Chikungunya: Η «εξαιρετικά επώδυνη» τροπική νόσος που βρίσκει πλέον χώρο στην Ευρώπη

Η chikungunya, μια τροπική ιογενής νόσος που για χρόνια θεωρούνταν «μακριά» από την ευρωπαϊκή καθημερινότητα, επιστρέφει στο προσκήνιο με τρόπο που ανησυχεί σοβαρά τους επιστήμονες. Νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι οι συνθήκες για μετάδοση μέσω κουνουπιών δεν περιορίζονται πια σε λίγες ζώνες της Μεσογείου: μπορούν πλέον να εμφανιστούν σε πολύ μεγαλύτερο τμήμα της Ευρώπης, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας και η εξάπλωση του ασιατικού κουνούπιου τίγρης (Aedes albopictus) διευρύνουν σταθερά το «παράθυρο» μετάδοσης.

Τι αλλάζει: Χαμηλότερη θερμοκρασία, μεγαλύτερη περίοδος μετάδοσης

Το κρίσιμο εύρημα που «μετακινεί» τα δεδομένα είναι το θερμοκρασιακό όριο μετάδοσης. Η πρόσφατη μελέτη, δημοσιευμένη στο Journal of the Royal Society Interface, αξιοποίησε στοιχεία από δεκάδες προηγούμενες εργασίες και υπολόγισε με μεγαλύτερη ακρίβεια τον χρόνο επώασης του ιού μέσα στο κουνούπι (την περίοδο μέχρι το έντομο να γίνει μολυσματικό). Το αποτέλεσμα: η ελάχιστη θερμοκρασία για να μπορεί να ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία και να υπάρξει μετάδοση υπολογίζεται στους 13–14°C, χαμηλότερα από παλαιότερες εκτιμήσεις που τοποθετούσαν το κατώφλι στους 16–18°C.

Αυτό δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια για ειδικούς. Σημαίνει πρακτικά ότι περιοχές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «οριακές» λόγω πιο δροσερών συνθηκών, μπορεί πλέον να υποστηρίζουν τη μετάδοση για μεγαλύτερες περιόδους μέσα στο έτος — και ότι χώρες πιο βόρεια από τα παραδοσιακά «θερμά» σύνορα της Ευρώπης μπαίνουν στον χάρτη κινδύνου.

Από τη Μεσόγειο προς τα βόρεια: Ο χάρτης της Ευρώπης αλλάζει

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα που παρουσιάστηκαν δημόσια, η νότια Ευρώπη φαίνεται να αποκτά ένα ιδιαίτερα εκτεταμένο «παράθυρο» κινδύνου. Σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ελλάδα, οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι κλιματικές συνθήκες μπορούν να επιτρέπουν πιθανή μετάδοση για πάνω από έξι μήνες τον χρόνο. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η υπόθεση για περιοχές όπως η νοτιοανατολική Αγγλία, όπου το παράθυρο μετάδοσης θα μπορούσε να φτάνει περίπου τους δύο μήνες ετησίως, εφόσον υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις (παρουσία του εντόμου, εισαγόμενο κρούσμα που «τροφοδοτεί» την αλυσίδα και ευνοϊκές θερμοκρασίες).

Το μήνυμα των επιστημόνων είναι σαφές: όσο η υπερθέρμανση του πλανήτη συνεχίζεται, το «όριο» μετακινείται. Και μαζί του μετακινείται και η πιθανότητα τοπικών εστιών σε περιοχές που μέχρι πρότινος λειτουργούσαν σαν φυσικό ανάχωμα.

Το «κουνούπι τίγρης» ως καταλύτης: Ένα εισαγόμενο είδος που εγκαθίσταται

Η chikungunya δεν εξαπλώνεται μόνη της. Χρειάζεται φορέα. Και στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα, ο φορέας που συγκεντρώνει την προσοχή είναι το Aedes albopictus, το λεγόμενο κουνούπι τίγρης. Πρόκειται για χωροκατακτητικό είδος που έχει εξαπλωθεί ταχύτατα τα τελευταία χρόνια, αποκτώντας παρουσία σε πολλές ευρωπαϊκές περιοχές.

Το ECDC καταγράφει ότι το Aedes albopictus είναι πλέον εγκατεστημένο σε εκατοντάδες περιφέρειες σε τουλάχιστον 16 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ, κάτι που μεταφράζεται σε μια νέα γεωγραφία κινδύνου για νοσήματα όπως chikungunya, δάγκειος και Ζίκα.

Κι εδώ ακριβώς «κουμπώνει» ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής: οι πιο ήπιοι χειμώνες και οι παρατεταμένες θερμές περίοδοι επιτρέπουν στο κουνούπι να επιβιώνει και να δρα για μεγαλύτερο διάστημα, μειώνοντας το παραδοσιακό «φρένο» που έβαζε το κρύο σε πολλές περιοχές της Ευρώπης.

Γιατί η chikungunya θεωρείται «εξαιρετικά επώδυνη»

Η chikungunya προκαλεί συχνά πυρετό και, κυρίως, έντονο πόνο στις αρθρώσεις, που μπορεί να επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτός ο παρατεταμένος πόνος είναι που κάνει τη νόσο να περιγράφεται ως ιδιαίτερα επώδυνη και σε πολλές περιπτώσεις εξουθενωτική, επηρεάζοντας την κινητικότητα και την καθημερινή λειτουργικότητα. Σε πιο ευάλωτες ομάδες, όπως παιδιά, ηλικιωμένοι ή άτομα με επιβαρυμένη υγεία, οι επιπλοκές μπορεί να είναι πιο σοβαρές, γι’ αυτό και οι υγειονομικές αρχές επιμένουν στην πρόληψη και στην έγκαιρη επιτήρηση.

Ειδικοί επισημαίνουν επίσης ότι, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν με άλλες ιογενείς λοιμώξεις, η έγκαιρη αναγνώριση και η σωστή δήλωση των περιστατικών είναι καθοριστικής σημασίας — όχι μόνο για τον ασθενή, αλλά και για τον εντοπισμό πιθανών αλυσίδων μετάδοσης.

Το 2025 ως καμπή: Εστίες στη Γαλλία και την Ιταλία με εκατοντάδες περιστατικά

Τα δεδομένα επιτήρησης δείχνουν ότι η Ευρώπη έχει ήδη βιώσει τοπικές μεταδόσεις, με το 2025 να αναδεικνύεται ως χρονιά-ορόσημο. Σύμφωνα με το ECDC, μέσα στο 2025 αναφέρθηκαν τοπικά κρούσματα στη Γαλλία (788) και στην Ιταλία, με καταγραφή περιστατικών που αποτυπώνει την αυξημένη ευαλωτότητα περιοχών όπου το κουνούπι έχει πλέον εγκατασταθεί.

Παράλληλα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επισημάνει ότι το 2025 καταγράφηκαν σημαντικές εξελίξεις στην ευρύτερη ευρωπαϊκή περιφέρεια, υπογραμμίζοντας πως η επιστροφή της chikungunya διεθνώς αυξάνει τις πιθανότητες εισαγόμενων κρουσμάτων — και άρα τη δυνατότητα να «ανάψει σπίθα» σε περιοχές με παρουσία κατάλληλων κουνουπιών.

Το πιο ανησυχητικό για τους ειδικούς δεν είναι μόνο ο αριθμός των κρουσμάτων, αλλά η δυναμική: σε ένα περιβάλλον όπου το κουνούπι δρα για περισσότερους μήνες και ο ιός χρειάζεται χαμηλότερη θερμοκρασία για να ολοκληρώσει τον κύκλο του, οι μελλοντικές εστίες μπορεί να εμφανιστούν συχνότερα και να αποκτήσουν μεγαλύτερη ένταση.

Η Βρετανία στο μικροσκόπιο: πολλά εισαγόμενα κρούσματα, αλλά όχι ακόμη τοπική μετάδοση

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μέχρι στιγμής δεν έχουν αναφερθεί τοπικές μεταδόσεις. Ωστόσο, οι αριθμοί των εισαγόμενων περιστατικών έχουν σημάνει συναγερμό. Η UKHSA ανακοίνωσε ότι 73 κρούσματα καταγράφηκαν από Ιανουάριο έως Ιούνιο 2025, έναντι 27 την αντίστοιχη περίοδο του 2024 — αύξηση που αποδίδεται σε ταξιδιωτική έκθεση σε περιοχές όπου ο ιός κυκλοφορεί.

Για τους επιστήμονες, αυτά τα εισαγόμενα κρούσματα είναι ένας δείκτης που «συνδέεται» με τον ευρωπαϊκό κίνδυνο: όσο περισσότεροι ταξιδιώτες επιστρέφουν μολυσμένοι, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να εμφανιστεί περιστατικό σε περιοχή όπου το κουνούπι είναι παρόν και οι θερμοκρασίες επιτρέπουν μετάδοση — ακόμη κι αν κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί ακόμη σε βρετανικό έδαφος.

Δεν είναι μόνο chikungunya: το «πακέτο» των νοσημάτων που έρχονται με τα Aedes

Η παρουσία του Aedes albopictus δεν αφορά ένα μόνο νόσημα. Το ίδιο είδος (και άλλα συγγενικά του Aedes) μπορεί να μεταδώσει επίσης δάγκειο πυρετό και ιό Ζίκα, κάτι που αυξάνει την αξία της επιτήρησης και των δράσεων περιορισμού του πληθυσμού των κουνουπιών. Όσο ο ευρωπαϊκός χώρος γίνεται πιο «φιλόξενος» κλιματικά για αυτά τα έντομα, τόσο περισσότερο μετακινείται η συζήτηση από το «αν» στο «πότε» και «πού» θα εμφανιστούν νέες εστίες.

Πρόληψη στην πράξη: τι μπορούν να κάνουν πολίτες και αρχές

Στην καθημερινότητα, οι βασικές πρακτικές προστασίας παραμένουν κλασικές αλλά κρίσιμες: χρήση εντομοαπωθητικών, επιλογή ανοιχτόχρωμων και πιο καλυπτικών ρούχων, καθώς και περιορισμός του στάσιμου νερού σε αυλές, μπαλκόνια και κήπους, όπου τα κουνούπια μπορούν να αναπαραχθούν.

Την ίδια στιγμή, η δημόσια υγεία «κερδίζει χρόνο» όταν λειτουργεί με έγκαιρη επιτήρηση. Η συστηματική παρακολούθηση κρουσμάτων, η χαρτογράφηση της παρουσίας των κουνουπιών και η γρήγορη ενημέρωση των πολιτών σε περιόδους αυξημένου κινδύνου θεωρούνται από τους ειδικούς κεντρικά εργαλεία για να προληφθούν μεγαλύτερες εξάρσεις.

Το συμπέρασμα των επιστημόνων: το παράθυρο κινδύνου ανοίγει — και πρέπει να κλείσει με πρόληψη

Η εικόνα που σχηματίζεται είναι ξεκάθαρη: η chikungunya δεν είναι πλέον μια «μακρινή» τροπική ιστορία. Με χαμηλότερο θερμοκρασιακό κατώφλι, με εγκατεστημένο κουνούπι-φορέα σε ολοένα περισσότερες ευρωπαϊκές περιφέρειες και με εστίες που ήδη εμφανίστηκαν σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία, η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο τοπίο για τα νοσήματα που μεταδίδονται από κουνούπια.

Και αν κάτι δείχνουν οι αριθμοί και οι τάσεις, είναι ότι η πρόληψη δεν είναι «υποσημείωση» — είναι η μοναδική ρεαλιστική απάντηση πριν οι σποραδικές εστίες μετατραπούν σε πιο συχνές, μεγαλύτερες εξάρσεις.

Πηγή: Pagenews.gr