Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Η Ελλάδα αποχαιρετά μια μορφή που έγινε Ιστορία

Μια απώλεια που ξεπερνά τα σύνορα της χώρας

Η είδηση του θανάτου της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ σκόρπισε βαθιά θλίψη στην Ελλάδα και όχι μόνο. Η διακεκριμένη ιστορικός και διεθνώς αναγνωρισμένη βυζαντινολόγος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα έργο που δεν περιορίζεται σε πανεπιστημιακές αίθουσες ή βιβλιογραφίες, αλλά αγγίζει την ίδια την αυτοσυνείδηση του ελληνισμού και τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη «διαβάζει» το Βυζάντιο.

Η Αρβελέρ υπήρξε μια προσωπικότητα σπάνιας εμβέλειας: από τις προσφυγικές καταβολές και την πορεία της στη γνώση, μέχρι τη διεθνή αναγνώριση, η διαδρομή της συμπύκνωσε το νόημα της επιμονής, της επιστημονικής αυστηρότητας και της δημόσιας ευθύνης. Η απώλειά της κινητοποίησε σύσσωμο τον πολιτικό κόσμο, που έσπευσε να αποχαιρετήσει τη γυναίκα-σύμβολο με αναφορές όχι μόνο στο ακαδημαϊκό της αποτύπωμα, αλλά και στο ήθος της.

Η γυναίκα που έσπασε τα στερεότυπα στη Σορβόννη

Στο συλλογικό αφήγημα των τελευταίων δεκαετιών, ένα στοιχείο της ζωής της επανέρχεται ξανά και ξανά: η Αρβελέρ υπήρξε η πρώτη γυναίκα που ηγήθηκε της Σορβόννης στην ιστορία της, σε μια εποχή που τέτοιες κορυφές θεωρούνταν ακόμη σχεδόν απροσπέλαστες. Δεν ήταν μια «τιμητική» θέση, αλλά ένα ιστορικό ορόσημο που λειτούργησε ως μήνυμα προς τις επόμενες γενιές ότι η γνώση μπορεί να νικήσει τον αποκλεισμό.

Στο δημόσιο λόγο της, η Αρβελέρ δεν αντιμετώπισε ποτέ την Ιστορία ως μουσείο. Την αντιμετώπισε ως εργαλείο κατανόησης του παρόντος. Και γι’ αυτό η απουσία της σήμερα μοιάζει με κενό όχι μόνο στην επιστήμη, αλλά και στην ίδια τη δημόσια συζήτηση: εκεί όπου η σκέψη της λειτουργούσε συχνά σαν σταθερό σημείο αναφοράς.

View this post on Instagram

A post shared by GLOW (@glowmagazine)

Το μήνυμα του Προέδρου της Δημοκρατίας

Από τις πρώτες θεσμικές αντιδράσεις ήταν το συλλυπητήριο μήνυμα του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα, ο οποίος μίλησε για μια προσωπικότητα που «φώτισε» τη διαχρονική όψη της ελληνικότητας και άφησε πίσω της ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη.

Στο ίδιο πνεύμα, η αναφορά στη Σορβόννη δεν παρουσιάστηκε ως ένα ακόμη βιογραφικό επίτευγμα, αλλά ως απόδειξη ότι η εργατικότητα, η γνησιότητα της προσφοράς και η γνώση μπορούν να υπερβούν εμπόδια. Η εικόνα που κυριάρχησε στα λόγια του ήταν η εικόνα μιας γυναίκας που έμεινε ανήσυχη και δημιουργική μέχρι το τέλος, με πνευματική εγρήγορση που δεν «μετριέται» με την ηλικία.

Η αναφορά Μητσοτάκη: «κοσμοπολίτισσα της σκέψης με ελληνική καρδιά»

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε έναν πιο προσωπικό τόνο, περιγράφοντας την Αρβελέρ ως «κοσμοπολίτισσα της σκέψης και του πολιτισμού με ελληνική καρδιά», υπογραμμίζοντας τη συμβολή της όχι μόνο ως επιστήμονα, αλλά και ως ανθρώπου που παρέμεινε παρούσα στα κοινά, με καθαρή και συχνά αιχμηρή άποψη.

Στο μήνυμά του στάθηκε ιδιαίτερα στη διαδρομή της από τις γειτονιές της Αθήνας ως τη Σορβόννη, προβάλλοντας τη ζωή της ως ζωντανή απόδειξη ότι η γνώση δεν είναι προνόμιο αλλά κατάκτηση. Παράλληλα, έκανε ειδική μνεία στο ενδιαφέρον της για ζητήματα πολιτισμού και εθνικής σημασίας, θυμίζοντας τη σταθερή της ευαισθησία απέναντι σε ό,τι θεωρούσε χρέος της χώρας απέναντι στην ιστορική της μνήμη.

Τα κόμματα: κοινός τόπος η αναγνώριση του έργου της

Πέρα από τις κορυφαίες θεσμικές τοποθετήσεις, μηνύματα συλλυπητηρίων και αναγνώρισης εξέδωσαν πολιτικοί αρχηγοί και κόμματα, συγκλίνοντας στο βασικό: ότι η Αρβελέρ άφησε ένα έργο που ξεπερνά τις ιδεολογικές γραμμές, επειδή ανήκει πλέον στη συλλογική πνευματική κληρονομιά της χώρας.

Οι αναφορές κινήθηκαν γύρω από τρεις άξονες: την πρωτοπορία της ως γυναίκα στην κορυφή ενός ιστορικού θεσμού, τη διεθνή της ακτινοβολία ως βυζαντινολόγου και τη δημόσια παρουσία της ως ανθρώπου που υπερασπιζόταν τη σημασία της παιδείας, της ιστορικής γνώσης και του ορθού λόγου.

Η παρακαταθήκη μιας «σχολής» σκέψης

Η απώλεια της Αρβελέρ δεν μετριέται μόνο με τίτλους και αξιώματα. Μετριέται με τον τρόπο που επηρέασε γενιές φοιτητών, ερευνητών και αναγνωστών, με τον τρόπο που «επανέβαλε» το Βυζάντιο στο κέντρο της ευρωπαϊκής αφήγησης, όχι ως σκιά της αρχαιότητας, αλλά ως ζωντανό κομμάτι της συνέχειας του ελληνισμού και της Ευρώπης.

Και γι’ αυτό, ο πολιτικός κόσμος την αποχαιρετά όχι απλώς με τυπικές διατυπώσεις, αλλά με την αίσθηση ότι αποχαιρετά μια σταθερά της δημόσιας ζωής: μια φωνή που είχε κύρος επειδή είχε βάθος. Μια παρουσία που δεν ζητούσε χώρο, τον κέρδιζε.

Πηγή: Pagenews.gr