Έλεγχος γεγονότων: Θα ανοίξει η συμφωνία Mercosur την πόρτα σε «τοξικά» τρόφιμα στην ΕΕ;

Η εμπορική συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκή Ένωση και του μπλοκ Mercosur παραμένει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας. Παρά τις δεκαετίες διαπραγματεύσεων, οι εντάσεις όχι μόνο δεν εκτονώνονται, αλλά εντείνονται, με βασικό σημείο τριβής τον φόβο ότι η συμφωνία θα επιτρέψει την είσοδο «τοξικών» τροφίμων στην ευρωπαϊκή αγορά. Πόσο, όμως, ανταποκρίνεται αυτός ο ισχυρισμός στην πραγματικότητα;

Στις 21 Ιανουαρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε την παραπομπή της συμφωνίας Mercosur στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, προκειμένου να εξεταστεί εάν συνάδει με το κοινοτικό δίκαιο. Η κίνηση αυτή μπορεί να καθυστερήσει την επικύρωσή της έως και δύο χρόνια και θεωρείται σοβαρό πλήγμα για τους υποστηρικτές μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Mercosur, δηλαδή της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης.

Οι πολιτικές αντιδράσεις και ο φόβος για την ποιότητα των τροφίμων

Η αντίσταση στη συμφωνία δεν είναι ομοιόμορφη, αλλά προέρχεται από διαφορετικά πολιτικά και γεωγραφικά μέτωπα. Χώρες όπως η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία έχουν εκφράσει έντονη αντίθεση, επικαλούμενες περιβαλλοντικούς λόγους, αθέμιτο ανταγωνισμό εις βάρος των Ευρωπαίων αγροτών και αμφιβολίες για την ποιότητα των εισαγόμενων προϊόντων.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκονται τα φυτοφάρμακα και τα χημικά σκευάσματα που είναι απαγορευμένα στην Ευρώπη, αλλά επιτρέπονται σε ορισμένες χώρες της Νότιας Αμερικής. Η Γαλλίδα ευρωβουλευτής Μανόν Ομπρί χαρακτήρισε τη συμφωνία ως «τη χειρότερη εμπορική συμφωνία που έχει διαπραγματευτεί ποτέ η ΕΕ», υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να εισάγει τρόφιμα καλλιεργημένα με επικίνδυνα φυτοφάρμακα. Σύμφωνα με τη θέση της, η ΕΕ απαγορεύει τη χρήση ορισμένων ουσιών εντός των συνόρων της, αλλά επιτρέπει την εξαγωγή τους, με αποτέλεσμα αυτές να επιστρέφουν στα πιάτα των Ευρωπαίων μέσω εισαγωγών.

Παρόμοια επιχειρηματολογία υιοθετεί και η Πολωνή ευρωβουλευτής Έβα Ζαγιατσκόφσκα-Χέρνικ, η οποία κάνει λόγο για έλλειψη ουσιαστικών μηχανισμών προστασίας καταναλωτών και αγροτών, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για εισαγωγές τροφίμων με ουσίες απαγορευμένες στην ΕΕ.

Τι απαντά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Απέναντι σε αυτές τις ανησυχίες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας τροφίμων δεν αλλάζει με τη συμφωνία Mercosur. Η ΕΕ διαθέτει ήδη εμπορικές συμφωνίες με χώρες της Νότιας Αμερικής και εφαρμόζει αυστηρούς ελέγχους στα εισαγόμενα προϊόντα, ανεξαρτήτως προέλευσης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο έλεγχος που διενήργησε η Επιτροπή στη Βραζιλία το 2024, όταν εντοπίστηκαν προβλήματα ιχνηλασιμότητας στο βόειο κρέας που εξαγόταν στην ΕΕ. Το αποτέλεσμα ήταν η αναστολή εξαγωγών θηλυκού βοείου κρέατος, γεγονός που καταδεικνύει ότι οι έλεγχοι δεν είναι τυπικοί, αλλά μπορούν να οδηγήσουν σε άμεσες κυρώσεις.

Σε επίσημη δήλωσή της τον Ιανουάριο του 2026, η Επιτροπή επανέλαβε ότι η συμφωνία Mercosur δεν επιτρέπει παρεκκλίσεις από τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Τα εισαγόμενα τρόφιμα οφείλουν να συμμορφώνονται με τα ανώτατα όρια υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων που έχει θεσπίσει η ΕΕ, απαγορεύεται η εισαγωγή γενετικά τροποποιημένων προϊόντων που δεν έχουν εγκριθεί και παραμένει σε ισχύ η απαγόρευση εισαγωγής κρέατος από ζώα στα οποία έχουν χορηγηθεί αυξητικές ορμόνες, βάσει οδηγίας του 1981.

Πώς λειτουργούν οι έλεγχοι στην πράξη

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ασφάλεια των τροφίμων στο πλαίσιο της Mercosur βασίζεται σε ένα διπλό σύστημα ελέγχου. Αφενός, τα κράτη μέλη πραγματοποιούν ελέγχους και επιθεωρήσεις στα σύνορα της ΕΕ, όταν τα προϊόντα εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά. Αφετέρου, η ίδια η Επιτροπή επιβλέπει τα συστήματα παραγωγής στις χώρες εξαγωγής, ελέγχοντας εάν πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα πριν ακόμη τα προϊόντα αναχωρήσουν από το λιμάνι προέλευσης.

Θεωρητικά, το σύστημα αυτό σημαίνει ότι κανένα προϊόν που δεν πληροί τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές δεν μπορεί να φτάσει νόμιμα στα ράφια των καταστημάτων. Στην πράξη, όμως, η αποτελεσματικότητα των ελέγχων αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης.

Οι επιφυλάξεις των οργανώσεων καταναλωτών

Η Foodwatch, μέσω της γενικής διευθύντριάς της Καρίν Ζακμάρτ, αναγνωρίζει ότι οι κανόνες υπάρχουν, αλλά αμφισβητεί την ορθή εφαρμογή τους. Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με την οργάνωση, δεν είναι το νομικό πλαίσιο, αλλά οι ελλείψεις στους ελέγχους, οι περιορισμένοι πόροι και οι πολιτικές πιέσεις που συχνά οδηγούν σε χαλαρότερη επιτήρηση.

Υπό αυτή την πίεση, χώρες όπως η Γαλλία ζήτησαν πρόσθετες εγγυήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε υποσχόμενη πιο εντατικούς υγειονομικούς, κτηνιατρικούς και φυτοϋγειονομικούς ελέγχους, καθώς και τη δημιουργία ειδικής ομάδας εργασίας για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν χαιρέτισε τα μέτρα αυτά, παρά τη συνολική επιφύλαξη της χώρας του απέναντι στη συμφωνία.

Μύθος ή πραγματικός κίνδυνος;

Ο ισχυρισμός ότι η συμφωνία Mercosur θα «πλημμυρίσει» την ΕΕ με τοξικά τρόφιμα δεν επιβεβαιώνεται πλήρως από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Οι ευρωπαϊκοί κανόνες ασφάλειας τροφίμων παραμένουν από τους αυστηρότερους παγκοσμίως και, τυπικά, δεν χαλαρώνουν με τη συμφωνία. Ωστόσο, οι ανησυχίες δεν είναι αβάσιμες στο επίπεδο της εφαρμογής. Η αποτελεσματικότητα των ελέγχων, η επάρκεια των μηχανισμών εποπτείας και η πολιτική βούληση να επιβληθούν κυρώσεις είναι οι κρίσιμοι παράγοντες που θα καθορίσουν αν οι φόβοι των επικριτών θα μείνουν στη σφαίρα της ρητορικής ή θα μετατραπούν σε πραγματικό πρόβλημα για τους Ευρωπαίους καταναλωτές.

Πηγή: Pagenews.gr