Το Ιράν με την πλάτη στον τοίχο: Ομάν, Τραμπ και το δίλημμα επιβίωσης του καθεστώτος

Οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ και Ιράν στο Ομάν ξεκινούν σε μια από τις πιο εύθραυστες στιγμές για την Τεχεράνη από την Ισλαμική Επανάσταση και μετά. Παρά τη σκληρή, σχεδόν δογματική ρητορική του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ιρανικό καθεστώς εμφανίζεται πλέον αναγκασμένο να καθίσει στο τραπέζι — όχι από επιλογή, αλλά από στρατηγική ανάγκη.

 «Αμερική θέλει, Ιράν αρνείται» – αλλά όχι για πάντα

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν συνοψίζει εδώ και δεκαετίες τη σύγκρουση με την Ουάσιγκτον σε δύο φράσεις: «Η Αμερική θέλει να υποτάξει το Ιράν. Το Ιράν δεν το δέχεται». Ωστόσο, η πραγματικότητα του 2026 δείχνει πως αυτή η απόλυτη θέση δοκιμάζεται.

Οι μεταρρυθμιστικοί κύκλοι στο εσωτερικό της χώρας παραδέχονται πλέον ανοιχτά ότι δεν υπάρχει εναλλακτική στη διαπραγμάτευση. Όπως σημειώνει ο πρώην σύμβουλος προέδρου και πανεπιστημιακός Σαΐντ Λεϊλάζ, ένα πιθανό deal με τις ΗΠΑ θα μπορούσε να προσφέρει ανάσα στην οικονομία και να αποσυμπιέσει μια κοινωνία στα όρια της αντοχής της.

 Οι απαιτήσεις Τραμπ και τα στενά περιθώρια

Οι όροι της Ουάσιγκτον είναι σαφείς και βαρείς:

• καμία πυρηνική οπλοποίηση,
• περιορισμός της εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων,
• τερματισμός της στήριξης σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ.

Η Ιρανογερμανίδα αναλύτρια Άνια Πίστορ-Χάταμ περιγράφει τον ελιγμό της Τεχεράνης ως εξαιρετικά περιορισμένο. Το μόνο «εύπεπτο» αντάλλαγμα για τον Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να είναι ένας ενεργειακός συμβιβασμός: φθηνό ιρανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο — ακόμα και σε όρους αντίστοιχους με αυτούς της Κίνας.

Αλλά το πραγματικό ερώτημα δεν είναι τι μπορεί να προσφέρει το Ιράν. Είναι τι αντέχει να χάσει.

 Οικονομική κατάρρευση και κοινωνική πίεση

Η εικόνα στο εσωτερικό της χώρας είναι δραματική:

• 35–40% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας,
• η οικονομία έχει ουσιαστικά παγώσει,
• οι μνήμες από την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων παραμένουν νωπές.

Όπως επισημαίνει η Πίστορ-Χάταμ, μια έστω μερική άρση των κυρώσεων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πολιτικό άλλοθι του καθεστώτος προς την κοινωνία: «Υποχωρήσαμε, αλλά για να ζήσετε καλύτερα».

Πυρηνικά και πύραυλοι: τα κόκκινα όρια

Το πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί τη μεγαλύτερη ιδεολογική και πολιτική παγίδα για την Τεχεράνη. Η εγκατάλειψη ή ακόμη και ο αυστηρός περιορισμός του θα ισοδυναμούσε με διάψευση δεκαετιών προπαγάνδας περί «εθνικής κυριαρχίας».

Ακόμη πιο δύσκολη θεωρείται η παραχώρηση στο πεδίο των πυραύλων, καθώς αγγίζει άμεσα τη στρατιωτική αποτρεπτική ικανότητα του Ιράν. Εκεί, το καθεστώς βλέπει όχι απλώς διαπραγμάτευση, αλλά υπαρξιακό κίνδυνο.

 Το τελικό δίλημμα: επιβίωση ή ιδεολογία

Παρά ταύτα, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι, αργά ή γρήγορα, η Τεχεράνη θα λυγίσει. Όπως σημειώνει ο Λεϊλάζ, χωρίς σαφές σχέδιο εσωτερικής διακυβέρνησης και με την κοινωνία εξαντλημένη, το καθεστώς ενδέχεται να αποδεχθεί ακόμη και παράδοση του εμπλουτισμού ουρανίου, προκειμένου να αποτρέψει μια αμερικανική στρατιωτική επέμβαση.

Οι συνομιλίες στο Ομάν δεν είναι απλώς διπλωματικές. Είναι μια δοκιμασία επιβίωσης για την Ισλαμική Δημοκρατία — και ίσως το τελευταίο παράθυρο πριν η σύγκρουση περάσει από τα τραπέζια των διαπραγματεύσεων στα πεδία των μαχών.

Πηγές: – ARD / Tagesschau: Ρεπορτάζ Uwe Lueb για τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν στο Ομάν – ARD: Συνεντεύξεις και αναλύσεις Anja Pistor-Hatam και Said Leylaz