ΨΗΦΙΑΚΗ ΟΜΗΡΙΑ: Η Ευρώπη εξαρτάται από Visa & Mastercard – Κίνδυνος «οπλοποίησης»

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μιλά διαρκώς για στρατηγική αυτονομία. Ωστόσο, στον πυρήνα της σύγχρονης οικονομίας — το σύστημα πληρωμών — παραμένει βαθιά εξαρτημένη από αμερικανικούς κολοσσούς. Visa και Mastercard ελέγχουν σχεδόν τα δύο τρίτα των συναλλαγών με κάρτες στην Ευρωζώνη και άνω του 70% των συνολικών διασυνοριακών πληρωμών στην ΕΕ, καθιστώντας την ευρωπαϊκή οικονομία ευάλωτη σε γεωπολιτικούς κραδασμούς.

Καθώς οι διατλαντικές σχέσεις δοκιμάζονται από επαναλαμβανόμενες κρίσεις και η έννοια της «οικονομικής ασφάλειας» μετατρέπεται σε κεντρικό δόγμα πολιτικής, η πιθανότητα εργαλειοποίησης των χρηματοπιστωτικών υποδομών δεν θεωρείται πλέον θεωρητικό σενάριο — αλλά ρεαλιστικός κίνδυνος.

Όταν η παγκοσμιοποίηση γίνεται μοχλός πίεσης

Η επιστροφή μιας πιο συγκρουσιακής γεωοικονομικής λογικής — αυτό που πολλοί αποκαλούν “Trump 2.0” — κατέδειξε ότι καμία δομή δεν είναι εκτός πολιτικής διαπραγμάτευσης. Δίκτυα που θεωρούνταν ουδέτερα και τεχνοκρατικά, από την ενέργεια μέχρι τις πληρωμές, μπορούν να μετατραπούν σε εργαλεία επιρροής.

Όπως προειδοποίησε πρόσφατα ο Mario Draghi, η βαθιά αλληλεξάρτηση που οικοδομήθηκε τις προηγούμενες δεκαετίες «μετατράπηκε από πηγή σταθερότητας σε πηγή μόχλευσης και ελέγχου». Η Ευρώπη, σε κρίσιμους τομείς — από την τεχνολογία έως το διαδίκτυο και τις πληρωμές — διαπιστώνει ότι έχει απωλέσει τον έλεγχο.

Σε 13 κράτη-μέλη δεν υπάρχει καν εθνικό σχήμα καρτών που να λειτουργεί ως εναλλακτική λύση. Ακόμη και όπου υπάρχουν εγχώρια δίκτυα, η χρήση τους βαίνει μειούμενη.

Η αγορά που δεν αμφισβητείται

Παρά την άνοδο fintech εταιριών και ψηφιακών πορτοφολιών, η κυριαρχία Visa και Mastercard παραμένει σχεδόν αδιαμφισβήτητη. Οι disruptors δεν δημιούργησαν νέο οικοσύστημα· απλώς «έχτισαν» πάνω στις υφιστάμενες υποδομές των αμερικανικών δικτύων.

Η αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών στην Ευρώπη — και η σταδιακή υποχώρηση των μετρητών — διασφαλίζει μάλιστα ότι τα έσοδα των δύο κολοσσών αυξάνονται, ακόμη και αν το μερίδιό τους παρουσιάσει οριακή κάμψη.

Ωστόσο, το επόμενο διάστημα αναμένεται αυστηρότερη κανονιστική επιτήρηση:

• Υποχρεωτική αποθήκευση δεδομένων σε ευρωπαϊκό έδαφος
• Ενισχυμένοι έλεγχοι κυβερνοασφάλειας
• Πιο αυστηρό θεσμικό πλαίσιο ανταγωνισμού

Η πολιτική διάσταση των πληρωμών έχει πλέον αναδειχθεί στο προσκήνιο.

Wero: Η πρώτη απόπειρα ευρωπαϊκής απάντησης

Η European Payments Initiative (EPI), συμμαχία 16 μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών, παρουσίασε το 2024 το Wero — μια ψηφιακή λύση πληρωμών που φιλοδοξεί να αποτελέσει πανευρωπαϊκή εναλλακτική.

Με 48,5 εκατομμύρια χρήστες σε Βέλγιο, Γαλλία και Γερμανία και σχέδια επέκτασης σε φυσικά και ηλεκτρονικά καταστήματα έως το 2027, το εγχείρημα αποτελεί το πιο φιλόδοξο ιδιωτικό βήμα προς διασυνοριακή αυτονομία.

Ωστόσο, η ίδια η ΕΚΤ επισημαίνει τις δυσκολίες κλιμάκωσης: εθνικά συμφέροντα, διαφορετικά πρότυπα και έλλειψη κοινής στρατηγικής επιβραδύνουν τη δημιουργία ενιαίου ευρωπαϊκού δικτύου.

Ψηφιακό ευρώ: Δημόσια ασπίδα ή αργοπορημένη λύση;

Το ψηφιακό ευρώ, που προωθεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, παρουσιάζεται ως πιθανή θεσμική απάντηση. Η έκδοσή του σχεδιάζεται για το 2029, με υποχρεωτική αποδοχή από εμπόρους σε φυσικά και ηλεκτρονικά καταστήματα.

Ο Piero Cipollone, μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της ΕΚΤ, έχει τονίσει ότι η Ευρώπη οφείλει να αποφύγει «υπερβολική εξάρτηση από συστήματα που δεν βρίσκονται στα χέρια μας».

Ωστόσο, η καθυστέρηση προβληματίζει. Όπως προειδοποίησε η επικεφαλής της EPI, Martina Weimert, εάν οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακωθούν, το ψηφιακό ευρώ ενδέχεται να φτάσει «πολύ αργά». Το εγχείρημα παραμένει πολιτικά διχαστικό, με τραπεζικά ιδρύματα να φοβούνται υπονόμευση των ιδιωτικών πρωτοβουλιών.

Το διακύβευμα της νομισματικής κυριαρχίας

Η συζήτηση δεν αφορά απλώς τεχνολογική επιλογή ή επιχειρηματικό ανταγωνισμό. Αφορά τη νομισματική κυριαρχία και την ικανότητα της ΕΕ να διασφαλίσει τη λειτουργία της οικονομίας της υπό οποιεσδήποτε γεωπολιτικές συνθήκες.

Σε έναν κόσμο όπου η οικονομία και η γεωπολιτική συγχωνεύονται, η ανεξαρτησία στις πληρωμές ισοδυναμεί με κυριαρχία.

Η Ευρώπη έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα. Το ερώτημα είναι αν θα προλάβει να το επιλύσει πριν η εξάρτηση μετατραπεί σε στρατηγικό αδιέξοδο.

Πηγές Με πληροφορίες από: Financial Times, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), European Payments Initiative (EPI), δηλώσεις Mario Draghi, Martina Weimert, Piero Cipollone και Aurore Lalucq.