Η Θεσσαλονίκη τίμησε τον Κώστα Γαβρά στο «Σημείο Ζ» της μνήμης και της Δημοκρατίας

Η Θεσσαλονίκη επέλεξε να τιμήσει τον Κώστα Γαβρά όχι μόνο ως έναν δημιουργό διεθνούς ακτινοβολίας, αλλά ως έναν σκηνοθέτη που έκανε τον κινηματογράφο όχημα ιστορικής μνήμης. Σε μια κατάμεστη αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου, ο Δήμος Θεσσαλονίκης διοργάνωσε ανοιχτή εκδήλωση προς τιμήν του πολυβραβευμένου σκηνοθέτη, συνδέοντας ευθέως την παρουσία του στην πόλη με το δραματικό γεγονός που ενέπνευσε την ταινία «Ζ» και σφράγισε τον αντιδικτατορικό αγώνα: τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη.

Η τιμή προς τον Γαβρά είχε, ταυτόχρονα, χαρακτήρα δημόσιας αναγνώρισης αλλά και συλλογικής υπόμνησης. Δεν ήταν μια τυπική απονομή σε έναν «διάσημο καλεσμένο». Ήταν μια θεσμική χειρονομία που έβαλε στο ίδιο κάδρο την τέχνη, την ιστορία και την πολιτική ευθύνη: το χρέος απέναντι στη μνήμη, ειδικά σε καιρούς που η δημοκρατία δοκιμάζεται από πολλές πλευρές.

Η τελετή και το «Σημείο Ζ» στο κέντρο της πόλης

Η επίσκεψη του Κώστα Γαβρά στη Θεσσαλονίκη συνδέθηκε και με μια ιδιαίτερα συμβολική πράξη: την χωροθέτηση του «Δείκτη Μνήμης – Σημείο Ζ», κοντά στο μνημείο του Γρηγόρη Λαμπράκη, στη συμβολή των οδών Ελ. Βενιζέλου και Ερμού. Πρόκειται για μια δίγλωσση πινακίδα-δείκτη μνήμης που, από τη μία πλευρά, παρουσιάζει στοιχεία για τον Λαμπράκη και, από την άλλη, πληροφορίες για την ταινία «Ζ», εντάσσοντας την τέχνη του Γαβρά στο ίδιο το αστικό τοπίο της πόλης. Είναι μια κίνηση που «δένεται» με την ιδέα ότι η ιστορία δεν ανήκει σε μουσεία και επετείους, αλλά μπορεί να είναι παρούσα εκεί που συνέβη.

Ακριβώς αυτή η επιλογή δίνει στην τιμητική εκδήλωση μια άλλη βαρύτητα: η Θεσσαλονίκη δεν περιορίστηκε σε λόγια. Έδωσε γεωγραφία στη μνήμη. Έκανε τη μνήμη σημείο αναφοράς, ορατό και σταθερό, για κατοίκους και επισκέπτες.

Αγγελούδης: «Η τέχνη οφείλει να υπηρετεί την αλήθεια και τον άνθρωπο»

Στην εκδήλωση στο Δημαρχείο, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, ευχαρίστησε τον Γαβρά για τη συνολική προσφορά του στις τέχνες, στον πολιτισμό και στην ανάδειξη της ιστορικής μνήμης. Στον πυρήνα της ομιλίας του βρέθηκε μια φράση που συμπύκνωσε το νόημα της βραδιάς: ότι ο σκηνοθέτης «μας διδάσκει πως η Τέχνη οφείλει να είναι στρατευμένη στην υπηρεσία της αλήθειας και του ανθρώπου».

Ο δήμαρχος στάθηκε επίσης στις αξίες που, όπως υπογράμμισε, διατρέχουν το έργο του Γαβρά, παρουσιάζοντάς τον ως δημιουργό που υπερασπίζεται οικουμενικές αρχές όπως η Ελευθερία, η Δημοκρατία, ο Ανθρωπισμός, η Αλληλεγγύη και η Κοινωνική Δικαιοσύνη. Σε μια εποχή όπου οι λέξεις αυτές συχνά φθείρονται από την υπερβολική χρήση, η περίπτωση του Γαβρά τις επιστρέφει στο πραγματικό τους περιεχόμενο: ως αξίες που μπορούν να γίνουν δράση, αφήγηση και δημόσια στάση.

Ο κ. Αγγελούδης ευχαρίστησε ακόμη όσους συνέβαλαν ώστε ο σκηνοθέτης να βρεθεί στη Θεσσαλονίκη για να γιορτάσει τα 93α γενέθλιά του, αναφέροντας συνεργασίες και φορείς που συμμετείχαν στην οργάνωση.

Βούγιας: Η δολοφονία Λαμπράκη, η πολιτική ιστορία και το αποτύπωμα του «Ζ»

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σύνδεση της παρουσίας του Γαβρά με τα γεγονότα που οδήγησαν στη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και στις συνέπειες που είχαν για τη χώρα. Ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου, Σπύρος Βούγιας, μίλησε για το δραματικό ιστορικό γεγονός που άλλαξε την πολιτική ιστορία του τόπου και τόνισε τη σημασία της ταινίας «Ζ» στη διεθνή διάδοση αυτής της ιστορίας. Η Θεσσαλονίκη, μέσα από τη βραδιά αυτή, φάνηκε να λέει πως δεν αντιμετωπίζει το «Ζ» ως απλώς μια σπουδαία ταινία, αλλά ως ένα έργο που συνέβαλε στη συλλογική κατανόηση μιας ολόκληρης εποχής.

Στο ίδιο πλαίσιο, καταγράφηκε και η προβολή υλικού σχετικού με την ταινία και το ιστορικό υπόβαθρο της υπόθεσης Λαμπράκη, ενισχύοντας την ιδέα ότι η τιμή προς τον σκηνοθέτη λειτουργεί ταυτόχρονα ως τιμή προς την ιστορική μνήμη.

Ο ίδιος ο Γαβράς: συγκίνηση, διαδρομή και οι δυσκολίες του «Ζ»

Ο Κώστας Γαβράς εμφανίστηκε εμφανώς συγκινημένος, χαρακτηρίζοντας τη βράβευση «πολύ μεγάλη τιμή». Μίλησε για τη διαδρομή του από την Ελλάδα στη Γαλλία και για τις δυσκολίες που συνάντησε στη δημιουργία του «Ζ», φωτίζοντας εκείνο το κομμάτι της ιστορίας που συχνά μένει πίσω από την επιτυχία: τις αντιστάσεις, τα εμπόδια, το ρίσκο.

Μέσα σε όσα ανέφερε, ξεχώρισε η επισήμανσή του ότι οι τιμές δεν πρέπει να αποδίδονται μόνο στο ίδιο το έργο ή στο πρόσωπο του Λαμπράκη, αλλά και «στους χιλιάδες Έλληνες στη Θεσσαλονίκη και αλλού» που ξεσηκώθηκαν απέναντι στο γεγονός, ανάμεσά τους και ο Μίκης Θεοδωράκης. Η φράση αυτή λειτούργησε σαν υπενθύμιση ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από τις ηγετικές μορφές, αλλά από τη συλλογική αντίδραση και το κοινωνικό κύμα που ακολουθεί.

Ο σκηνοθέτης αναφέρθηκε ακόμη στον συγγραφέα Βασίλη Βασιλικό και στον ανακριτή Χρήστο Σαρτζετάκη, τονίζοντας τη σημασία εκείνων που «βάσταξαν» απέναντι στις πιέσεις και προχώρησαν την υπόθεση μέχρι τέλους. Είναι μια λεπτομέρεια που κουμπώνει βαθιά με το πνεύμα του «Ζ»: ότι η αλήθεια είναι συχνά σύγκρουση, και η Δικαιοσύνη δεν είναι δεδομένη, αλλά κατάκτηση.

Η γαλλική παρουσία και το μήνυμα της διπλής «πατρίδας»

Το «παρών» στην εκδήλωση έδωσε και ο Γενικός Πρόξενος της Γαλλίας στη Θεσσαλονίκη, Ζαν-Λικ Λαβό, ο οποίος χαρακτήρισε τον Γαβρά ως «τον Έλληνα που τιμά τη χώρα καταγωγής του» και τον «Γάλλο που τιμά τη χώρα που τον υιοθέτησε». Η παρέμβασή του ανέδειξε τη διπλή ταυτότητα του σκηνοθέτη, όχι ως δίλημμα, αλλά ως γέφυρα ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς, δύο δημόσιες σφαίρες, δύο τρόπους να μιλάς στον κόσμο.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ουσιαστικό μήνυμα της τιμητικής βραδιάς: ο Κώστας Γαβράς παραμένει ένας δημιουργός που, ενώ έζησε και μεγαλούργησε διεθνώς, επέστρεψε σε ελληνικά τραύματα και ελληνικές ιστορίες με παγκόσμια γλώσσα. Μετέτρεψε ένα γεγονός της Θεσσαλονίκης σε σύμβολο δημοκρατικής εγρήγορσης παντού.

Σε μια πόλη που κουβαλά βαριά ιστορία και ισχυρή πολιτιστική ταυτότητα, η τιμή προς τον Γαβρά έμοιαζε σαν μια συνειδητή επιλογή να ειπωθεί κάτι απλό αλλά απαιτητικό: ότι η μνήμη δεν είναι παρελθόν, είναι στάση στο παρόν. Και ότι η τέχνη, όταν είναι αληθινά γενναία, δεν «ξεχνά» για να βολέψει — θυμάται για να φωτίσει.

Πηγή: Pagenews.gr