Η παγκόσμια αναταραχή φέρνει τη Σουηδία πιο κοντά στο ευρώ

Η απειλή του πολέμου και η παγκόσμια γεωπολιτική ρευστότητα έχουν την τάση να ανατρέπουν παγιωμένες κρατικές στρατηγικές, ακόμη και σε χώρες που για δεκαετίες επέλεγαν να κρατούν αποστάσεις από κρίσιμες ευρωπαϊκές αποφάσεις. Η Σουηδία φαίνεται πως βρίσκεται ακριβώς σε ένα τέτοιο σημείο καμπής. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Politico, η πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας συζητά πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο υιοθέτησης του ευρώ, σε μια προσπάθεια να βρει «ασφάλεια στους αριθμούς» απέναντι στις αυξανόμενες απειλές και αβεβαιότητες που προέρχονται τόσο από την Ευρασία όσο και από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Η συζήτηση αυτή μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν ταμπού. Η εγκατάλειψη της σουηδικής κορόνας θα σήμαινε μια ιστορική ρήξη με μια στρατηγική δεκαετιών, σύμφωνα με την οποία ο εθνικός έλεγχος του νομίσματος αποτελεί βασικό εργαλείο οικονομικής πολιτικής και ασπίδα απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς. Ωστόσο, οι συνθήκες αλλάζουν με ταχύτητα που δύσκολα επιτρέπει τη διατήρηση παλιών βεβαιοτήτων.

Από το «όχι» του 2003 στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα

Η Σουηδία δεν εξασφάλισε ποτέ επίσημη εξαίρεση από τη νομισματική ένωση, όπως έκανε η γειτονική Δανία. Παρ’ όλα αυτά, το δημοψήφισμα του 2003, στο οποίο η πλειοψηφία των Σουηδών απέρριψε την ένταξη στο ευρώ, έθεσε το ζήτημα στο περιθώριο της πολιτικής ατζέντας για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Το αποτέλεσμα εκείνης της ψηφοφορίας έγινε σεβαστό τόσο από τις Βρυξέλλες όσο και από τη Φρανκφούρτη, με τη Στοκχόλμη να συνεχίζει την πορεία της εκτός ευρωζώνης, αλλά εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όπως όμως ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία οδήγησε τη παραδοσιακά ουδέτερη Σουηδία σε μια ιστορική απόφαση ένταξης στο ΝΑΤΟ, έτσι και οι απρόβλεπτες διεθνείς εξελίξεις επαναφέρουν στο προσκήνιο το ερώτημα της νομισματικής κυριαρχίας. Η επιθετική ρητορική και οι εμπορικές πολιτικές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, σε συνδυασμό με τις εντάσεις στη Βαλτική και τη συνεχιζόμενη ρωσική απειλή, έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο η κορόνα μοιάζει πιο ευάλωτη από ποτέ.

Η πολιτική στροφή και το μήνυμα της κυβέρνησης

Η αλλαγή κλίματος αποτυπώνεται και σε πολιτικό επίπεδο. Η υπουργός Οικονομικών της Σουηδίας Ελίζαμπετ Σβάντεσον δήλωσε πρόσφατα στο κοινοβούλιο ότι το κόμμα των Μετριοπαθών προτίθεται να συστήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων, η οποία θα εξετάσει αναλυτικά τα υπέρ και τα κατά της ένταξης στο ευρώ, εφόσον παραμείνει στην εξουσία μετά τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου. Η δήλωση αυτή, αν και προσεκτικά διατυπωμένη, σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση σε σχέση με το παρελθόν.

Η προσέγγιση της κυβέρνησης παραμένει επιφυλακτική. Κανείς δεν μιλά για άμεση ένταξη ή για γρήγορο δημοψήφισμα. Αντίθετα, το μήνυμα είναι ότι η Σουηδία οφείλει να προετοιμαστεί, να αξιολογήσει νηφάλια τα δεδομένα και να μην αποκλείει επιλογές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητες.

Ο φόβος μιας κρίσης και η εύθραυστη κορόνα

Πίσω από αυτή τη συζήτηση κρύβονται συγκεκριμένοι οικονομικοί φόβοι. Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής οικονομολόγος της EFG Bank, Στέφαν Γκέρλαχ, σε δηλώσεις του στο Politico, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ανησυχούν ότι σε μια σοβαρή διεθνή κρίση –όπως μια στρατιωτική κλιμάκωση στη Βαλτική ή μια ευρύτερη παγκόσμια αναταραχή– η κορόνα θα μπορούσε να υποτιμηθεί απότομα. Ένα τέτοιο σενάριο θα είχε σοβαρές συνέπειες για την οικονομία, την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και τη σταθερότητα των επιχειρήσεων.

Δεν πρόκειται για θεωρητική ανησυχία. Η σουηδική κορόνα έχει χάσει πάνω από 20% της αξίας της έναντι του ευρώ την τελευταία δεκαετία, πριν ανακάμψει εν μέρει τους τελευταίους μήνες. Μια νέα απότομη πτώση, πυροδοτούμενη από γεωπολιτικούς λόγους, θα μπορούσε να αναγκάσει τη Riksbank να αυξήσει επιθετικά τα επιτόκια για να συγκρατήσει τον πληθωρισμό, με τον κίνδυνο να οδηγηθεί η οικονομία σε βαθιά και απότομη ύφεση.

Η ίδια η κεντρική τράπεζα της Σουηδίας αναγνώρισε, μετά την τελευταία συνεδρίασή της, ότι παρότι η βασική εκτίμηση για τις οικονομικές προοπτικές δεν έχει αλλάξει σε σχέση με τον Δεκέμβριο, οι πρόσφατες εξελίξεις –ιδίως όσες αφορούν την εμπορική και εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ– έχουν διευρύνει σημαντικά το φάσμα των πιθανών σεναρίων. Με άλλα λόγια, η αβεβαιότητα αυξάνεται και μαζί της αυξάνεται και η ανάγκη για σταθερά αγκυροβόλια.

Το δίλημμα: εξωτερική κρίση ή μελλοντική κρίση ευρωζώνης;

Παρά τη μετατόπιση του κλίματος, η αντίσταση στο ευρώ παραμένει ισχυρή. Ο Γκέρλαχ υπενθυμίζει ότι στη Σουηδία εξακολουθεί να υπάρχει βαθιά δυσπιστία απέναντι στη διαχείριση του ενιαίου νομίσματος, καθώς και φόβοι ότι η χώρα θα μπορούσε να εμπλακεί σε μελλοντικές διασώσεις κρατών της ευρωζώνης. «Οι πολιτικοί θα σταθμίσουν τον κίνδυνο μιας εξωτερικής κρίσης έναντι του κινδύνου μιας νέας κρίσης στην ευρωζώνη», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Το δίλημμα αυτό συνοψίζει τη σουηδική αγωνία: από τη μία πλευρά, η κορόνα προσφέρει θεωρητικά ευελιξία και εθνικό έλεγχο. Από την άλλη, σε έναν κόσμο αυξανόμενης γεωπολιτικής αστάθειας, το να είσαι εκτός του σκληρού πυρήνα της Ευρώπης μπορεί να αποδειχθεί πιο επικίνδυνο απ’ όσο φαινόταν στο παρελθόν.

Τι δείχνουν οι πολίτες και οι αριθμοί

Η κοινή γνώμη παραμένει επιφυλακτική, αν και τα δεδομένα δείχνουν μια αργή αλλά σταθερή μετατόπιση. Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου πέρυσι, μόλις το 39% των Σουηδών θεωρούσε ότι η χώρα είναι έτοιμη να υιοθετήσει το ευρώ. Το ποσοστό αυτό, ωστόσο, είναι αυξημένο κατά επτά μονάδες σε σύγκριση με μια δεκαετία πριν, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι αντιστάσεις δεν είναι πλέον τόσο συμπαγείς όσο παλιά.

Μετά την πρόσφατη ένταξη της Βουλγαρίας στο ευρώ, η Σουηδία συγκαταλέγεται πλέον στις λίγες χώρες της ΕΕ που παραμένουν εκτός ευρωζώνης, μαζί με την Τσεχία, την Ουγγαρία, την Πολωνία και τη Ρουμανία. Αν και όλες αυτές οι χώρες είναι νομικά υποχρεωμένες να ενταχθούν όταν πληρούν τα κριτήρια, ορισμένες –όπως η Πολωνία– επιλέγουν συνειδητά να τα αποφεύγουν. Το επιχείρημα αυτό, που στηρίζεται στη μεγάλη και ανθεκτική πολωνική οικονομία, δεν ισχύει με την ίδια ένταση για τη Σουηδία, της οποίας η οικονομία είναι μικρότερη και πιο εκτεθειμένη στις διεθνείς διακυμάνσεις.

Ο παράγοντας Γροιλανδία και η σκιά του Τραμπ

Ένας ακόμη, ίσως απρόσμενος, παράγοντας στη συζήτηση είναι η Γροιλανδία. Η συνεχιζόμενη επιδίωξη του Ντόναλντ Τραμπ να προσαρτήσει το νησί, το οποίο ελέγχεται από τη Δανία, φαίνεται πως έχει ενισχύσει περαιτέρω τη στήριξη των Σουηδών προς το ευρώ. Ο οικονομολόγος Λαρς Κάλμφορς, που είχε προεδρεύσει της τελευταίας επιτροπής για το ευρώ το 1996, υποστηρίζει ότι τέτοιες κινήσεις αναδεικνύουν πόσο επισφαλής μπορεί να γίνει η θέση μικρών χωρών εκτός ισχυρών συμμαχιών.

Σε έκθεσή του τον Δεκέμβριο, ο Κάλμφορς εκτίμησε ότι σήμερα τα οφέλη της ένταξης –όπως η βαθύτερη εμπορική ολοκλήρωση, η οικονομική σταθερότητα και η γεωπολιτική ευθυγράμμιση– υπερτερούν του κόστους, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται απώλεια της ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής.

Ένα μακρύ και αβέβαιο μονοπάτι

Ακόμη κι αν μια νέα επιτροπή εισηγηθεί θετικά, η υιοθέτηση του ευρώ θα απαιτούσε χρόνια, όπως έσπευσε να υπενθυμίσει η υπουργός Οικονομικών. Η προσεκτική αυτή στάση αποσκοπεί και στη διατήρηση της στήριξης των Σουηδών Δημοκρατών, οι οποίοι αντιτίθενται σθεναρά στο ενιαίο νόμισμα. Παρ’ όλα αυτά, σε ένα τόσο εύθραυστο διεθνές περιβάλλον, ακόμη και ένα μεμονωμένο περιστατικό –«ίσως ένα ρωσικό drone που θα εισέλθει στον σουηδικό εναέριο χώρο», όπως σχολίασε ο Γκέρλαχ– θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για ραγδαία αλλαγή της κοινής γνώμης.

Η Σουηδία, όπως και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, βρίσκεται μπροστά σε ένα στρατηγικό σταυροδρόμι. Το ευρώ, από σύμβολο απώλειας εθνικής κυριαρχίας, αρχίζει να αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο ως εργαλείο σταθερότητας και γεωπολιτικής ασφάλειας σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτος.

Πηγή: Pagenews.gr