ΕΕ: Χρήμα χωρίς στρατηγική στα πυρηνικά – 600 εκατ. ευρώ σε τρίτες χώρες χωρίς ενιαίο σχέδιο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο για έργα πυρηνικής ασφάλειας εκτός συνόρων, ωστόσο η δράση της χαρακτηρίζεται από σοβαρά στρατηγικά κενά και έλλειψη συνεκτικού πλαισίου. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας έκθεσης του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), η οποία δημοσιεύθηκε σε μια περίοδο έντονων ανησυχιών για την πυρηνική ασφάλεια παγκοσμίως, με φόντο τον πόλεμο στην Ουκρανία και τα ατυχήματα του Τσερνόμπιλ και της Φουκουσίμα να παραμένουν σημεία αναφοράς.

600 εκατ. ευρώ από το 2014 – Χωρίς ολοκληρωμένη στρατηγική

Από το 2014 έως το 2027 η ΕΕ έχει διαθέσει περίπου 600 εκατ. ευρώ σε επιχορηγήσεις για έργα πυρηνικής ασφάλειας σε τρίτες χώρες. Παράλληλα, μέσω της Euratom χορήγησε δάνειο 300 εκατ. ευρώ στην Ουκρανία για την αναβάθμιση της ασφάλειας των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής. Σε παγκόσμιο επίπεδο λειτουργούν σήμερα εκατοντάδες πυρηνικοί αντιδραστήρες, πολλοί από τους οποίους είναι δεκαετιών, καθιστώντας την ενίσχυση της ασφάλειας κρίσιμο ζήτημα.

Παρά τις σημαντικές χρηματοδοτήσεις, το ΕΕΣ διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν διαθέτει ολοκληρωμένη και επικαιροποιημένη στρατηγική για τη διεθνή συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας. Τα διάφορα χρηματοδοτικά εργαλεία –επιχορηγήσεις, τεχνική βοήθεια, δάνεια– λειτουργούν χωρίς ενιαία καθοδήγηση, χωρίς σαφή ιεράρχηση προτεραιοτήτων και χωρίς ξεκάθαρη στρατηγική κατεύθυνση.

Σε έναν τομέα όπου δραστηριοποιούνται πολλοί διεθνείς οργανισμοί και χώρες, η απουσία συνολικού πλαισίου δυσχεραίνει τον εντοπισμό των παρεμβάσεων όπου η ΕΕ μπορεί να προσφέρει τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.

Αδιαφανής επιλογή έργων – Καθυστερήσεις και υπερβάσεις

Η έκθεση εντοπίζει σοβαρές αδυναμίες στη διαδικασία επιλογής έργων. Η Επιτροπή δεν χρησιμοποιεί τυποποιημένο σύστημα βαθμολόγησης και κατάταξης με βάση προκαθορισμένα κριτήρια, γεγονός που περιορίζει τη διαφάνεια και δυσκολεύει την απόδειξη ότι οι χρηματοδοτήσεις κατευθύνονται στις πιο κρίσιμες ανάγκες.

Παράλληλα, οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι αρκετά έργα ολοκληρώθηκαν με σημαντικές καθυστερήσεις, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκαν και υπερβάσεις κόστους. Σε έναν τομέα όπου οι παρεμβάσεις συνδέονται άμεσα με τη μείωση κινδύνων για την ασφάλεια, οι καθυστερήσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς μεταθέτουν χρονικά την εφαρμογή κρίσιμων βελτιώσεων.

Ελλιπής αξιολόγηση αποτελεσμάτων – Περιορισμένη εικόνα αντίκτυπου

Ένα ακόμη κεντρικό πρόβλημα αφορά την παρακολούθηση και αξιολόγηση των πραγματικών αποτελεσμάτων. Η Επιτροπή διαθέτει περιορισμένη συνολική εικόνα για τον πραγματικό αντίκτυπο των παρεμβάσεων που χρηματοδοτεί. Συχνά καταγράφονται οι δραστηριότητες που υλοποιήθηκαν (outputs), χωρίς όμως επαρκή αξιολόγηση του κατά πόσο αυτές οδήγησαν σε ουσιαστική βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας (outcomes και impacts).

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο δάνειο 300 εκατ. ευρώ προς την Ουκρανία. Η Επιτροπή βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε τρίτους οργανισμούς για την παρακολούθηση υλοποίησης και εκταμιεύσεων, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η δική της δυνατότητα πλήρους ελέγχου και εικόνας για τη χρήση των κεφαλαίων.

Οι συστάσεις του ΕΕΣ προς την Επιτροπή

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προχωρήσει άμεσα σε διορθωτικές κινήσεις, προτείνοντας συγκεκριμένα:

• Κατάρτιση συνολικής και επικαιροποιημένης στρατηγικής για τη διεθνή πυρηνική ασφάλεια.
• Βελτίωση διαδικασιών ιεράρχησης και επιλογής έργων, με τυποποιημένα κριτήρια και διαφανή βαθμολόγηση.
• Ενίσχυση παρακολούθησης και αξιολόγησης αποτελεσμάτων, ώστε να μετριέται ο πραγματικός αντίκτυπος και όχι μόνο οι δραστηριότητες.
• Καλύτερος συντονισμός μεταξύ των διαφόρων χρηματοδοτικών εργαλείων και μεγαλύτερη αυτονομία της Επιτροπής στην παρακολούθηση μεγάλων προγραμμάτων, όπως αυτό της Ουκρανίας.

Το μήνυμα σε μια κρίσιμη περίοδο

Η έκθεση δημοσιεύεται σε μια συγκυρία όπου η πυρηνική ασφάλεια επανέρχεται στο προσκήνιο λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, όπου πυρηνικές εγκαταστάσεις βρίσκονται σε ζώνη σύγκρουσης. Η ΕΕ παραμένει βασικός παράγοντας στην παγκόσμια προσπάθεια ενίσχυσης της πυρηνικής ασφάλειας, αλλά η αποτελεσματικότητα της δράσης της υπονομεύεται από την έλλειψη στρατηγικής κατεύθυνσης και τις αδυναμίες διαχείρισης.

Το ΕΕΣ στέλνει σαφές μήνυμα: η χρηματοδότηση από μόνη της δεν αρκεί. Χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο, σαφή προτεραιότητες και ισχυρή αξιολόγηση αποτελεσμάτων, οι πόροι κινδυνεύουν να μην αποδώσουν το μέγιστο δυνατό όφελος για την παγκόσμια πυρηνική ασφάλεια.

Πηγή: Pagenews.gr