Ισπανία: Γιατί «ανθίζουν» τα ayahuasca retreats και πού τελειώνει το νομικό κενό

Η εικόνα μοιάζει βγαλμένη από τροπικό ντοκιμαντέρ: ένας κύκλος ανθρώπων, σιωπή, τελετουργικά σύμβολα, υποσχέσεις για «κάθαρση» και «επανεκκίνηση». Μόνο που η σκηνή δεν στήνεται στις όχθες του Αμαζονίου αλλά στην Ισπανία — ακόμη και σε χώρους που θυμίζουν boutique φιλοξενία. Τα ayahuasca retreats, μια δραστηριότητα που μέχρι πριν λίγα χρόνια φαινόταν εξωτική, σήμερα προβάλλεται ως εμπειρία «ευεξίας» σε ευρωπαϊκό έδαφος. Και ακριβώς εκεί ξεκινά το δύσκολο ερώτημα: πώς γίνεται κάτι που σε πολλές χώρες θεωρείται απαγορευμένο να βρίσκει χώρο, να διαφημίζεται και να οργανώνεται;

Η απάντηση βρίσκεται σε ένα μείγμα πολιτισμικής μόδας, ζήτησης για εναλλακτικές πρακτικές ψυχικής υγείας, αλλά και σε αυτό που συχνά περιγράφεται ως «γκρίζα ζώνη» των κανόνων. Όχι επειδή το παρασκεύασμα είναι ρητά «ελεύθερο», αλλά επειδή η εφαρμογή του νόμου, η ταξινόμηση ουσιών και η δικαστηριακή πρακτική δημιουργούν περιθώρια που ορισμένοι επιχειρούν να εκμεταλλευτούν.

Τι είναι το ayahuasca και γιατί μπλέκει με τον νόμο

Το ayahuasca συνδέεται ιστορικά με παραδόσεις ιθαγενών κοινοτήτων στη Νότια Αμερική και περιγράφεται ως φυτικό αφέψημα με ισχυρή ψυχοδραστική δράση. Ο λόγος που η ευρωπαϊκή νομιμότητα γίνεται τόσο περίπλοκη είναι ότι το βασικό ψυχοδραστικό συστατικό που σχετίζεται με την εμπειρία, η DMT, είναι διεθνώς ελεγχόμενο σε αυστηρό καθεστώς. Έτσι, ακόμη κι όταν το ίδιο το «παρασκεύασμα» δεν αναφέρεται ονομαστικά σε όλους τους νόμους, το περιεχόμενο μπορεί να το φέρνει αυτομάτως σε σύγκρουση με ρυθμίσεις για ελεγχόμενες ουσίες.

Αυτό ακριβώς τροφοδοτεί και τη σύγχυση: σε ορισμένες έννομες τάξεις, η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το αν διώκεται η ουσία, το μείγμα, η κατοχή, η διακίνηση, ή η εμπορική εκμετάλλευση. Και κάπου ανάμεσα, ανθίζει μια αγορά «εμπειρίας» που ντύνεται με όρους αυτοβελτίωσης.

Γιατί Ισπανία και Πορτογαλία εμφανίζονται ως «ευρωπαϊκές εξαιρέσεις»

Στην Ισπανία, μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης εστιάζει στο ότι η αντιμετώπιση δεν είναι ενιαία και ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, γίνεται διάκριση ανάμεσα σε ιδιωτικό/μη εμπορικό πλαίσιο και σε διακίνηση ή δημόσιο κίνδυνο. Αυτό δεν σημαίνει «ελεύθερη ζώνη», αλλά ένα πεδίο όπου η απόδειξη πρόθεσης διακίνησης, η έκθεση τρίτων σε κίνδυνο και η κλίμακα της δραστηριότητας παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Στην Πορτογαλία, η διεθνής φήμη «ανεκτικότητας» συνδέεται συχνά με την αποποινικοποίηση της κατοχής για προσωπική χρήση από το 2001. Όμως αποποινικοποίηση δεν σημαίνει αυτομάτως νομιμοποίηση της αγοράς, της εισαγωγής ή της οργάνωσης εμπορικών υπηρεσιών. Παράλληλα, πηγές που χαρτογραφούν το νομικό πλαίσιο επισημαίνουν ότι η DMT υπάγεται σε εθνική νομοθεσία περί ναρκωτικών, κάτι που κρατά την πρακτική σε αβέβαιο έδαφος όταν ξεφεύγει από το «προσωπικό» και γίνεται οργανωμένη δραστηριότητα.

Με απλά λόγια, εκεί που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες το πλαίσιο είναι πιο σαφές και πιο αυστηρό, στην Ιβηρική δημιουργούνται «ρωγμές» που επιτρέπουν σε retreats να παρουσιάζονται ως wellness υπηρεσίες — έστω κι αν ανά πάσα στιγμή μπορεί να βρεθούν στο στόχαστρο, αν οι αρχές κρίνουν ότι υπάρχουν στοιχεία διακίνησης, κινδύνου ή παράνομων ουσιών.

Η «έκρηξη» των retreats και η βιομηχανία της εμπειρίας

Η ζήτηση δεν είναι τυχαία. Τα retreats υπόσχονται συχνά ένα πακέτο που μοιάζει με σύγχρονο προϊόν: αποτοξίνωση από την καθημερινότητα, συναισθηματική «αποφόρτιση», νόημα, κοινότητα. Σε ένα περιβάλλον όπου η ψυχική πίεση, η μοναξιά και η υπερφόρτωση πληροφοριών αυξάνονται, τέτοιες αφηγήσεις βρίσκουν πρόσφορο ακροατήριο.

Η Ισπανία λειτουργεί και ως πρακτική επιλογή: μικρότερη απόσταση για Ευρωπαίους ταξιδιώτες, χαμηλότερο κόστος σε σχέση με υπερατλαντικά ταξίδια, ευκολότερη οργάνωση. Όταν το προϊόν «ευεξίας» συσκευάζεται με όρους φιλοξενίας, διατροφής, γιόγκα ή διαλογισμού, το όριο ανάμεσα σε ταξίδι και θεραπεία γίνεται θολό — και αυτό είναι μέρος της δυναμικής που μετατρέπει μια πρακτική σε τουριστική τάση.

Εκεί που τελειώνει το marketing και αρχίζει ο κίνδυνος

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι αρχές και οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η πραγματικότητα δεν είναι τόσο «καθαρή» όσο η διαφήμιση. Δεν είναι μόνο θέμα νομιμότητας. Είναι ζήτημα ασφάλειας, εποπτείας και ευθύνης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί αστυνομική επιχείρηση στην Ισπανία που συνδέθηκε με «πνευματικά retreats» και κατάσχεση ουσιών, με τις αρχές να τονίζουν τους κινδύνους από απρόβλεπτες επιδράσεις, ειδικά όταν δεν υπάρχει επαρκής ιατρική κάλυψη ή όταν οι συνθήκες παρασκευής/χορήγησης κρίνονται πρόχειρες.

Εδώ βρίσκεται και μια κρίσιμη λεπτομέρεια που συχνά χάνεται: ακόμη κι αν κάποιοι παρουσιάζουν την εμπειρία ως «φυσική», αυτό δεν ισοδυναμεί με «ασφαλής». Οι αντιδράσεις μπορούν να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και να επηρεαστούν από πλήθος παραγόντων, από την υγεία και τη φαρμακευτική αγωγή μέχρι την ψυχολογική κατάσταση. Σε κάθε περίπτωση, το ρίσκο είναι υπαρκτό, ανεξάρτητα από το αφήγημα.

Η πολιτισμική διάσταση: παράδοση ή εμπορευματοποίηση;

Πέρα από τη νομική και υγειονομική πλευρά, υπάρχει και η πολιτισμική. Το ayahuasca είναι δεμένο με κοινότητες και τελετουργίες που έχουν ιστορικό βάθος. Όταν μεταφέρεται στην Ευρώπη ως «προϊόν», γεννάται το ερώτημα αν πρόκειται για σεβασμό μιας παράδοσης ή για εμπορευματοποίηση που αφαιρεί συμφραζόμενα, δικαιώματα και ευθύνη.

Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται και το μεγάλο παράδοξο: όσο πιο «πολυτελές» και δυτικότροπο είναι ένα retreat, τόσο πιο εύκολα κερδίζει εμπιστοσύνη από ανθρώπους που αναζητούν ασφάλεια. Αλλά η ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται από την αισθητική, ούτε από το branding. Εξασφαλίζεται από κανόνες, διαφάνεια, ιατρική επάρκεια και σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο — πράγματα που ακριβώς λείπουν όταν μιλάμε για «γκρίζες ζώνες».

Πηγή: Pagenews.gr