Η επανεμφάνιση της Γροιλανδίας στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής σκακιέρας έρχεται όχι απλώς ως έναν επόμενο γύρο στρατηγικών ανακατατάξεων, αλλά ως μια χώρος πολιτικής αντιπαράθεσης όπου οι ΗΠΑ, η Ευρώπη, η Ρωσία και η Κίνα διασταυρώνουν διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον της Αρκτικής.
Αφορμή αποτελεί η επανειλημμένη — και σε ορισμένες στιγμές υπερβολική — αναφορά υψηλόβαθμων Αμερικανών αξιωματούχων και του Ντόναλντ Τραμπ στη σημασία του να αποκτήσει η Ουάσιγκτον στρατηγικό έλεγχο στη Γροιλανδία. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει πει δημόσια ότι η «παγκόσμια ειρήνη διακυβεύεται» αν οι ΗΠΑ δεν αποκτήσουν τον πλήρη έλεγχο του νησιού, καθώς Κίνα και Ρωσία προσπαθούν να επεκτείνουν την επιρροή τους στον Βορρά.
Γροιλανδία: Ο «πονοκέφαλος» της Αρκτικής
Η θέση της Γροιλανδίας καθορίζεται από τρεις κρίσιμους παράγοντες:
1. Στρατηγική θέση: Το νησί βρίσκεται σε καίριο σημείο μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης, καθιστώντας την εξαιρετικά σημαντική για συστήματα αεράμυνας και πλήρη έλεγχο του χώρου πάνω από τον Βόρειο Πόλο.•*
2. Φυσικοί πόροι: Η Γροιλανδία διαθέτει τεράστια αποθέματα σπάνιων γαιών (rare earths) και άλλων κρίσιμων πρώτων υλών για τεχνολογίες αιχμής. Η εκμετάλλευσή τους αποτελεί είσοδο σε διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και γεωοικονομική δύναμη. •*
3. Η αλλαγή του κλίματος: Η υπερθέρμανση του πλανήτη λιώνει τον πάγο και ανοίγει νέες εμπορικές θαλάσσιες οδούς, που μειώνουν δραματικά τον χρόνο μεταφοράς αγαθών μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. •*
Αυτοί οι παράγοντες συγκροτούν το κλειδί της γεωπολιτικής αξίας της περιοχής.
Γιατί η Κίνα βλέπει… «ευκαιρία» στον Βορρά
Αν και η Κίνα δεν έχει σήμερα στρατιωτική ή άμεση οικονομική κυριαρχία στη Γροιλανδία, και τα περισσότερα κινεζικά έργα στη χώρα έχουν σταματήσει ή μπλοκαριστεί από τη Δανία και τις ΗΠΑ, το Πεκίνο παρακολουθεί προσεκτικά την εξέλιξη της αντιπαράθεσης.
- Σύμφωνα με αναλυτές, η Κίνα αντιμετωπίζει την Αρκτική ως ένα νέο πεδίο επιρροής μέσω της «Polar Silk Road» — της Αρκτικής προέκτασης της στρατηγικής «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος». Αυτή περιλαμβάνει επενδύσεις, επιστημονική συνεργασία και εμπορικές διαδρομές που θα μπορούσαν να μετατρέψουν την Αρκτική σε βασική πύλη ανταλλαγής αγαθών.
- Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε ενδεχόμενο ρήγμα στις δυτικές συμμαχίες — ειδικά μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης — θα μπορούσε να ανοίξει τις πόρτες για συνεργασίες ή σχέσεις επιρροής που σήμερα φαντάζουν περιορισμένες.
Αλλά η Κίνα δεν βλέπει μόνο απειλές — βλέπει ευκαιρίες. Αν η πολιτική του Τραμπ προκαλέσει ρωγμές στο παγκόσμιο πλαίσιο ασφάλειας και συνεργασίας — ιδίως στη συμμαχία του ΝΑΤΟ — τότε, σύμφωνα με αναλυτές στην Ασία, αυτό μπορεί να θεωρηθεί από πολλούς στο Πεκίνο ως «μια ευχάριστη εξέλιξη» για τον δικό τους στρατηγικό σχεδιασμό.
Η πραγματικότητα των κινέζικων κινήσεων
Παρά τους τίτλους και τις υπερβολές των δηλώσεων, η πραγματική κινεζική παρουσία στο νησί παραμένει περιορισμένη. Οι κινεζικές επενδύσεις που αντιπροσώπευαν πάνω από 11% του ΑΕΠ της Γροιλανδίας μεταξύ 2012–2017 δεν έχουν μετατραπεί σε μόνιμη πολιτική ή στρατιωτική βάση.
Παράλληλα, εξοπλισμοί ή στρατιωτική βάση από το Πεκίνο δεν παρατηρούνται εκεί σήμερα — οι κύριες αρκτικές στρατιωτικές κινήσεις της Κίνας γίνονται σε συνεργασία με τη Ρωσία στη Βόρεια Θάλασσα και στη Βερίγγειο Θάλασσα.
Κατά συνέπεια:
- Η Κίνα δεν απειλεί άμεσα με στρατιωτική κατάληψη της Γροιλανδίας.
- Αλλά η επανεμφάνιση του ενδιαφέροντος των ΗΠΑ για το νησί μεταβάλλει το γεωπολιτικό πεδίο όπου το Πεκίνο μπορεί να αναζητήσει δίοδο επιρροής είτε μέσω εμπορίου, είτε μέσω διαλόγου με ευρωπαϊκές χώρες που νιώθουν αποκλεισμένες από τις ΗΠΑ.
Ευκαιρίες μέσα από ρήξεις
Όπως σχολιάζουν ορισμένοι στρατηγικοί αναλυτές, το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία — και η προκλητική ρητορική του — ενδέχεται να φέρει απρόβλεπτες συνέπειες για τα δυτικά συμφέροντα στον Αρκτικό Κύκλο. Η προσπάθεια αποκόμισης στρατηγικών πλεονεκτημάτων από μια μονομερή πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε:
- Ρήξη μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, καθώς η επιθετική στάση της Ουάσιγκτον έχει ήδη προκαλέσει αντίδραση και ενότητα από την ΕΕ σε θέματα υπεράσπισης, εμπορίου και στρατηγικής αυτονομίας.
- Ανάπτυξη κινήσεων συνεργασίας ανάμεσα σε Ευρωπαίους και Κινέζους επενδυτές, ιδίως σε έργα υποδομών και επιστημονικής συνεργασίας στον Βορρά.
- Το άνοιγμα χώρου για διπλωματική παρουσία του Πεκίνου, που μπορεί να αξιοποιήσει την αυξανόμενη ανάγκη των αρκτικών κρατών για επενδύσεις, τεχνογνωσία και υποδομές.
Η Αρκτική, κάποτε μια ζώνη σχετικής συνεργασίας και περιφερειακής σταθερότητας, μετατρέπεται σε θέατρο γεωπολιτικών ανταγωνισμών με πολλαπλούς παίχτες — και η Κίνα παρακολουθεί προσεκτικά κάθε κίνηση.
Πηγές
Πληροφορίες από: Reuters, Sky News, Al Jazeera, The Guardian, Financial Times, Washington Post – συνεργασία αναλύσεων για την Γροιλανδία και τις στρατηγικές προεκτάσεις της αμερικανοκινεζικής αντιπαράθεσης.