Η Ευρώπη μπροστά στο πυρηνικό δίλημμα μετά το «reality check» των ΗΠΑ

Η αιφνίδια διακοπή ανταλλαγής στρατιωτικών πληροφοριών από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς την Ουκρανία τον Μάρτιο του 2025 λειτούργησε ως γεωπολιτικό ηλεκτροσόκ για την Ευρώπη. Παρότι η παύση διήρκεσε μόλις λίγες ημέρες, οι επιπτώσεις στο πεδίο της μάχης ήταν άμεσες — και το πολιτικό μήνυμα ακόμη πιο εκκωφαντικό: η Ουάσιγκτον δεν θεωρείται πλέον δεδομένος στρατιωτικός εγγυητής.

Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, το ερώτημα διατυπώνεται πλέον ανοιχτά: τι συμβαίνει αν η αμερικανική «πυρηνική ομπρέλα» αποδειχθεί ασταθής;

Η εξάρτηση από την αμερικανική ομπρέλα

Εδώ και δεκαετίες, η ευρωπαϊκή ασφάλεια βασίζεται στη στρατηγική αποτροπή των ΗΠΑ, μέσω του ΝΑΤΟ και της παρουσίας αμερικανικών πυρηνικών όπλων στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Ωστόσο, η αβεβαιότητα που προκάλεσε η στάση της Ουάσιγκτον ενίσχυσε συζητήσεις —σε στενούς στρατιωτικούς κύκλους— για την ανάγκη ενός ευρωπαϊκού «plan B». Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, εξετάζονται σενάρια ενίσχυσης ή ακόμη και επέκτασης της ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής.

Η σκιά της Ρωσία, που διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο παγκοσμίως, βαραίνει ιδιαίτερα τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Ο ρόλος Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου

Σήμερα, μόνο δύο ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν πυρηνικά όπλα: το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, αναμένεται να επαναφέρει δημόσια την ιδέα επέκτασης της γαλλικής πυρηνικής αποτροπής στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ήδη από το 2024 είχε αφήσει ανοιχτό αυτό το ενδεχόμενο, μετά τις εξελίξεις στην Ουκρανία.

Από την άλλη, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει εντάξει την πυρηνική του αποτροπή στη δομή του ΝΑΤΟ ήδη από το 1962. Ωστόσο, το οπλοστάσιό του είναι στενά διασυνδεδεμένο με τις ΗΠΑ, καθώς οι πύραυλοι Trident κατασκευάζονται από τη Lockheed Martin.

Οι δύο χώρες διαθέτουν περίπου 400 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές συνολικά, έναντι περίπου 1.670 των ΗΠΑ — αριθμός που ενδέχεται να μεταβληθεί μετά τη λήξη της συνθήκης New START.

Το οικονομικό και πολιτικό κόστος

Η ανάπτυξη μιας αυτόνομης ευρωπαϊκής πυρηνικής δύναμης θεωρείται από ειδικούς οικονομικά και πολιτικά εξαιρετικά δύσκολη. Το 2025, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο δαπάνησαν άνω των 530 δισ. δολαρίων για άμυνα — ήδη ένα τεράστιο βάρος.

Η συντήρηση των πυρηνικών δυνάμεων Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου κοστίζει περίπου 12 δισ. δολάρια ετησίως. Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ σχολίασε χαρακτηριστικά: «Αν μιλάμε για πυρηνικά όπλα, τότε μιλάμε για τεράστιες δαπάνες».

Επιπλέον, η πολιτική βούληση δεν είναι δεδομένη. Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν και ο Ζορντάν Μπαρντελά έχουν εκφράσει έντονη αντίθεση σε κάθε ιδέα «διαμοιρασμού» της πυρηνικής αποτροπής.

Ρεαλισμός αντί για πυρηνική κούρσα

Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η πιο ρεαλιστική επιλογή για την Ευρώπη είναι η ενίσχυση των προηγμένων συμβατικών όπλων — ικανών να πλήξουν κρίσιμες υποδομές και να αποτρέψουν εισβολή χωρίς πυρηνική κλιμάκωση.

Η Royal United Services Institute εκτιμά ότι μια πανευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή είναι εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθεί πολιτικά και τεχνικά. Αντίθετα, η στενότερη συνεργασία Γαλλίας–Ηνωμένου Βασιλείου και η ενίσχυση της συμμετοχής των συμμάχων σε πυρηνικές ασκήσεις θα μπορούσε να αποτελέσει ενδιάμεση λύση.

Ενότητα ή αυτονόμηση;

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επιμένει ότι οι ΗΠΑ παραμένουν πλήρως προσηλωμένες στη διατλαντική συμμαχία. Παράλληλα, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει θέσει ζήτημα αποχώρησης από την πυρηνική ομπρέλα, σύμφωνα με πηγές.

Όμως το «reality check» έχει ήδη γίνει.

Η Ευρώπη δεν συζητά ακόμη μια πυρηνική υπερδύναμη. Συζητά όμως το αδιανόητο μέχρι πρότινος: την πιθανότητα να χρειαστεί να σταθεί μόνη της απέναντι στη Μόσχα.

Και αυτό από μόνο του σηματοδοτεί μια ιστορική καμπή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Πηγές Με πληροφορίες από Bloomberg, δηλώσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων, αναλύσεις του Royal United Services Institute και διπλωματικές πηγές.