Ιταλία: Η Μελόνι σκληραίνει το μεταναστευτικό με «ναυτικό μπλόκο» έως 6 μήνες

Η νέα στροφή της Ρώμης: από την αποτροπή στη θεσμοθέτηση αποκλεισμών

Η ιταλική κυβέρνηση προχωρά σε ακόμη πιο επιθετική γραμμή στο μεταναστευτικό, εισηγούμενη πλαίσιο που επιτρέπει ναυτικούς αποκλεισμούς σε σκάφη που μεταφέρουν μετανάστες, όταν η χώρα κρίνει ότι βρίσκεται υπό «εξαιρετική πίεση» στα σύνορά της. Σύμφωνα με κυβερνητική πηγή, το υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε την Τετάρτη σχετικό νομοσχέδιο, σηματοδοτώντας μια κίνηση που ενισχύει τα μέτρα κατά των παράτυπων αφίξεων και επαναφέρει στο προσκήνιο το διαχρονικό ευρωπαϊκό δίλημμα ανάμεσα στην ασφάλεια των συνόρων και την υποχρέωση προστασίας ανθρώπων που ζητούν άσυλο.

Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως απάντηση σε μια πραγματικότητα που η Ρώμη περιγράφει ως διαρκώς επιβαρυμένη, με την κυβέρνηση να επιχειρεί να αποκτήσει νομικά εργαλεία που θα της επιτρέπουν πιο γρήγορες και αυστηρές παρεμβάσεις στη θαλάσσια ζώνη ευθύνης της. Στο πολιτικό επίπεδο, το μήνυμα είναι διπλό: προς το εσωτερικό ακροατήριο, ότι το κράτος «ελέγχει» τα σύνορα, και προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ότι η Ιταλία απαιτεί μεγαλύτερη συμμετοχή και ευθύνη από τους εταίρους της.

Τι προβλέπει το σχέδιο: απαγόρευση εισόδου στα χωρικά ύδατα έως έξι μήνες

Σύμφωνα με προσχέδιο νομοθεσίας που είδε το Reuters, η κυβέρνηση θα μπορεί να απαγορεύει την είσοδο σκαφών στα ιταλικά χωρικά ύδατα για χρονικό διάστημα έως και έξι μήνες, όταν συντρέχουν λόγοι που περιγράφονται ως «σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια». Η ρύθμιση εισάγει μια λογική «έκτακτης ανάγκης», όπου η ένταση των ροών στα σύνορα θα ενεργοποιεί αυστηρότερους μηχανισμούς, με το κράτος να αποκτά τη δυνατότητα να μπλοκάρει πλοία πριν αυτά προσεγγίσουν ιταλικό έδαφος.

Η επιλογή του εξαμήνου ως μέγιστου ορίου δεν είναι τυχαία. Αφενός δημιουργεί ένα παράθυρο αρκετά μεγάλο ώστε να λειτουργήσει ως ισχυρό σήμα αποτροπής, αφετέρου αφήνει περιθώριο για ανανέωση ή επανεξέταση, ανάλογα με τις εξελίξεις. Σε πρακτικό επίπεδο, ανοίγει τη συζήτηση για το πώς θα ορίζεται η «εξαιρετική πίεση», ποιος θα την πιστοποιεί και με ποια κριτήρια, σε μια συγκυρία όπου η μεταναστευτική πολιτική αποτελεί πεδίο διαρκούς πολιτικής αντιπαράθεσης.

Πρόστιμα έως 50.000 ευρώ και κατάσχεση σκαφών: το μέτρο που «στοχεύει» τις ΜΚΟ

Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι όσοι παραβιάζουν τον κανονισμό θα αντιμετωπίζουν πρόστιμα έως 50.000 ευρώ και, σε περίπτωση επαναλαμβανόμενων παραβάσεων, κατάσχεση σκαφών. Πρόκειται για διάταξη που, όπως σημειώνεται, αφορά κυρίως πλοία διάσωσης που λειτουργούν φιλανθρωπικές και ανθρωπιστικές οργανώσεις, καθώς αυτές είναι οι πιο συχνές παρουσίες που εμπλέκονται σε επιχειρήσεις εντοπισμού και περισυλλογής ανθρώπων στη Μεσόγειο.

Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η δράση τέτοιων πλοίων λειτουργεί ως κίνητρο για να επιχειρούν περισσότεροι μετανάστες την έξοδο στη θάλασσα. Από την άλλη πλευρά, οι οργανώσεις διάσωσης αντιτείνουν ότι καλύπτουν ένα κενό σε μια από τις πιο επικίνδυνες θαλάσσιες διαδρομές του κόσμου και ότι οι επιχειρήσεις τους αποσκοπούν πρωτίστως στη διάσωση ανθρώπινων ζωών. Η αντιπαράθεση αυτή, που δεν είναι νέα, αποκτά με την προτεινόμενη νομοθεσία πιο θεσμικό χαρακτήρα, καθώς πλέον η σύγκρουση δεν θα αφορά μόνο πολιτικές δηλώσεις ή επιχειρησιακές αποφάσεις, αλλά και συγκεκριμένες ποινές και διοικητικές κυρώσεις.

Μεταφορά σε τρίτες χώρες: το «κλειδί» των ειδικών συμφωνιών και το αλβανικό μοντέλο

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η πρόβλεψη που επιτρέπει, εφόσον μετανάστες επιχειρήσουν να εισέλθουν στα ιταλικά χωρικά ύδατα παρά τη σχετική απαγόρευση, να μεταφέρονται σε τρίτες χώρες με τις οποίες η Ιταλία έχει υπογράψει ειδικές συμφωνίες. Στόχος είναι οι παράτυποι μετανάστες και οι αιτούντες άσυλο να παραμένουν σε κλειστά κέντρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, με προοπτική τον μελλοντικό επαναπατρισμό τους στις χώρες καταγωγής τους.

Αναλυτές βλέπουν σε αυτή τη διατύπωση μια ευθεία αναφορά στο ιταλοαλβανικό μνημόνιο συνεργασίας και στις δύο κλειστές δομές που η Ιταλία έχει δημιουργήσει στη βόρεια Αλβανία. Η επιλογή της «εξωτερίκευσης» της διαδικασίας, δηλαδή η μετακίνηση της διαχείρισης εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, αποτελεί μια από τις πιο αμφιλεγόμενες τάσεις στη μεταναστευτική πολιτική των τελευταίων ετών. Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι αποσυμφορεί τα συστήματα υποδοχής και αποθαρρύνει τις επικίνδυνες διελεύσεις. Οι επικριτές της προειδοποιούν για κινδύνους περιορισμού δικαιωμάτων, αδιαφάνειας και μεταφοράς ευθυνών σε τρίτες χώρες, όπου οι εγγυήσεις μπορεί να είναι διαφορετικές.

Περιορισμοί στα κλειστά κέντρα: κινητά τηλέφωνα, βίντεο και φωτογραφίες

Στη δέσμη μέτρων περιλαμβάνονται και ρυθμίσεις για τη λειτουργία των κλειστών δομών, με την κυβέρνηση να επιλέγει αυστηρότερο πλαίσιο ως προς τη χρήση τεχνολογίας. Συγκεκριμένα, περιορίζεται αυστηρά η δυνατότητα χρήσης κινητών τηλεφώνων στο εσωτερικό των κλειστών κέντρων και απαγορεύονται λήψεις και φωτογραφίες μέσω κινητού.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν είναι απλώς διοικητική λεπτομέρεια. Αγγίζει έναν ευρύτερο δημόσιο διάλογο για τη διαφάνεια, την τεκμηρίωση συνθηκών κράτησης και τη δυνατότητα επικοινωνίας των φιλοξενούμενων με τον έξω κόσμο. Για την κυβέρνηση, τέτοιοι περιορισμοί μπορούν να παρουσιαστούν ως μέτρα ασφάλειας και τάξης. Για οργανώσεις δικαιωμάτων, όμως, ο περιορισμός πρόσβασης σε μέσα επικοινωνίας μπορεί να σημαίνει μειωμένη δυνατότητα καταγγελίας και ενίσχυση της απομόνωσης.

Το ευρωπαϊκό φόντο: αλλαγές στο άσυλο και η πίεση των κρατών-μελών

Οι ιταλικές εξελίξεις έρχονται σε μια εβδομάδα με ισχυρό ευρωπαϊκό αποτύπωμα. Η κίνηση της Ρώμης ακολουθεί την έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αλλαγών στους κανόνες ασύλου, ανταποκρινόμενη στην πίεση κρατών-μελών, μεταξύ των οποίων και η Ιταλία, για μια πιο αυστηρή προσέγγιση.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες που ψηφίστηκαν, τα κράτη-μέλη μπορούν να απορρίψουν αίτηση ασύλου εάν το άτομο θα μπορούσε να είχε λάβει προστασία σε μια χώρα που η ΕΕ θεωρεί ασφαλή. Παράλληλα, εγκρίθηκε και κατάλογος χωρών στις οποίες μπορούν να επιστραφούν αιτούντες άσυλο των οποίων οι αιτήσεις απορρίπτονται. Η σύνδεση ευρωπαϊκών αλλαγών με την εθνική πρωτοβουλία της Ιταλίας είναι κρίσιμη: η Ρώμη δείχνει ότι κινείται εντός ενός κλίματος όπου η αυστηροποίηση δεν είναι πια περιθωριακή επιλογή, αλλά κεντρική τάση στο ευρωπαϊκό πεδίο.

Η στρατηγική Μελόνι από το 2022: ταχύτεροι επαναπατρισμοί και αυστηρότερες ποινές

Από την ανάληψη των καθηκόντων της στα τέλη του 2022, η Τζόρτζια Μελόνι έχει επενδύσει πολιτικά σε μια εικόνα «ελέγχου» των μεταναστευτικών ροών. Η κυβέρνησή της κινήθηκε για να επιταχύνει τους επαναπατρισμούς αιτούντων άσυλο των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν, ενώ εισήγαγε αυστηρότερες ποινές φυλάκισης για τους διακινητές, επιδιώκοντας να χτυπήσει τα κυκλώματα που οργανώνουν τις θαλάσσιες διελεύσεις.

Το νέο νομοσχέδιο έρχεται να «κουμπώσει» πάνω σε αυτή τη στρατηγική ως ένα επιπλέον επίπεδο αποτροπής, δίνοντας στη Ρώμη τη δυνατότητα να επικαλείται δημόσια τάξη και εθνική ασφάλεια για την επιβολή πρακτικών αποκλεισμού. Πρόκειται για γλώσσα που ανεβάζει τον τόνο, καθώς μεταφέρει τη συζήτηση από το πεδίο της διαχείρισης ανθρωπιστικών ροών στο πεδίο των ζητημάτων ασφαλείας, με συνέπειες τόσο στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό όσο και στις σχέσεις με εταίρους και οργανισμούς.

Η μεγάλη εικόνα από το 2015: πολιτικές σκληραίνουν, κοινωνίες πολώνονται

Η ευρωπαϊκή συζήτηση δεν ξεκινά σήμερα. Από το 2015 και μετά, εκατομμύρια πρόσφυγες έχουν εισέλθει στην Ευρώπη, μια εξέλιξη που ενίσχυσε το αντιμεταναστευτικό κλίμα σε πολλές χώρες και οδήγησε σε σταδιακή αυστηροποίηση πολιτικών. Η Ιταλία, ως χώρα πρώτης γραμμής στη Μεσόγειο, βιώνει την πίεση πιο άμεσα, αλλά και πολιτικά πιο έντονα, καθώς οι αφίξεις μετατρέπονται συχνά σε εσωτερικό ζήτημα πρώτης προτεραιότητας.

Σε αυτό το περιβάλλον, το ιταλικό «ναυτικό μπλόκο» δεν είναι απλώς ένα εθνικό νομοσχέδιο. Είναι μια κίνηση που εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή δυναμική, όπου η έννοια της ασφάλειας συνόρων τείνει να κυριαρχεί, ενώ το ζήτημα της προστασίας όσων δικαιούνται άσυλο μεταφέρεται ολοένα και περισσότερο σε αυστηρά ρυθμιζόμενες διαδικασίες, με περισσότερα φίλτρα, μεγαλύτερη ταχύτητα απορρίψεων και αυξημένο βάρος στις επιστροφές.

Το επόμενο βήμα: η μάχη στη Βουλή και τη Γερουσία

Η δέσμη μέτρων αναμένεται να περάσει από τη Βουλή και τη Γερουσία της Ρώμης, όπου η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να μετατρέψει το πολιτικό αφήγημα σε δεσμευτικό νόμο. Εκεί θα δοκιμαστούν οι λεπτομέρειες, οι εξαιρέσεις, τα όρια εφαρμογής και η αντοχή του πλαισίου σε πιθανές νομικές και πολιτικές αμφισβητήσεις.

Το βέβαιο είναι ότι η Ιταλία στέλνει μήνυμα πως επιδιώκει ένα μοντέλο σκληρότερης αποτροπής, με ισχυρές κυρώσεις, μεγαλύτερη ευελιξία σε περιόδους κρίσης και σαφές άνοιγμα στη λογική της διαχείρισης εκτός ΕΕ. Για τους υποστηρικτές της γραμμής αυτής, πρόκειται για αποκατάσταση ελέγχου. Για τους επικριτές, για ένα επικίνδυνο προηγούμενο που μπορεί να συμπιέσει δικαιώματα και να περιπλέξει ακόμη περισσότερο μια ήδη σύνθετη ανθρώπινη και πολιτική κρίση.

Πηγή: Pagenews.gr