως το 1960 αποψιλώθηκαν περίπου 45.000 στρέμματα δάσους στις παρυφές του Υμηττού. Η αυθαίρετη δόμηση συνεχίστηκε για δεκαετίες, ενώ οι προσπάθειες νομιμοποίησης οικισμών παραμένουν εμπόδιο σε νέο πλαίσιο προστασίας του βουνού.

«Θυσιάσαμε το περιβάλλον όλων για τη θέα λιγοστών», υπογραμμίζει ο κ. Οικονόμου. «Το δάσος έφτανε μέχρι τη Βουλιαγμένη. Μετά από δεκαετίες εμπρησμών και οικοδομών, ο Υμηττός είναι πλέον αποψιλωμένος».

Το μάθημα που δεν μαθαίνεται

Οι γεωλόγοι και οι πολεοδόμοι συμφωνούν: οι πλημμύρες στα ανώτερα τμήματα Γλυφάδας και Βούλας είναι προβλέψιμες και εξηγήσιμες. Οι αγωγοί ομβρίων αντέχουν σε ήπιες βροχές, όχι σε καταιγίδες 80+ χιλιοστών σε λίγες ώρες. Όμως η πόλη «σκαρφάλωσε» στις πλαγιές χωρίς να λάβει υπόψη τη φυσική ροή των νερών. Τα ρέματα δεν εξαφανίστηκαν – απλώς καλύφθηκαν. Και όταν η βροχή είναι ακραία, «ξυπνούν» με ορμή.

Ο κ. Διακάκης υπενθυμίζει ένα τραγικό στατιστικό: «Τρεις στους τέσσερις ανθρώπους που χάνουν τη ζωή τους σε πλημμύρα βρίσκονταν σε ασφαλές μέρος, αλλά προσπάθησαν να διασχίσουν χείμαρρο – έχοντας την ψευδαίσθηση ότι θα τα καταφέρουν ή ότι το αυτοκίνητο θα τους προστατεύσει».

Η καταιγίδα της 23ης Ιανουαρίου 2026 δεν ήταν «αναπάντεχη». Ήταν η υπενθύμιση ότι ο Υμηττός δεν ξεχνά – και ότι η πόλη που «ανέβηκε» στις πλαγιές του πρέπει να μάθει να ζει με τους κινδύνους που η ίδια δημιούργησε.

Πηγή: Pagenews.gr