Η στέγη βαθαίνει το χάσμα των γενεών στην Ευρώπη

Η πρόσβαση σε προσιτή κατοικία αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες που βαθαίνουν το χάσμα ανάμεσα στις γενιές στην Ευρώπη. Οι νεότερες ηλικίες βρίσκονται σήμερα σε σαφώς δυσμενέστερη θέση σε σχέση με τους γονείς τους στην ίδια ηλικία, καθώς η αγορά κατοικίας απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τις οικονομικές τους δυνατότητες. Η στέγη, από βασικό κοινωνικό αγαθό, τείνει να εξελιχθεί σε προνόμιο, με μακροπρόθεσμες συνέπειες για την κοινωνική συνοχή και το δημογραφικό μέλλον της ηπείρου.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Ερευνών της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την περίοδο 2015–2023 οι τιμές των κατοικιών στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά σχεδόν 50%. Σε αρκετά κράτη-μέλη η άνοδος αυτή ξεπέρασε κατά πολύ την αύξηση των μισθών, ιδίως για τους νέους εργαζόμενους που εισέρχονται τώρα στην αγορά εργασίας. Αν και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο τα ενοίκια αυξήθηκαν με πιο συγκρατημένο ρυθμό, στα μεγάλα αστικά κέντρα η πίεση είναι έντονη και συνεχής, μετατρέποντας τη στέγαση σε μόνιμη πηγή οικονομικού άγχους.

Η άνοδος των επιτοκίων και το «κλείδωμα» της ιδιοκατοίκησης

Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω μετά το 2022, όταν η αύξηση των επιτοκίων κατέστησε ακόμη δυσκολότερη την πρόσβαση στη στεγαστική πίστη. Για πολλούς νέους, η αγορά πρώτης κατοικίας μετατράπηκε σε άπιαστο στόχο, όχι μόνο λόγω των υψηλών τιμών των ακινήτων, αλλά και εξαιτίας των αυστηρότερων όρων δανεισμού. Η ανάγκη για υψηλή προκαταβολή και σταθερό εισόδημα αποκλείει μεγάλο μέρος της νέας γενιάς, ιδιαίτερα όσους εργάζονται με επισφαλείς ή χαμηλόμισθες θέσεις.

Η πιο άμεση συνέπεια αυτών των εξελίξεων είναι η σαφής υποχώρηση της ιδιοκατοίκησης στις ηλικίες 25 έως 35 ετών. Σχεδόν σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα ποσοστά νέων ιδιοκτητών κατοικίας έχουν μειωθεί αισθητά. Αντίθετα, οι μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, που απέκτησαν σπίτι σε περιόδους χαμηλότερων τιμών και ευνοϊκότερων δανειακών συνθηκών, εμφανίζουν υψηλά ποσοστά ιδιοκατοίκησης και επωφελούνται σήμερα από την άνοδο της αξίας των ακινήτων τους.

Το γενεαλογικό χάσμα γίνεται ορατό στους αριθμούς

Η σύγκριση μεταξύ γενεών αποκαλύπτει με τον πιο καθαρό τρόπο το πρόβλημα. Στη Δυτική Ευρώπη, οι σημερινοί τριαντάρηδες έχουν σημαντικά μικρότερες πιθανότητες να είναι ιδιοκτήτες κατοικίας σε σχέση με όσους βρίσκονταν στην ίδια ηλικία πριν από 20 ή 30 χρόνια. Σε χώρες όπως η Ισπανία, η Ιρλανδία, η Ελλάδα και η Γερμανία, το χάσμα αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο. Οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης, η μακροχρόνια μισθολογική στασιμότητα και οι πιο αυστηροί όροι δανεισμού λειτουργούν σωρευτικά, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που ευνοεί τους παλαιότερους και αποκλείει τους νεότερους.

Καθώς η ιδιοκατοίκηση απομακρύνεται, οι νέοι στρέφονται αναγκαστικά στην ενοικίαση. Μετά το 2011, αυξήθηκε αισθητά το ποσοστό των νέων που νοικιάζουν κατοικία σε τιμές αγοράς, ενώ μειώθηκε ο αριθμός όσων ζουν σε σπίτι με στεγαστικό δάνειο. Η ενοικίαση, όμως, συνεπάγεται μεγαλύτερη ανασφάλεια. Οι ενοικιαστές είναι εκτεθειμένοι σε αιφνίδιες αυξήσεις, σε βραχυχρόνια συμβόλαια και σε περιορισμένη δυνατότητα μακροπρόθεσμου προγραμματισμού της ζωής τους.

Η στεγαστική επιβάρυνση χτυπά κυρίως τους νέους

Τα στοιχεία για τη στεγαστική επιβάρυνση δείχνουν ότι, αν και συνολικά το ποσοστό των νοικοκυριών που δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγη έχει μειωθεί την τελευταία δεκαετία, οι νέοι εξακολουθούν να πλήττονται δυσανάλογα. Ιδίως όσοι ζουν σε πόλεις και ανήκουν σε χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα αντιμετωπίζουν οξύ πρόβλημα. Σε πολλές ευρωπαϊκές μητροπόλεις, σχεδόν οι μισοί νέοι ενοικιαστές με χαμηλά εισοδήματα δυσκολεύονται σοβαρά να καλύψουν το κόστος του ενοικίου.

Η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη για όσους μπαίνουν τώρα στην αγορά ενοικίασης. Τα νέα συμβόλαια υπογράφονται σε τιμές σημαντικά υψηλότερες από εκείνες παλαιότερων μισθώσεων, γεγονός που πλήττει κυρίως τους νέους, οι οποίοι αλλάζουν συχνότερα κατοικία λόγω σπουδών ή εργασίας. Σε αντίθεση με παλαιότερους ενοικιαστές, δεν έχουν τη δυνατότητα να «κλειδώσουν» χαμηλότερα ενοίκια και βιώνουν άμεσα τις αυξήσεις της αγοράς.

Παράλληλα, αυξάνεται το ποσοστό των νέων που ζουν μόνοι τους, ιδιαίτερα στις ηλικίες 25–29 ετών. Η μοναχική διαβίωση, αν και συχνά συνδέεται με ανεξαρτησία, συνεπάγεται και μεγαλύτερο οικονομικό βάρος, καθώς το κόστος στέγασης δεν μοιράζεται. Το αποτέλεσμα είναι ακόμη μεγαλύτερη πίεση στα εισοδήματα και περιορισμός άλλων βασικών δαπανών.

Στέγη, ζωή και δημογραφικό μέλλον

Οι δυσκολίες πρόσβασης σε προσιτή στέγη δεν περιορίζονται σε οικονομικούς δείκτες. Επηρεάζουν καθοριστικά ολόκληρη τη ζωή των νέων. Η αδυναμία αγοράς κατοικίας και το υψηλό κόστος ενοικίασης οδηγούν συχνά σε καθυστέρηση δημιουργίας οικογένειας και απόκτησης παιδιών. Το φαινόμενο αυτό επιβαρύνει περαιτέρω το ήδη οξύ δημογραφικό πρόβλημα της Ευρώπης, καθώς οι νέες γενιές αναβάλλουν ή εγκαταλείπουν σχέδια ζωής που θεωρούνταν αυτονόητα για τις προηγούμενες.

Η στέγη, τελικά, λειτουργεί ως καθρέφτης των βαθύτερων ανισοτήτων ανάμεσα στις γενιές. Όσο η κατοικία παραμένει απρόσιτη για τους νέους, το χάσμα δεν θα περιορίζεται, αλλά θα διευρύνεται, μετατρέποντας μια στεγαστική κρίση σε κρίση κοινωνικής δικαιοσύνης και βιωσιμότητας του ευρωπαϊκού μοντέλου.

Πηγή: Pagenews.gr