Πόλεμος και δυναστεία: Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στον θρόνο του Ιράν καθώς η Μέση Ανατολή φλέγεται

Η διαδοχή πατέρα-γιου στην κορυφή της Ισλαμικής Δημοκρατίας σηματοδοτεί σκληρή γεωπολιτική στροφή ενώ ο πόλεμος με ΗΠΑ και Ισραήλ εκτινάσσει το πετρέλαιο και απειλεί την παγκόσμια σταθερότητα.

Η ιστορική διαδοχή εν μέσω πολέμου

Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν εισέρχεται σε μια νέα και εξαιρετικά ασταθή περίοδο μετά την ανάδειξη του νέου ανώτατου ηγέτη, Mojtaba Khamenei, ο οποίος διαδέχεται τον πατέρα του Ali Khamenei που σκοτώθηκε στα πρώτα στάδια των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων κατά της Τεχεράνης.

Η επιλογή πραγματοποιήθηκε από τη Συνέλευση των Ειδικών, το 88μελές σώμα σιιτών κληρικών που έχει τη συνταγματική αρμοδιότητα να διορίζει τον ανώτατο ηγέτη της χώρας.

Η απόφαση ανακοινώθηκε τα ξημερώματα στην Τεχεράνη και σηματοδοτεί μια πρωτοφανή δυναστική διαδοχή – κάτι που θεωρείται ιδεολογικά προβληματικό για το καθεστώς που ιδρύθηκε μετά την Iranian Revolution του 1979.

Δηλώσεις που αποκαλύπτουν το γεωπολιτικό ρήγμα

ΗΠΑ

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στη διαδοχή.

«Ο γιος του Χαμενεΐ είναι απαράδεκτος για μένα. Θέλουμε κάποιον που θα φέρει ειρήνη στο Ιράν», δήλωσε σε αμερικανικά μέσα.

Σε άλλη παρέμβαση πρόσθεσε:

«Ο επόμενος ηγέτης του Ιράν θα χρειαστεί την έγκριση των Ηνωμένων Πολιτειών — διαφορετικά δεν θα κρατήσει πολύ».

Οι δηλώσεις αυτές ερμηνεύονται από αναλυτές ως ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον εξετάζει αλλαγή καθεστώτος ή ισχυρή πολιτική επιρροή στην Τεχεράνη μετά τον πόλεμο.

Ιράν

Από την πλευρά του καθεστώτος, κορυφαίοι αξιωματούχοι επιχείρησαν να προβάλλουν εικόνα ενότητας.

Ο Ιρανός πολιτικός Ali Larijani δήλωσε στην κρατική τηλεόραση:

«Η Συνέλευση των Ειδικών έδειξε θάρρος συνεδριάζοντας υπό βομβαρδισμούς. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει εκπαιδευτεί από τον πατέρα του και μπορεί να διαχειριστεί αυτή την κρίση».

Η Ισλαμική Επαναστατική Φρουρά (IRGC) έσπευσε επίσης να δηλώσει πίστη στον νέο ηγέτη, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ο στρατιωτικός μηχανισμός παραμένει ενωμένος γύρω από το νέο καθεστώς.

Ο ρόλος της Φρουράς της Επανάστασης

Ο νέος ηγέτης θεωρείται εδώ και χρόνια στενά συνδεδεμένος με την ισχυρή Islamic Revolutionary Guard Corps, η οποία έχει εξελιχθεί στον πιο ισχυρό θεσμό του ιρανικού κράτους.

Αμερικανοί αναλυτές εκτιμούν ότι η ανάδειξή του δείχνει πως:

• το καθεστώς συσπειρώνεται γύρω από τον στρατιωτικό πυρήνα,
• η εξωτερική πολιτική του Ιράν θα γίνει πιο επιθετική,
• και η πιθανότητα διαπραγματεύσεων με τη Δύση μειώνεται δραματικά.

Ο πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Alan Eyre σχολίασε ότι ο νέος ηγέτης πιθανότατα θα χρειαστεί χρόνο για να δημιουργήσει τη δική του βάση εξουσίας, ενώ αρχικά θα εξαρτάται έντονα από την Φρουρά της Επανάστασης.

Ο πόλεμος που αλλάζει τη Μέση Ανατολή

Η διαδοχή πραγματοποιείται ενώ η σύγκρουση μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών κλιμακώνεται επικίνδυνα.

Οι επιθέσεις ξεκίνησαν με κοινά πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον ιρανικών στρατιωτικών και πυρηνικών εγκαταστάσεων, γεγονός που πυροδότησε ευρύτερη περιφερειακή κρίση.

Το Ιράν απάντησε με:

• πυραυλικές επιθέσεις
• επιθέσεις drones σε αμερικανικές βάσεις
• ενεργοποίηση περιφερειακών συμμάχων.

Η νέα ηγεσία θεωρείται πιθανό να στηριχθεί ακόμα περισσότερο σε ασύμμετρο πόλεμο και δίκτυα συμμάχων στη Μέση Ανατολή.

Σοκ στις αγορές ενέργειας

Η σύγκρουση έχει ήδη αρχίσει να προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.

Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι αγορές φοβούνται διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ — από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.

Η προοπτική επιθέσεων σε:

• διυλιστήρια
• αγωγούς
• λιμάνια εξαγωγής

θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέο παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.

Η «μοναρχική» στροφή της Ισλαμικής Δημοκρατίας

Η ανάδειξη του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει επίσης ισχυρό συμβολισμό.

Η επανάσταση του 1979 ανέτρεψε τον Σάχη ακριβώς επειδή η εξουσία θεωρήθηκε κληρονομική. Ωστόσο σήμερα, για πρώτη φορά, η ηγεσία περνά από πατέρα σε γιο, δημιουργώντας μια de facto δυναστική διαδοχή.

Για πολλούς αναλυτές αυτό αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο:

η Ισλαμική Δημοκρατία μετατρέπεται σταδιακά σε ένα σύστημα όπου η πραγματική εξουσία βρίσκεται στα χέρια ενός στενού στρατιωτικο-θρησκευτικού κύκλου.

Η επόμενη ημέρα

Ο νέος ηγέτης αναλαμβάνει την εξουσία στη μεγαλύτερη κρίση της χώρας από το 1979.

Οι βασικές προκλήσεις του θα είναι:

• η διατήρηση της εσωτερικής συνοχής του καθεστώτος
• η διαχείριση ενός πολέμου με δύο πυρηνικές δυνάμεις
• η αποφυγή οικονομικής κατάρρευσης λόγω κυρώσεων και ενεργειακής κρίσης.

Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στη διεθνή σκηνή είναι αν η νέα ηγεσία θα επιδιώξει κλιμάκωση ή στρατηγικό συμβιβασμό.

Σε κάθε περίπτωση, η ανάδειξη του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν αποτελεί απλώς αλλαγή ηγεσίας.

Σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας γεωπολιτικής εποχής για το Ιράν και ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Με πληροφορίες από : 

• Reuters