Συνομιλίες Ιράν–ΗΠΑ στο Ομάν: Η Μούσκατ ανοίγει δίαυλο, αλλά η σκιά των απειλών μένει βαριά

Οι κυβερνήσεις του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών έβαλαν τέλος στην αβεβαιότητα των τελευταίων ημερών επιβεβαιώνοντας ότι σήμερα Παρασκευή το πρωί θα πραγματοποιηθούν απευθείας συνομιλίες στη Μούσκατ του Ομάν, μια εξέλιξη που επαναφέρει τη διπλωματία στο προσκήνιο, αλλά χωρίς να μειώνει το θερμόμετρο της έντασης. Η επιβεβαίωση ήρθε αφού προηγήθηκαν αντικρουόμενα μηνύματα για το αν θα γίνει τελικά συνάντηση και σε ποιο πλαίσιο, με αναφορές που έδειχναν να «παίζει» ακόμη και αλλαγή τοποθεσίας και μορφής.

Στην ιρανική πλευρά, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανακοίνωσε δημόσια ότι οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα προγραμματίστηκαν για τις 10:00 στη Μούσκατ. Στην αμερικανική πλευρά, ανώτερος αξιωματούχος επιβεβαίωσε την πραγματοποίησή τους, ενισχύοντας την εικόνα ότι, παρά τη σκληρή ρητορική, το «κανάλι» δεν κλείνει.

Το διπλό μήνυμα Τραμπ: «προτιμώ τη διπλωματία», αλλά κρατώ στο τραπέζι τη στρατιωτική επιλογή

Η έναρξη απευθείας συνομιλιών γίνεται ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει να ανεβάζει πίεση με δηλώσεις που διατηρούν έντονο το στοιχείο της απειλής. Ο Λευκός Οίκος μεταφέρει ότι ο πρόεδρος «προτιμά τη διπλωματία», ωστόσο επαναλαμβάνει πως διαθέτει στρατιωτικές επιλογές, σε ένα περιβάλλον όπου η αμερικανική παρουσία στη Μέση Ανατολή έχει ενισχυθεί.

Η ρητορική αυτή λειτουργεί ως διαπραγματευτικός μοχλός, αλλά και ως υπενθύμιση ότι οι συνομιλίες δεν ξεκινούν από «ουδέτερο μηδέν». Ξεκινούν σε μια στιγμή που οι δύο πλευρές έχουν ήδη βαριά φορτία δυσπιστίας και κόκκινες γραμμές, με την Ουάσιγκτον να ζητά ευρύτερη ατζέντα και την Τεχεράνη να επιμένει ότι το τραπέζι πρέπει να μείνει στενά στο πυρηνικό ζήτημα.

Το βασικό αγκάθι πριν καν αρχίσει η συζήτηση: πυρηνικό μόνο ή «πακέτο» με πυραύλους και περιφερειακή πολιτική;

Η σύγκρουση για το αντικείμενο των διαπραγματεύσεων είναι το σημείο που απειλεί να καθορίσει τα πάντα από την πρώτη ώρα. Η Τεχεράνη έχει επαναλάβει ότι θέλει οι συνομιλίες να περιοριστούν στο πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας, ενώ η αμερικανική πλευρά –με αιχμή δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο– υπογραμμίζει ότι για να υπάρξει «ουσιαστικό αποτέλεσμα» πρέπει να συζητηθούν και άλλα θέματα, όπως η εμβέλεια των βαλλιστικών πυραύλων, οι περιφερειακές σχέσεις του Ιράν και ζητήματα εσωτερικής πολιτικής.

Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: αν οι δύο πλευρές δεν συμφωνήσουν ούτε στο πλαίσιο, πώς θα φτάσουν σε συμφωνία επί της ουσίας; Η Ουάσιγκτον θέλει μια ευρύτερη «συνολική» προσέγγιση, που θα περιορίζει όχι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα αλλά και την ικανότητα στρατιωτικής αποτροπής του Ιράν. Η Τεχεράνη, αντίθετα, αντιμετωπίζει την ένταξη πυραύλων και άμυνας ως παραβίαση κυριαρχίας και ως προσπάθεια να μετατραπεί η διαπραγμάτευση σε μηχανισμό γενικής υποχώρησης.

Γιατί το Ομάν γίνεται ξανά «γέφυρα» όταν όλα μοιάζουν έτοιμα να σπάσουν

Η επιλογή της Μούσκατ δεν είναι τυχαία. Το Ομάν έχει μακρά ιστορία ρόλου διαμεσολαβητή και «ήρεμου διαδρόμου» σε περιόδους όπου άλλες πρωτεύουσες δυσκολεύονται να φιλοξενήσουν επαφές χωρίς πολιτικό κόστος. Το γεγονός ότι υπήρξαν αναφορές για αρχική συζήτηση σε άλλη χώρα και τελικά η συνάντηση «κλείδωσε» στο Ομάν δείχνει πόσο εύθραυστο είναι το στήσιμο ακόμη και των βασικών παραμέτρων της διαδικασίας.

Στην πράξη, η Μούσκατ προσφέρει αυτό που χρειάζονται και οι δύο πλευρές: ένα περιβάλλον χαμηλότερης έντασης, δυνατότητα τεχνικών συνομιλιών και ένα πλαίσιο που μπορεί να επιτρέψει «βήματα» χωρίς οι ηγεσίες να εμφανιστούν ότι υποχωρούν δημόσια από τις θέσεις τους.

Ποιοι κάθονται στο τραπέζι: Αραγτσί από την Τεχεράνη, Γουίτκοφ από την Ουάσιγκτον

Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών έχει ξεκαθαρίσει ότι ο Αμπάς Αραγτσί θα ηγηθεί της αντιπροσωπείας. Από την αμερικανική πλευρά, αναμένεται να συμμετάσχει ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Τραμπ για «ευαίσθητες αποστολές», Στιβ Γουίτκοφ, πρόσωπο που έχει αναλάβει να «τρέχει» αποστολές υψηλού πολιτικού ρίσκου.

Η σύνθεση αυτή δείχνει ότι πρόκειται για επαφές με πολιτικό βάρος, αλλά και για συνομιλίες που μπορεί να έχουν έντονο χαρακτήρα «τεστ προθέσεων». Το πρώτο ζητούμενο δεν θα είναι το τελικό κείμενο μιας συμφωνίας· θα είναι το αν μπορεί να δημιουργηθεί ένα ελάχιστο κοινό έδαφος ώστε να συνεχιστεί η διαδικασία.

Στο φόντο, στρατιωτική κινητικότητα και μια περιοχή που δεν αντέχει άλλο «λάθος υπολογισμό»

Οι συνομιλίες διεξάγονται ενώ η περιοχή παραμένει σε ένταση και η αμερικανική παρουσία έχει ενισχυθεί. Παράλληλα, η συζήτηση για το πυρηνικό ζήτημα έχει βαριά σκιά από προηγούμενα επεισόδια και από το γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν προειδοποιήσει πως, αν αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις, δεν αποκλείουν κλιμάκωση.

Σε τέτοιες συνθήκες, ο κίνδυνος δεν βρίσκεται μόνο στην αποτυχία ενός γύρου. Βρίσκεται και στο τι μπορεί να συμβεί ενδιάμεσα—σε λάθος ερμηνείες, σε ακραία ρητορική, σε επεισόδια που μπορούν να πυροδοτήσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις. Γι’ αυτό και το ενδιαφέρον για τη συνάντηση στο Ομάν δεν είναι τυπικό διπλωματικό. Είναι ενδιαφέρον στα όρια της ασφάλειας, με την έννοια ότι μια μικρή «σπίθα» μπορεί να μεταφερθεί γρήγορα σε περιφερειακό επίπεδο.

Οι «κόκκινες γραμμές» και το στοίχημα της Παρασκευής

Για το Ιράν, το βασικό στοίχημα είναι να διατηρήσει τη συζήτηση περιορισμένη στο πυρηνικό, παρουσιάζοντας οποιαδήποτε επαφή ως διαδικασία που δεν αγγίζει το αμυντικό του δόγμα. Για τις ΗΠΑ, το ζητούμενο είναι να μην καταλήξει η συνάντηση σε μια στενή, τεχνική διαπραγμάτευση που δεν θα απαντά στις ευρύτερες ανησυχίες της Ουάσιγκτον και των συμμάχων της στην περιοχή.

Αν κάτι δείχνει ήδη η διαδρομή μέχρι να «κλειδώσει» η Μούσκατ, είναι ότι η διαδικασία θα κριθεί σε λεπτές ισορροπίες, όχι σε εύκολα συνθήματα. Η Παρασκευή μπορεί να σηματοδοτήσει την αρχή ενός νέου γύρου διαλόγου ή να αποδειχθεί απλώς ένα σύντομο επεισόδιο πριν από νέα κλιμάκωση. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο κόσμος θα παρακολουθεί το Ομάν όχι για τις λέξεις που θα ειπωθούν δημόσια, αλλά για το αν οι δύο πλευρές θα βρουν τρόπο να κρατήσουν ανοιχτή την πόρτα.

Πηγή: Pagenews.gr