Νορβηγικό υπερταμείο: «Καμπανάκι» για AI φούσκα έως -53% και κλιματικό σοκ -24%

Το κρατικό επενδυτικό ταμείο της Νορβηγίας, το μεγαλύτερο στον κόσμο, με ενεργητικό που κινείται γύρω στα 2 τρισ. δολάρια, εκπέμπει ένα από τα πιο αυστηρά προειδοποιητικά σήματα που έχουν ακουστεί τελευταία από θεσμικό επενδυτή αυτού του μεγέθους. Στις νέες δοκιμές αντοχής του (stress tests), η Norges Bank Investment Management (NBIM) επιχειρεί να μετρήσει όχι τους «συνηθισμένους» κινδύνους, αλλά τις σπάνιες, ακραίες καταστάσεις που μπορούν να προκαλέσουν βαθιά και γρήγορη απομείωση σε ένα παγκόσμιο χαρτοφυλάκιο.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: σε ένα σενάριο βίαιης διόρθωσης των αποτιμήσεων της τεχνητής νοημοσύνης, το μετοχικό χαρτοφυλάκιο του ταμείου θα μπορούσε να χάσει έως και 53% της αξίας του. Στο κλιματικό σενάριο —με σοκ στην παγκόσμια επισιτιστική αλυσίδα λόγω εκτεταμένων καταστροφών στις καλλιέργειες— η πτώση για τις μετοχές εκτιμάται στο 24%. Πρόκειται για αριθμούς που δεν περιγράφουν απλώς μεταβλητότητα· περιγράφουν μια οικονομική καταιγίδα με συνέπειες που θα έφταναν σε κράτη, αγορές και πραγματική οικονομία.

Το σενάριο της AI: όταν η «έκρηξη» δεν φέρνει την παραγωγικότητα που υπόσχεται

Η πιο ηχηρή προειδοποίηση αφορά το ενδεχόμενο να «σκάσει» η αισιοδοξία γύρω από την AI. Η NBIM περιγράφει τον κίνδυνο ως μια περίπτωση όπου η τεχνολογική επένδυση και η κεφαλαιακή έξαρση δεν μεταφράζονται τελικά σε αντίστοιχα παραγωγικά κέρδη, κερδοφορία ή πραγματική, διατηρήσιμη αύξηση. Σε μια τέτοια ανατροπή προσδοκιών, οι αποτιμήσεις —ιδίως σε μετοχές που έχουν συγκεντρώσει δυσανάλογο μέρος της παγκόσμιας χρηματιστηριακής αξίας— θα μπορούσαν να δεχθούν ισχυρό πλήγμα.

Εδώ βρίσκεται και η κρυφή ανησυχία που ο CEO του ταμείου, Νικολάι Τάνγκεν, θέτει με πιο πολιτικό τρόπο: οι επενδυτές οφείλουν να ανησυχούν για την αυξανόμενη συγκέντρωση αξίας σε περιορισμένο αριθμό τεχνολογικών τίτλων που σχετίζονται με την AI. Όταν η αγορά «στενεύει» και η απόδοση εξαρτάται υπερβολικά από λίγες μετοχές ή από ένα μόνο αφήγημα, η διόρθωση, αν έρθει, δεν είναι απλώς τεχνική. Γίνεται συστημική.

Κλιματικό σοκ: ο κίνδυνος που πλέον μπαίνει στο ίδιο τραπέζι με τις αγορές

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το γεγονός ότι το ταμείο ενσωμάτωσε φέτος για πρώτη φορά ειδικό κλιματικό σενάριο στις δοκιμές αντοχής. Το μήνυμα είναι ότι οι περιβαλλοντικές εξελίξεις δεν αντιμετωπίζονται πια ως «μακρινή» απειλή ή ως πεδίο εταιρικής ευθύνης, αλλά ως άμεσος χρηματοπιστωτικός κίνδυνος.

Στο σενάριο που περιγράφεται, ένα ακραίο κλιματικό γεγονός προκαλεί εκτεταμένες ζημιές στις καλλιέργειες, οδηγώντας σε σοκ στην επισιτιστική αλυσίδα. Η επίδραση δεν περιορίζεται στη γεωργία. Απλώνεται σε τιμές, εφοδιαστικές αλυσίδες, πληθωρισμό και ρυθμούς ανάπτυξης. Γι’ αυτό και το ταμείο σημειώνει ότι τέτοιου τύπου κλιματικοί κίνδυνοι μπορούν να επιβραδύνουν την παγκόσμια ανάπτυξη και να ενισχύσουν τον πληθωρισμό, δημιουργώντας ένα δύσκολο περιβάλλον για τις αγορές μετοχών.

Παράλληλα, το νορβηγικό fund έχει ήδη αναγνωρίσει ότι οι επενδύσεις του εκτίθενται ολοένα περισσότερο σε φυσικούς κινδύνους όπως πυρκαγιές, πλημμύρες και ακραία θερμικά φαινόμενα, ενώ έχει αφήσει να φανεί πως μια πορεία συμβατή με θέρμανση κάτω από 2°C έως το 2050 εμφανίζεται πλέον ως πιο ρεαλιστική στο πεδίο των εταιρικών δεσμεύσεων, σε σχέση με το ιδανικό όριο 1,5°C.

Οι άλλοι «μεγάλοι κίνδυνοι»: χρέος και γεωπολιτική ρήξη

Η ανάλυση της NBIM δεν σταματά στην AI και στο κλίμα. Χαρτογραφεί συνολικά τέσσερις βασικές απειλές για το μετοχικό χαρτοφυλάκιο, αποδίδοντας σε καθεμία ένα πιθανό μέγεθος απώλειας:

Το σενάριο κρίσης χρέους οδηγεί σε εκτίμηση πτώσης 39% για τις μετοχές. Σε έναν κόσμο με υψηλά επίπεδα κρατικού δανεισμού, οι αγορές μπορεί να αναγκαστούν να επανατιμολογήσουν το ρίσκο, ιδιαίτερα αν συνδυαστεί με επιτόκια που μένουν υψηλότερα για περισσότερο ή με πολιτική αδυναμία να περιοριστούν τα ελλείμματα.

Το σενάριο γεωπολιτικού κατακερματισμού —με ρήξεις, τεχνολογικά μπλοκ, διασπάσεις στην παγκόσμια εμπορική ροή— εκτιμάται ότι μπορεί να προκαλέσει απώλειες 49% στις μετοχές. Πρόκειται για ένα σενάριο που δεν στηρίζεται σε μία μόνο κρίση, αλλά σε μια σταδιακή μετατόπιση προς έναν κόσμο λιγότερης συνεργασίας, περισσότερων περιορισμών και μεγαλύτερης αβεβαιότητας.

Η μεγάλη εικόνα αλλάζει όταν μπουν στο κάδρο και τα ομόλογα

Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της άσκησης είναι ότι η εικόνα διαφοροποιείται όταν η NBIM δεν κοιτά μόνο τις μετοχές, αλλά το συνολικό χαρτοφυλάκιο, δηλαδή μαζί με ομόλογα και άλλα στοιχεία σταθερού εισοδήματος.

Σε αυτή την ευρύτερη θέαση, ο μεγαλύτερος κίνδυνος προκύπτει από τον παγκόσμιο οικονομικό κατακερματισμό και ένα περιβάλλον γενικευμένων δασμών, όπου η συνολική απώλεια του χαρτοφυλακίου εκτιμάται έως 37%. Εδώ εμφανίζεται ένα κρίσιμο «μάθημα» για το πώς λειτουργεί η διαφοροποίηση: μια διόρθωση στις μετοχές AI μπορεί, σε ορισμένες συνθήκες, να έχει εν μέρει αντισταθμιστική επίδραση στα ομόλογα, εφόσον η αγορά στραφεί σε ασφαλέστερα καταφύγια ή ανατιμολογήσει τα επιτόκια διαφορετικά.

Με άλλα λόγια, το ίδιο σοκ δεν χτυπά με τον ίδιο τρόπο όλα τα περιουσιακά στοιχεία. Όμως ο κατακερματισμός και οι δασμοί είναι ένα σενάριο που μπορεί να «τρυπήσει» πολλαπλά επίπεδα της οικονομίας ταυτόχρονα, πιέζοντας ανάπτυξη, αυξάνοντας τιμές και περιορίζοντας τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης που επί δεκαετίες λειτουργούσε ως μοχλός κερδοφορίας.

«Χαμηλή πιθανότητα, υψηλός αντίκτυπος»: γιατί το ταμείο επιμένει στα ακραία σενάρια

Η NBIM ξεκαθαρίζει ότι τα ακραία σενάρια έχουν χαμηλή πιθανότητα, αλλά υψηλό αντίκτυπο. Αυτή η διατύπωση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια· είναι πολιτική τοποθέτηση για το τι πρέπει να φοβούνται οι αγορές σε μια περίοδο που πολλοί δείκτες μοιάζουν «ήρεμοι» στην επιφάνεια. Το ταμείο σημειώνει ότι «ίχνη» τέτοιων πιέσεων έχουν ήδη εμφανιστεί σε μικρότερη κλίμακα τον τελευταίο χρόνο, χωρίς να εξελιχθούν σε πλήρη κρίση — μια υπενθύμιση ότι οι μεγάλες ανατροπές σπάνια ξεκινούν από το μηδέν.

Στην ουσία, το νορβηγικό υπερταμείο δεν λέει ότι αύριο θα σκάσει η AI ή ότι αύριο θα συμβεί το κλιματικό σοκ. Λέει κάτι πιο δύσκολο: ότι ο κόσμος έχει μπει σε φάση όπου οι κίνδυνοι αλληλεπιδρούν, οι βεβαιότητες λιγοστεύουν και η συγκέντρωση —είτε σε χρέος, είτε σε γεωπολιτικές εξαρτήσεις, είτε σε λίγες τεχνολογικές μετοχές— κάνει τις αγορές πιο ευάλωτες σε ασύμμετρες απώλειες.

Και όταν το λέει αυτό ο μεγαλύτερος θεσμικός επενδυτής του πλανήτη, δεν πρόκειται για θεωρία. Πρόκειται για προειδοποίηση που απευθύνεται σε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και επενδυτές: η επόμενη μεγάλη αναταραχή μπορεί να έρθει όχι από εκεί που «κοιτάμε» συνήθως, αλλά από εκεί που έχουμε συγκεντρώσει υπερβολική εμπιστοσύνη.

Πηγή: Pagenews.gr