HRW: Καταγγελία για παράνομη χρήση λευκού φωσφόρου από το Ισραήλ στον νότιο Λίβανο

Η Human Rights Watch (HRW) κατηγορεί το Ισραήλ για παράνομη χρήση λευκού φωσφόρου πάνω από κατοικημένη περιοχή στον νότιο Λίβανο, σε μια εξέλιξη που ανεβάζει περαιτέρω τη διεθνή πίεση γύρω από τις επιχειρήσεις στη λιβανική επικράτεια. Στην έκθεσή της, που δημοσιεύθηκε στις 9 Μαρτίου 2026, η οργάνωση αναφέρει ότι ο ισραηλινός στρατός χρησιμοποίησε στις 3 Μαρτίου πυρομαχικά λευκού φωσφόρου που εξερράγησαν στον αέρα πάνω από σπίτια στη Yohmor, προκαλώντας πυρκαγιές σε τουλάχιστον δύο κατοικίες και ένα όχημα.

Τι υποστηρίζει η HRW

Σύμφωνα με την οργάνωση, ερευνητές της επιβεβαίωσαν και γεωεντόπισαν οκτώ εικόνες που, κατά την εκτίμησή της, δείχνουν βλήματα λευκού φωσφόρου να εκρήγνυνται πάνω από κατοικημένο τμήμα της πόλης, ενώ σε άλλες εικόνες καταγράφονται ομάδες πολιτικής άμυνας να επιχειρούν για την κατάσβεση των πυρκαγιών. Η HRW αναφέρει επίσης ότι το χαρακτηριστικό ίχνος καπνού ήταν συμβατό με βλήματα πυροβολικού σειράς M825 διαμετρήματος 155 χιλιοστών, τα οποία συνδέονται με λευκό φώσφορο.

Ο Ramzi Kaiss, ερευνητής της HRW για τον Λίβανο, δήλωσε ότι η χρήση λευκού φωσφόρου πάνω από κατοικημένες περιοχές είναι «εξαιρετικά ανησυχητική», προειδοποιώντας ότι οι εμπρηστικές ιδιότητες της ουσίας μπορούν να προκαλέσουν θάνατο ή σοβαρούς τραυματισμούς με μακροχρόνιες συνέπειες. Η οργάνωση υποστηρίζει ότι η χρήση αερόρρηκτων πυρομαχικών λευκού φωσφόρου σε πυκνοκατοικημένες περιοχές είναι εκ φύσεως αδιακρίτως επικίνδυνη και δεν συνάδει με την υποχρέωση λήψης όλων των εφικτών προφυλάξεων για την προστασία των αμάχων.

Το νομικό και ανθρωπιστικό βάρος της υπόθεσης

Ο λευκός φώσφορος δεν απαγορεύεται καθολικά σε κάθε χρήση, όμως το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο επιβάλλει αυστηρούς περιορισμούς, ιδίως όταν υπάρχει κίνδυνος για αμάχους και πολιτικά αντικείμενα. Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού επισημαίνει ότι τα εμπρηστικά όπλα απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται κατά αμάχων ή πολιτικών στόχων, ενώ το Πρωτόκολλο III της Σύμβασης για Ορισμένα Συμβατικά Όπλα περιορίζει τη χρήση τους σε περιοχές με συγκέντρωση αμάχων. Παράλληλα, η ίδια η συζήτηση γύρω από τον λευκό φώσφορο παραμένει νομικά σύνθετη, επειδή ορισμένες χρήσεις του προβάλλονται από κράτη ως μέσα καπνογόνου ή κάλυψης και όχι ως καθαρά εμπρηστικά όπλα.

Αυτό ακριβώς είναι και το κρίσιμο σημείο της αντιπαράθεσης: οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεωρούν ότι όταν τέτοια πυρομαχικά χρησιμοποιούνται πάνω από οικιστικές περιοχές, το αποτέλεσμα είναι πρακτικά μη διακριτό για τους αμάχους, αφού μπορούν να προκαλέσουν φωτιές σε σπίτια, στέγες, οχήματα και καλλιέργειες. Η HRW υποστηρίζει ότι στην περίπτωση της Yohmor οι φωτιές προκλήθηκαν πιθανότατα από φλεγόμενα τσόχινα τμήματα εμποτισμένα με λευκό φώσφορο που διασκορπίστηκαν μετά την έκρηξη στον αέρα.

Το ευρύτερο πλαίσιο της σύγκρουσης

Η νέα έκθεση δημοσιοποιήθηκε την ώρα που το μέτωπο Ισραήλ-Λιβάνου βρίσκεται σε νέα φάση κλιμάκωσης. Το Reuters μετέδωσε στις 6 Μαρτίου 2026 ότι οι μαζικές εντολές εκκένωσης που εξέδωσε ο ισραηλινός στρατός για περιοχές του νότιου Λιβάνου και των νότιων προαστίων της Βηρυτού έχουν προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες στον ΟΗΕ για τη συμβατότητά τους με το διεθνές δίκαιο. Την ίδια ώρα, διεθνή μέσα καταγράφουν εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους, ενώ το λιβανικό πολιτικό σύστημα επικαλείται τη γενικευμένη αστάθεια για να δικαιολογήσει ακόμη και θεσμικές αποφάσεις έκτακτου χαρακτήρα.

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος επειδή δεν πρόκειται για την πρώτη σχετική καταγγελία. Η HRW είχε ήδη αναφέρει το 2024 ότι είχε επιβεβαιώσει χρήση λευκού φωσφόρου από ισραηλινές δυνάμεις σε τουλάχιστον 17 δήμους του νότιου Λιβάνου από τον Οκτώβριο του 2023, συμπεριλαμβανομένων πέντε περιπτώσεων στις οποίες πυρομαχικά εξερράγησαν πάνω από κατοικημένες περιοχές. Το Associated Press είχε επίσης μεταδώσει τότε ότι ο ισραηλινός στρατός υποστήριζε πως χρησιμοποιεί λευκό φώσφορο μόνο για δημιουργία καπνογόνου πέπλου και όχι για στοχοποίηση αμάχων.

Η ισραηλινή θέση και η διεθνής πίεση

Στις σημερινές αναφορές για τη Yohmor, το AP μετέδωσε ότι το Ισραήλ αρνήθηκε ότι γνωρίζει τη συγκεκριμένη χρήση λευκού φωσφόρου, ενώ η υπόθεση δεν συνοδεύτηκε από εκτενή δημόσια τεχνική απάντηση εκ μέρους του ισραηλινού στρατού στις πηγές που εξετάστηκαν. Αυτό αφήνει ανοιχτό το πεδίο για νέα διεθνή πίεση, ειδικά προς χώρες που προμηθεύουν το Ισραήλ με όπλα και πυρομαχικά.

Η HRW ζητά από το Ισραήλ να σταματήσει άμεσα αυτή την πρακτική και καλεί κράτη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία να αναστείλουν στρατιωτικές πωλήσεις και βοήθεια, καθώς και να εξετάσουν στοχευμένες κυρώσεις σε αξιωματούχους που ενδέχεται να εμπλέκονται σε σοβαρές παραβιάσεις. Το αίτημα αυτό εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια οργανώσεων να μετατραπεί η ανθρωπιστική τεκμηρίωση σε πολιτικό και διπλωματικό κόστος για τις εμπλεκόμενες πλευρές.

Γιατί η υπόθεση ξεπερνά τα όρια ενός ακόμη πολεμικού επεισοδίου

Πέρα από τη στρατιωτική διάσταση, η νέα καταγγελία αγγίζει τον πυρήνα της διεθνούς συζήτησης για τους κανόνες εμπλοκής σε κατοικημένα περιβάλλοντα. Σε μια περίοδο όπου η Μέση Ανατολή βρίσκεται ήδη υπό πίεση από ταυτόχρονες συγκρούσεις, κάθε τεκμηριωμένη αναφορά για χρήση πυρομαχικών με εμπρηστικές ιδιότητες σε οικισμούς ενισχύει την πίεση για ανεξάρτητες έρευνες, λογοδοσία και επανεξέταση της στρατιωτικής στήριξης των συμμάχων. Η πολιτική σημασία της έκθεσης είναι ότι μεταφέρει ξανά τη συζήτηση από το πεδίο της μάχης στο πεδίο της διεθνούς ευθύνης.

Πηγές εμπλουτισμού: Human Rights Watch, Associated Press, Reuters, ICRC.