Φον ντερ Λάιεν: Ευρωπαϊκό σχέδιο ισχύος – Το γεωπολιτικό πακέτο των 400 δισ. αλλάζει τον παγκόσμιο χάρτη

Η πρόεδρος της Κομισιόν παρουσιάζει το μεγάλο γεωοικονομικό όπλο της Ευρώπης: επενδύσεις 400 δισ. ευρώ, στρατηγική αυτονομία και νέα γεωπολιτική επιρροή σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ασταθής.

Σε μια περίοδο όπου οι γεωπολιτικές κρίσεις επεκτείνονται από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή και τον Ινδο-Ειρηνικό, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της στο παγκόσμιο σύστημα ισχύος.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής  φον ντερ Λάιεν παρουσίασε ένα φιλόδοξο γεωοικονομικό σχέδιο που φιλοδοξεί να μετατρέψει την Ευρώπη από ρυθμιστική δύναμη σε στρατηγικό γεωπολιτικό παίκτη.

Στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής βρίσκεται το ευρωπαϊκό επενδυτικό πρόγραμμα Global Gateway, το οποίο αναμένεται να κινητοποιήσει επενδύσεις που θα ξεπεράσουν τα 400 δισεκατομμύρια ευρώ τα επόμενα χρόνια.

«Το εμπόριο και οι επενδύσεις δεν είναι μόνο οικονομία – είναι και ισχύς», τόνισε χαρακτηριστικά η πρόεδρος της Κομισιόν, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αξιοποιήσει τα οικονομικά της εργαλεία για να ενισχύσει τη γεωπολιτική της επιρροή.

Ένας κόσμος που αλλάζει ριζικά

Η παρέμβαση της φον ντερ Λάιεν ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής τάξη που διαμορφώθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο φαίνεται να βρίσκεται σε διαδικασία αποσύνθεσης.

Οι πόλεμοι, οι ενεργειακές κρίσεις, οι εμπορικές συγκρούσεις και ο ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον όπου η ισχύς επαναπροσδιορίζεται.

«Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να είναι απλώς ο θεματοφύλακας μιας παλιάς παγκόσμιας τάξης που δεν θα επιστρέψει» δήλωσε η επικεφαλής της Κομισιόν.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή, η σύγκρουση στην Ουκρανία και η αυξανόμενη αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας αποτελούν, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, ενδείξεις ότι το διεθνές σύστημα εισέρχεται σε μια νέα εποχή γεωπολιτικής ρευστότητας.

Το Global Gateway: το γεωοικονομικό εργαλείο της Ευρώπης

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Global Gateway αποτελεί τη μεγαλύτερη επενδυτική πρωτοβουλία εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ξεκίνησε το 2021 με στόχο να δημιουργήσει ένα παγκόσμιο δίκτυο επενδύσεων σε υποδομές, ενέργεια, τεχνολογία και βιομηχανία.

Η φον ντερ Λάιεν αποκάλυψε ότι:

• οι επενδύσεις έχουν ήδη ξεπεράσει τα 300 δισεκατομμύρια ευρώ
• το πρόγραμμα αναμένεται να υπερβεί τα 400 δισ. ευρώ μέσα στα επόμενα χρόνια

Οι επενδύσεις αυτές κατευθύνονται σε στρατηγικές περιοχές του πλανήτη:

• Βόρεια Αφρική για έργα καθαρής ενέργειας
• Αφρική για κρίσιμες πρώτες ύλες και μεταλλευτικές αλυσίδες αξίας
• Ασία και Ινδο-Ειρηνικό για ψηφιακές και μεταφορικές υποδομές
• Λατινική Αμερική και Καραϊβική για φαρμακευτική παραγωγή και βιομηχανία

Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή απάντηση στη διεθνή επενδυτική στρατηγική της Κίνας.

Η ευρωπαϊκή απάντηση στον παγκόσμιο ανταγωνισμό

Η στρατηγική αυτή ερμηνεύεται από πολλούς αναλυτές ως η ευρωπαϊκή απάντηση στο κινεζικό πρόγραμμα Belt and Road Initiative.

Τα τελευταία χρόνια η Κίνα επένδυσε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε λιμάνια, σιδηροδρομικές γραμμές, ενεργειακά έργα και τηλεπικοινωνιακές υποδομές σε περισσότερες από 100 χώρες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει πλέον να δημιουργήσει ένα εναλλακτικό παγκόσμιο δίκτυο επενδύσεων, το οποίο θα βασίζεται σε διαφορετικές αρχές:

• διαφάνεια
• βιώσιμη ανάπτυξη
• οικονομική βιωσιμότητα
• σεβασμό στους διεθνείς κανόνες

Σύμφωνα με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές, το πρόγραμμα δεν έχει μόνο οικονομικό χαρακτήρα αλλά αποτελεί εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής.

Ο διάδρομος Ινδία – Μέση Ανατολή – Ευρώπη

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο σχεδιαζόμενος εμπορικός διάδρομος India–Middle East–Europe Economic Corridor (IMEC).

Το έργο αυτό φιλοδοξεί να συνδέσει:

• την Ινδία
• τη Μέση Ανατολή
• την Ευρώπη

μέσω νέων λιμανιών, σιδηροδρομικών γραμμών, ενεργειακών αγωγών και ψηφιακών καλωδίων.

Αναλυτές θεωρούν ότι ο διάδρομος αυτός θα μπορούσε να αποτελέσει έναν νέο γεωοικονομικό άξονα εμπορίου μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, μειώνοντας την εξάρτηση από παραδοσιακές εμπορικές διαδρομές.

Η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης

Πέρα από τις επενδύσεις, η φον ντερ Λάιεν έθεσε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής την έννοια της στρατηγικής αυτονομίας.

Η Ευρώπη επιδιώκει να γίνει:

• πιο ανθεκτική
• πιο κυρίαρχη
• πιο ανεξάρτητη από εξωτερικές εξαρτήσεις

Ιδιαίτερα κρίσιμοι τομείς θεωρούνται:

• η ενέργεια
• οι πρώτες ύλες
• οι τεχνολογίες αιχμής
• οι εφοδιαστικές αλυσίδες

Η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, πόσο επικίνδυνη μπορεί να είναι η υπερβολική εξάρτηση από συγκεκριμένους προμηθευτές.

Ασφάλεια και άμυνα στο επίκεντρο

Η πρόεδρος της Κομισιόν έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στον τομέα της ασφάλειας.

«Για να επιδιώξουμε την ειρήνη στον σημερινό κόσμο, η Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να προβάλλει ισχύ» δήλωσε.

Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση:

• αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες
• προωθεί κοινές στρατιωτικές προμήθειες
• ενισχύει τη συνεργασία με το North Atlantic Treaty Organization.

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Ευρώπη κινείται σταδιακά προς μια πιο ολοκληρωμένη αμυντική ένωση.

Η μεγάλη γεωπολιτική στροφή της Ευρώπης

Η στρατηγική που παρουσίασε η φον ντερ Λάιεν αντανακλά μια βαθύτερη μεταμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Για δεκαετίες η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργούσε κυρίως ως οικονομική δύναμη και ως υπερασπιστής ενός διεθνούς συστήματος βασισμένου σε κανόνες.

Σήμερα, ωστόσο, το διεθνές περιβάλλον αλλάζει δραματικά.

Η Ευρώπη καλείται να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως:

• οικονομική δύναμη
• γεωπολιτικός παίκτης
• στρατηγικός επενδυτής
• και παράγοντας ασφάλειας

Το μεγάλο στοίχημα

Το ευρωπαϊκό σχέδιο των 400 δισ. ευρώ δεν είναι απλώς ένα πρόγραμμα επενδύσεων.

Αποτελεί, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές στις Βρυξέλλες, μια προσπάθεια να διαμορφωθεί ο νέος γεωπολιτικός ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενο ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων, ενεργειακές κρίσεις και περιφερειακές συγκρούσεις, η Ευρώπη επιχειρεί να χαράξει μια δική της πορεία.

Όπως τόνισε η φον ντερ Λάιεν:

«Σε περιόδους ριζικών αλλαγών μπορούμε είτε να προσκολληθούμε στο παρελθόν είτε να διαμορφώσουμε τον νέο κόσμο».

Το αν το ευρωπαϊκό σχέδιο ισχύος θα καταφέρει να μετατρέψει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε έναν πραγματικά ισχυρό γεωπολιτικό παίκτη θα αποτελέσει ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της επόμενης δεκαετίας.

Πηγές εμπλουτισμού:

• Reuters,
• Bloomberg,
• Financial Times,
• Politico Europe