Πορτογαλία: Πρόστιμο 10 εκατ. ευρώ για την αποτυχία προστασίας της βιοποικιλότητας

Ένα ηχηρό μήνυμα προς τα κράτη-μέλη για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας έστειλε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιβάλλοντας στην Πορτογαλία κατ’ αποκοπή πρόστιμο 10 εκατ. ευρώ για τη μη συμμόρφωσή της με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις που αφορούν την προστασία της βιοποικιλότητας. Παράλληλα, η Λισαβόνα υποχρεώνεται να καταβάλλει και ημερήσιο πρόστιμο 41.250 ευρώ μέχρι να εφαρμόσει πλήρως την προηγούμενη απόφαση του Δικαστηρίου του 2019.

Η απόφαση αυτή δεν έχει μόνο οικονομικό βάρος, αλλά και ισχυρό πολιτικό και θεσμικό συμβολισμό. Το ανώτατο ευρωπαϊκό δικαστήριο έκρινε ότι η Πορτογαλία επέτρεψε να συνεχιστούν ιδιαίτερα σοβαρές παραβιάσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ, παρά το γεγονός ότι είχε ήδη καταδικαστεί πριν από χρόνια για την ίδια υπόθεση. Όπως επισημαίνεται στην επίσημη ανακοίνωση του Δικαστηρίου, η πορτογαλική επικράτεια φιλοξενεί 99 τύπους οικοτόπων και 335 είδη που καλύπτονται από την Οδηγία για τους Οικοτόπους, γεγονός που καθιστά το διακύβευμα εξαιρετικά σημαντικό για τη φυσική κληρονομιά ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Γιατί τιμωρήθηκε η Πορτογαλία

Η υπόθεση αφορά την αποτυχία της Πορτογαλίας να χαρακτηρίσει και να προστατεύσει επαρκώς περιοχές που έπρεπε να έχουν ενταχθεί ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τη φύση. Η διαμάχη με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρατά εδώ και χρόνια, καθώς οι Βρυξέλλες πίεζαν τη Λισαβόνα να λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη διατήρηση οικοτόπων και ειδών σε περιοχές κοινοτικής σημασίας. Το 2019, το Δικαστήριο είχε ήδη αποφανθεί ότι η Πορτογαλία δεν είχε εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της για τον χαρακτηρισμό 61 περιοχών στις ατλαντικές και μεσογειακές βιογεωγραφικές ζώνες.

Παρά την προηγούμενη αυτή καταδίκη, η Πορτογαλία δεν ολοκλήρωσε εγκαίρως τις απαιτούμενες παρεμβάσεις. Έτσι, το Δικαστήριο επανήλθε, αυτή τη φορά όχι μόνο με διαπίστωση παράβασης αλλά και με πραγματικές οικονομικές κυρώσεις, θέλοντας να ενθαρρύνει την άμεση λήξη της παράβασης. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η ΕΕ σκληραίνει τη στάση της απέναντι σε περιπτώσεις όπου κράτη-μέλη αμελούν επί μακρόν δεσμεύσεις που συνδέονται με τη διατήρηση πολύτιμων οικοσυστημάτων.

Πώς προκύπτει το ημερήσιο πρόστιμο

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώθηκε η ημερήσια ποινή. Το ποσό των 41.250 ευρώ ημερησίως αντιστοιχεί σε 750 ευρώ για καθεμία από τις 55 τοποθεσίες που, σύμφωνα με το Δικαστήριο, παραμένουν ακόμη χωρίς την απαιτούμενη προστασία. Το ίδιο το ΔΕΕ διευκρινίζει ότι το πρόστιμο θα μειώνεται σταδιακά κατά 750 ευρώ την ημέρα για κάθε περιοχή που θα φέρνει η Πορτογαλία σε πλήρη συμμόρφωση με την απόφαση του 2019.

Αυτή η δομή της ποινής έχει διπλή στόχευση. Από τη μία πλευρά, πιέζει οικονομικά την πορτογαλική κυβέρνηση να κινηθεί γρήγορα. Από την άλλη, δημιουργεί έναν μηχανισμό άμεσου κινήτρου, ώστε κάθε πρακτικό βήμα συμμόρφωσης να έχει και αντίστοιχο δημοσιονομικό όφελος. Με άλλα λόγια, το Δικαστήριο δεν περιορίστηκε σε μία συμβολική τιμωρία, αλλά διαμόρφωσε ένα σύστημα πίεσης που θα παραμένει ενεργό μέχρι να κλείσει και η τελευταία εκκρεμότητα.

Οι περιοχές που βρίσκονται στο επίκεντρο

Οι περιοχές που επηρεάζονται από την υπόθεση είναι από τις πιο σημαντικές της πορτογαλικής φυσικής κληρονομιάς. Στις τοποθεσίες κοινοτικής σημασίας για την ατλαντική βιογεωγραφική περιοχή περιλαμβάνονται το Peneda-Gerês, το μοναδικό εθνικό πάρκο της Πορτογαλίας, το φυσικό πάρκο Litoral Norte, αλλά και οικοσυστήματα που συνδέονται με τους ποταμούς Minho και Lima. Επίσης, στις επίμαχες περιοχές συγκαταλέγονται το Valongo, γνωστό για τα σπάνια είδη φτέρης και τη σημασία του ως καταφύγιο για τη χρυσόγραμμη σαλαμάνδρα, η οροσειρά Serra D’Arga και το Corno do Bico.

Το εύρος αυτών των περιοχών δείχνει ότι η υπόθεση δεν αφορά κάποια δευτερεύουσα τεχνική εκκρεμότητα, αλλά ένα μεγάλο κομμάτι του πορτογαλικού φυσικού πλούτου. Η βιοποικιλότητα των περιοχών αυτών έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για την ίδια την Πορτογαλία αλλά και για τη συνολική στρατηγική της Natura 2000, του ευρωπαϊκού δικτύου προστατευόμενων περιοχών που θεωρείται πυλώνας της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ.

Το σκεπτικό του Δικαστηρίου

Το Δικαστήριο ήταν ιδιαίτερα αυστηρό στη διατύπωσή του. Τόνισε ότι η παράβαση έχει μεγάλη διάρκεια και ότι η Πορτογαλία επέμεινε στην παραβίαση, παρά την προηγούμενη δικαστική απόφαση. Επιπλέον, έλαβε υπόψη και την οικονομική δυνατότητα της χώρας να πληρώσει, καταλήγοντας ότι το κατ’ αποκοπή πρόστιμο των 10 εκατ. ευρώ είναι αναλογικό αλλά και αναγκαίο για να τερματιστεί η παράβαση.

Η αναφορά στη «κοινή κληρονομιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης» είναι ίσως το πιο ουσιαστικό σημείο της απόφασης. Το Δικαστήριο υπογραμμίζει έτσι ότι η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι ένα αμιγώς εθνικό ζήτημα, αλλά μια ευρωπαϊκή υποχρέωση με συλλογική σημασία. Η καταστροφή ή η ανεπαρκής διατήρηση σπάνιων οικοτόπων και ειδών δεν επηρεάζει μόνο ένα κράτος-μέλος, αλλά το σύνολο του φυσικού κεφαλαίου της Ένωσης.

Η αντίδραση της Λισαβόνας

Η πορτογαλική κυβέρνηση αναγνώρισε ότι η υπόθεση έχει μεγάλο ιστορικό βάθος, υποστηρίζοντας ότι η διαμάχη εκτείνεται σχεδόν 30 χρόνια και καλύπτει πολλές κυβερνήσεις. Παράλληλα, κυβερνητικός εκπρόσωπος ανέφερε ότι τον περασμένο Απρίλιο ξεκίνησε μια εντατική νομοθετική διαδικασία που επέτρεψε ταχεία πρόοδο στον χαρακτηρισμό των ειδικών ζωνών διατήρησης και στην έγκριση σχεδίων διαχείρισης. Σύμφωνα με την ίδια θέση, απομένουν πλέον σχετικά λίγα βήματα μέχρι να ολοκληρωθεί η συμμόρφωση της χώρας με τις απαιτήσεις της Οδηγίας για τους Οικοτόπους.

Αυτό σημαίνει ότι η Πορτογαλία επιχειρεί να δείξει πως βρίσκεται κοντά στην τελική προσαρμογή και ότι δεν αγνοεί πλέον τις κοινοτικές υποχρεώσεις της. Ωστόσο, η απόφαση του Δικαστηρίου καταδεικνύει ότι, μέχρι να αποτυπωθεί η συμμόρφωση στην πράξη και όχι μόνο στις προθέσεις, οι κυρώσεις θα παραμένουν ενεργές.

Ένα αυστηρό μήνυμα για όλη την Ευρώπη

Η υπόθεση της Πορτογαλίας στέλνει ένα ευρύτερο μήνυμα σε ολόκληρη την Ευρώπη: η προστασία της βιοποικιλότητας δεν αποτελεί πια μια δευτερεύουσα προτεραιότητα που μπορεί να μετατίθεται διαρκώς στο μέλλον. Σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση, η απώλεια φυσικών οικοτόπων και η πίεση στα οικοσυστήματα εντείνονται, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δείχνουν έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν ακόμη και βαριά οικονομικά μέσα για να επιβάλουν τη συμμόρφωση.

Για τη Λισαβόνα, το πρόστιμο των 10 εκατ. ευρώ και η ημερήσια ποινή των 41.250 ευρώ αποτελούν ισχυρή υπενθύμιση ότι η περιβαλλοντική πολιτική δεν κρίνεται μόνο στις διακηρύξεις, αλλά κυρίως στην εφαρμογή. Και για την ΕΕ συνολικά, η απόφαση αναδεικνύει πως η μάχη για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας περνά πλέον και μέσα από πιο σκληρή δικαστική επιτήρηση.

Πηγή: Pagenews.gr