Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Σίγησε η φωνή της Σορβόνης – Το ελληνικό πνεύμα που κατέκτησε το Παρίσι

Έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 99 ετών, η εμβληματική ιστορικός και πανεπιστημιακός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ — μια μορφή που συνέδεσε το ελληνικό πνεύμα με την ευρωπαϊκή ακαδημαϊκή ελίτ.

Γεννημένη στις 29 Αυγούστου 1926 στον Βύρωνα, όπως έλεγε η ίδια, «σ’ ένα σπίτι προσφυγικό, αλλά παρέα με την Ακρόπολη», κουβαλούσε από νωρίς τη μνήμη της Μικράς Ασίας και τη συνείδηση της ιστορικής συνέχειας. Πατέρας της ο Νικόλαος Γλύκατζης, έμπορος, και μητέρα της η Καλλιρόη, το γένος Ψαλτίδη, με ρίζες από την Προύσα — μια οικογενειακή διαδρομή που αποτύπωνε τον ελληνισμό της διασποράς.

Από τον Βύρωνα στη Σορβόνη

Η διαδρομή της υπήρξε σχεδόν μυθιστορηματική. Η Σορβόνη δεν ήταν απλώς ένας σταθμός καριέρας. Ήταν το πεδίο όπου η Αρβελέρ έγραψε ιστορία, καθώς έγινε η πρώτη γυναίκα πρύτανης του ιστορικού πανεπιστημίου — σπάζοντας ένα άβατο αιώνων.

Στο Παρίσι αναδείχθηκε σε κορυφαία βυζαντινολόγο, με διεθνή επιρροή. Υπήρξε επίσης πρόεδρος του Πανεπιστήμιο της Ευρώπης, ενισχύοντας τον ρόλο της στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής διανόησης.

Πολιτική διάσταση και δημόσια παρουσία

Η Αρβελέρ δεν περιορίστηκε στον στενό ακαδημαϊκό χώρο. Με παρεμβάσεις για την ταυτότητα της Ευρώπης, τον ρόλο του Βυζαντίου στη διαμόρφωση της Δύσης και τη θέση της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, διατήρησε ενεργό δημόσιο λόγο μέχρι τα βαθιά της χρόνια.

Στην Αθήνα, οι πολιτικές ηγεσίες — ανεξαρτήτως παράταξης — συχνά αναζητούσαν τη γνώμη της. Η ίδια, με νηφαλιότητα αλλά και αιχμηρή διαύγεια, υπερασπιζόταν τη σημασία της ιστορικής μνήμης στη σύγχρονη πολιτική πράξη.

Στο παραπολιτικό παρασκήνιο, πολλοί θυμούνται ότι ουδέποτε δίστασε να εκφράσει άποψη για τα εθνικά θέματα, αποφεύγοντας ωστόσο την κομματική ένταξη. Ήταν — όπως έλεγαν συνομιλητές της — «πολιτικό ον χωρίς κομματική ταυτότητα».

Η Ελλάδα ως ιστορική αποστολή

Στα γραπτά και τις διαλέξεις της, το Βυζάντιο δεν παρουσιαζόταν ως σκοτεινή παρένθεση, αλλά ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής πολιτικής και πολιτισμικής συγκρότησης.

Η ίδια πίστευε ότι η Ελλάδα δεν είναι απλώς γεωγραφία αλλά ιστορική ευθύνη.

«Η Ευρώπη χωρίς το Βυζάντιο είναι μισή», είχε πει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας τη διαχρονική σημασία του ελληνισμού.

Το αποτύπωμα μιας εποχής

Η απώλειά της κλείνει έναν κύκλο που συνδέει:

• τον προσφυγικό ελληνισμό του Μεσοπολέμου,
• την ακαδημαϊκή άνθηση της μεταπολεμικής Ευρώπης,
• τη σύγχρονη συζήτηση για την ταυτότητα της ηπείρου.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε σύμβολο γυναικείας χειραφέτησης σε έναν κατεξοχήν ανδροκρατούμενο χώρο. Υπήρξε επίσης γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γαλλία — ανάμεσα στην παράδοση και τη νεωτερικότητα.

Με τον θάνατό της, δεν σιωπά μόνο μια μεγάλη ιστορικός. Σιωπά μια φωνή που υπενθύμιζε ότι η πολιτική χωρίς ιστορική γνώση είναι κοντόφθαλμη.

Και ίσως η φράση που συνοψίζει τη ζωή της να παραμένει εκείνη που περιέγραφε την αρχή της:

Ένα προσφυγικό σπίτι στον Βύρωνα — με θέα την Ακρόπολη.

Πηγή: pagenews.gr