Πετρέλαιο, πόλεμος και πληθωρισμός: Ο εφιάλτης της στασιμοπληθωριστικής κρίσης επιστρέφει

Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή εκτινάσσει τις τιμές ενέργειας, πιέζοντας τις κεντρικές τράπεζες ανάμεσα σε πληθωρισμό και ύφεση.

Ο ενεργειακός σοκ που αλλάζει τη νομισματική πολιτική

Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και οι φόβοι για διακοπή των ενεργειακών ροών έχουν οδηγήσει σε έντονη άνοδο των τιμών πετρελαίου, δημιουργώντας ένα νέο δίλημμα για τις κεντρικές τράπεζες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η άνοδος των τιμών επηρεάζει άμεσα το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και κατανάλωσης. Έτσι, η ενεργειακή κρίση λειτουργεί ως ισχυρό πληθωριστικό σοκ προσφοράς, μειώνοντας ταυτόχρονα την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.

Για τους νομισματικούς φορείς όπως η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα της Ιαπωνίας, η κατάσταση δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα:

• αύξηση επιτοκίων για έλεγχο του πληθωρισμού
• ή χαλάρωση πολιτικής για στήριξη της ανάπτυξης.

Και οι δύο επιλογές όμως ενέχουν σημαντικούς κινδύνους.

Ο φόβος επιστροφής του στασιμοπληθωρισμού

Οι εξελίξεις επαναφέρουν στο προσκήνιο το φάσμα του Stagflation, ενός φαινομένου όπου η οικονομία αντιμετωπίζει υψηλό πληθωρισμό και χαμηλή ανάπτυξη ταυτόχρονα.

Η τελευταία φορά που η παγκόσμια οικονομία βίωσε παρόμοια κατάσταση ήταν κατά τη διάρκεια της 1973 Oil Crisis και της 1979 Oil Crisis.

Σήμερα, η πιθανότητα επανάληψης ενός τέτοιου σεναρίου προκαλεί έντονη ανησυχία στις αγορές και στους διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, έχει προειδοποιήσει ότι:

«Μια μόνιμη αύξηση 10% στις τιμές του πετρελαίου θα μπορούσε να αυξήσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό περίπου κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες.»

Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε σημαντικά τα περιθώρια πολιτικής των κεντρικών τραπεζών.

Πίεση στις οικονομίες της Ασίας

Οι αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας βρίσκονται αντιμέτωπες με ίσως το πιο δύσκολο δίλημμα.

Η άνοδος των τιμών ενέργειας συμπίπτει με μια ισχυρή ενίσχυση του US Dollar, καθώς οι επενδυτές στρέφονται σε ασφαλή περιουσιακά στοιχεία εν μέσω γεωπολιτικής αβεβαιότητας.

Η φυγή κεφαλαίων αποδυναμώνει νομίσματα όπως η ινδική ρουπία, περιορίζοντας την ικανότητα κεντρικών τραπεζών να μειώσουν τα επιτόκια.

Η Τράπεζα Ινδίας βρίσκεται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση:

• θέλει να στηρίξει την ανάπτυξη
• αλλά πρέπει να αποτρέψει περαιτέρω υποτίμηση του νομίσματος.

Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν χώρες όπως η Ταϊλάνδη  και οι Φιλιππίνες, όπου οι κεντρικές τράπεζες ίσως αναγκαστούν να αυξήσουν επιτόκια παρά την επιβράδυνση της οικονομίας.

Οι εξαγωγικές οικονομίες υπό πίεση

Οι οικονομίες που βασίζονται στις εξαγωγές αντιμετωπίζουν ιδιαίτερη ευαλωτότητα στο ενεργειακό σοκ.

Η Ιαπωνία και η Βόρεια Κορέα  εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές πρώτων υλών και ενέργειας.

Η Τράπεζα Κορέας μέχρι στιγμής διατηρεί προσεκτική στάση, όμως οι αυξημένες τιμές πετρελαίου μπορεί να την αναγκάσουν να υιοθετήσει πιο επιθετική πολιτική επιτοκίων.

Παράλληλα, η Τράπεζα της Ιαπωνίας αντιμετωπίζει ένα σύνθετο πρόβλημα:

• ο πληθωρισμός βρίσκεται πάνω από τον στόχο του 2%
• αλλά η οικονομική ανάπτυξη παραμένει αδύναμη.

Η άνοδος της ενέργειας θα μπορούσε να επιδεινώσει αυτή τη λεπτή ισορροπία.

Διχασμός στις ανεπτυγμένες οικονομίες

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα παρόμοιο δίλημμα.

Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας τείνουν να αυξάνουν τον πληθωρισμό, κάτι που θα μπορούσε να καθυστερήσει πιθανές μειώσεις επιτοκίων ακόμη κι αν η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται.

Στην Australia, οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η παρατεταμένη άνοδος του πετρελαίου μπορεί να αυξήσει τις πληθωριστικές προσδοκίες, αναγκάζοντας την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών να διατηρήσει υψηλά επιτόκια για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Αντίθετα, η Νέα Ζηλανδία ίσως ακολουθήσει διαφορετική στρατηγική. Μετά από μια περίοδο έντονης νομισματικής σύσφιξης, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών ενδέχεται να ανεχθεί προσωρινά υψηλότερο πληθωρισμό προκειμένου να αποφευχθεί μια βαθύτερη οικονομική επιβράδυνση.

Η γεωπολιτική διάσταση της οικονομίας

Η κρίση καταδεικνύει πόσο στενά συνδέονται οι γεωπολιτικές εξελίξεις με τη διεθνή οικονομία.

Οι αγορές ενέργειας αποτελούν έναν από τους πιο κρίσιμους μηχανισμούς μετάδοσης γεωπολιτικών σοκ στην παγκόσμια οικονομία.

Οι φόβοι για διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ– από όπου περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου – έχουν ήδη προκαλέσει έντονες διακυμάνσεις στις αγορές.

Αν η σύγκρουση κλιμακωθεί περαιτέρω, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να επεκταθούν σε:

• πληθωρισμό
• παγκόσμια ανάπτυξη
• χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Ένα δίλημμα που θυμίζει τη δεκαετία του 1970

Η σημερινή κατάσταση παρουσιάζει ανησυχητικές ομοιότητες με τις ενεργειακές κρίσεις της δεκαετίας του 1970.

Τότε, οι διαταραχές στην προσφορά πετρελαίου προκάλεσαν παρατεταμένο πληθωρισμό και χαμηλή ανάπτυξη, οδηγώντας σε μια δύσκολη περίοδο για τις κεντρικές τράπεζες.

Σήμερα, οι νομισματικές αρχές βρίσκονται και πάλι αντιμέτωπες με ένα παρόμοιο πρόβλημα:

η νομισματική πολιτική μπορεί να περιορίσει τη ζήτηση, αλλά δεν μπορεί να αυξήσει την προσφορά ενέργειας.

Εάν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή παραταθεί και οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν υψηλές, η παγκόσμια οικονομία ενδέχεται να εισέλθει σε μια περίοδο όπου η σταθεροποίηση της ανάπτυξης και του πληθωρισμού θα γίνει εξαιρετικά δύσκολη.

Πηγές εμπλουτισμού:

• Bloomberg Economics,
• Financial Times,
• World Bank,
• The Economist