Πώς γεννιούνται οι πανδημίες: Τι αποκαλύπτει νέα μεγάλη επιστημονική μελέτη

Μια σημαντική νέα επιστημονική μελέτη ρίχνει φως σε ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της σύγχρονης ιατρικής: πώς ξεκινούν οι πανδημίες. Επιστήμονες που μελέτησαν μεγάλες επιδημίες των τελευταίων δεκαετιών κατέληξαν σε ένα κρίσιμο συμπέρασμα: στις περισσότερες περιπτώσεις, οι πανδημίες δεν προκαλούνται από κάποια ξαφνική ή ασυνήθιστη μετάλλαξη ενός ιού, αλλά από μια απρόβλεπτη μετάδοση από τα ζώα στον άνθρωπο.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell, εξέτασε επτά μεγάλες επιδημίες και πανδημίες, μεταξύ των οποίων η Covid-19, ο Έμπολα, η γρίπη του 2009 και άλλοι ιοί που προήλθαν από ζώα. Οι επιστήμονες κατέληξαν ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους ιούς κυκλοφορούσαν ήδη στη φύση για χρόνια χωρίς να δείχνουν σημάδια ότι θα μπορούσαν να προκαλέσουν παγκόσμια κρίση υγείας.

Όπως εξηγούν οι ερευνητές, αυτό σημαίνει ότι οι πανδημίες συχνά προκύπτουν από μια ατυχή συγκυρία, όταν ένας ιός που υπάρχει ήδη στα ζώα καταφέρνει να περάσει στον άνθρωπο και στη συνέχεια να εξαπλωθεί στον ανθρώπινο πληθυσμό.

Η μελέτη που εξετάζει επτά μεγάλες πανδημίες

Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον ιολόγο Joel Wertheim από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο, ανέλυσε τα γενετικά δεδομένα επτά μεγάλων επιδημιών και πανδημιών των τελευταίων δεκαετιών.

Οι επιστήμονες ανακατασκεύασαν την εξελικτική ιστορία των ιών, εξετάζοντας τα γονιδιώματά τους και παρακολουθώντας πώς μεταλλάσσονταν πριν και μετά τη μετάδοσή τους στους ανθρώπους.

Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: στις περισσότερες περιπτώσεις οι ιοί δεν εμφάνιζαν κάτι ασυνήθιστο πριν ξεκινήσει η πανδημία. Οι μεταλλάξεις τους ήταν παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται σε φυσικούς πληθυσμούς ιών που κυκλοφορούν στα ζώα.

Η πραγματική αλλαγή συνέβαινε μετά τη μετάδοση στον άνθρωπο. Εκεί ο ιός άρχιζε να εξελίσσεται γρήγορα ώστε να προσαρμοστεί στον νέο ξενιστή.

Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Wertheim:
«Το βλέπουμε αυτό ξανά και ξανά. Μόλις ένας ιός περάσει στον άνθρωπο, τότε αρχίζει η πραγματική εξέλιξη».

Το παράδειγμα της πανδημίας γρίπης του 2009

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα που εξέτασαν οι επιστήμονες ήταν η πανδημία της γρίπης του 2009.

Το νέο στέλεχος εμφανίστηκε στη Βόρεια Αμερική και μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μολύνθηκε περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ καταγράφηκαν περίπου 230.000 θάνατοι.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο ιός προερχόταν από χοίρους και είχε εξελιχθεί μέσα σε αυτούς για πολλά χρόνια πριν μεταδοθεί στους ανθρώπους. Οι μεταλλάξεις που είχε αποκτήσει μέχρι τότε δεν ήταν ιδιαίτερα ασυνήθιστες.

Στην πραγματικότητα, το συγκεκριμένο στέλεχος είχε διαχωριστεί από άλλους ιούς της γρίπης περίπου μια δεκαετία πριν εμφανιστεί στον άνθρωπο και ακολουθούσε την τυπική εξέλιξη των ιών που κυκλοφορούν στους χοίρους.

Όμως μετά τη μετάδοσή του στον άνθρωπο το 2009, ο ιός άρχισε να αλλάζει πολύ πιο γρήγορα. Οι νέες μεταλλάξεις τον βοήθησαν να προσαρμοστεί στον ανθρώπινο οργανισμό και να εξαπλωθεί αποτελεσματικά μεταξύ των ανθρώπων.

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται σε πολλές επιδημίες

Οι επιστήμονες εντόπισαν το ίδιο εξελικτικό μοτίβο και σε άλλες επιδημίες.

Μελέτησαν την επιδημία του Έμπολα στη Δυτική Αφρική το 2013, η οποία θεωρείται ότι προήλθε από νυχτερίδες, αλλά και την επιδημία mpox το 2022, έναν ιό που πιθανότατα μεταδόθηκε από αφρικανικούς σκίουρους.

Και στις δύο περιπτώσεις παρατηρήθηκε το ίδιο φαινόμενο: οι ιοί δεν εμφάνιζαν ιδιαίτερη γενετική εξέλιξη πριν περάσουν στον άνθρωπο. Όμως μόλις εγκαταστάθηκαν στον ανθρώπινο πληθυσμό άρχισαν να μεταλλάσσονται με μεγαλύτερη ένταση.

Η εξήγηση είναι απλή: όταν ένας ιός εισέρχεται σε έναν νέο ξενιστή, όπως ο άνθρωπος, οι περιορισμοί που είχε στο προηγούμενο περιβάλλον εξαφανίζονται. Αυτό του επιτρέπει να εξελιχθεί πιο γρήγορα και να προσαρμοστεί στη νέα οικολογική «θέση».

Η εξαίρεση της «ρωσικής γρίπης» του 1977

Παρά το γενικό μοτίβο, οι επιστήμονες εντόπισαν μια σημαντική εξαίρεση: την πανδημία γρίπης του 1977, γνωστή ως «ρωσική γρίπη».

Ο συγκεκριμένος ιός προκάλεσε μεγάλη έκπληξη στους ερευνητές, επειδή έμοιαζε σχεδόν πανομοιότυπος με στελέχη της γρίπης που κυκλοφορούσαν τη δεκαετία του 1950.

Αυτό σήμαινε ότι ο ιός δεν είχε εξελιχθεί φυσικά για περίπου 25 χρόνια – κάτι που θεωρείται εξαιρετικά ασυνήθιστο για τους ιούς.

Μια πιθανή εξήγηση που εξετάζεται εδώ και χρόνια είναι ότι ο ιός μπορεί να προήλθε από εργαστηριακό ατύχημα. Ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι ίσως χρησιμοποιήθηκε σε πειράματα για την ανάπτυξη εξασθενημένου εμβολίου και διέρρευσε κατά λάθος.

Η νέα μελέτη ενισχύει αυτή την υπόθεση, καθώς οι μεταλλάξεις του ιού παρουσιάζουν μοτίβα που συναντώνται συχνά σε ιούς που αναπτύσσονται σε εργαστηριακές καλλιέργειες.

Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν υπάρχουν ακόμη άμεσες αποδείξεις που να επιβεβαιώνουν οριστικά αυτή την εκδοχή.

Τι δείχνει η μελέτη για την προέλευση του Covid-19

Ένα από τα πιο σημαντικά ερωτήματα που εξετάστηκαν είναι η προέλευση του SARS-CoV-2, του ιού που προκάλεσε την πανδημία της Covid-19.

Η ανάλυση των ερευνητών έδειξε ότι ο ιός δεν παρουσίαζε ασυνήθιστες μεταλλάξεις πριν εμφανιστεί στους ανθρώπους. Αντίθετα, φαίνεται να εξελίχθηκε φυσιολογικά μέσα σε πληθυσμούς νυχτερίδων, όπως συμβαίνει και με πολλούς άλλους κορονοϊούς.

Οι μεγάλες γενετικές αλλαγές εμφανίστηκαν μόνο μετά τη μετάδοση στον άνθρωπο, όταν ο ιός άρχισε να προσαρμόζεται στο νέο περιβάλλον.

Η μελέτη προσθέτει έτσι νέα στοιχεία στη θεωρία ότι ο SARS-CoV-2 προήλθε από ζώα και μεταδόθηκε στον άνθρωπο μέσω ενός ενδιάμεσου ξενιστή.

Μάλιστα, πρόσφατη επιτροπή ειδικών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ιός πιθανότατα πέρασε από νυχτερίδες σε ζώα που πωλούνταν σε αγορά της Γουχάν πριν μολύνει τον άνθρωπο.

Ένα νέο εργαλείο για την κατανόηση των πανδημιών

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η μεθοδολογία της μελέτης μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο για την κατανόηση της προέλευσης των πανδημιών.

Μελετώντας τα γενετικά μοτίβα των ιών, οι ερευνητές μπορούν πλέον να εντοπίζουν αν ένας ιός εξελίχθηκε φυσικά ή αν υπάρχουν ενδείξεις εργαστηριακής προέλευσης.

Παρότι η μέθοδος αυτή δεν μπορεί να δώσει όλες τις απαντήσεις, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη διερεύνηση της προέλευσης νέων ασθενειών.

Γιατί οι πανδημίες μπορεί να συνεχίσουν να εμφανίζονται

Το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι πολλοί επικίνδυνοι ιοί μπορεί να κυκλοφορούν ήδη στη φύση χωρίς να το γνωρίζουμε.

Αν ένας από αυτούς αποκτήσει την ευκαιρία να μεταδοθεί στον άνθρωπο, μπορεί να προσαρμοστεί πολύ γρήγορα και να προκαλέσει νέα πανδημία.

Όπως εξηγεί ο Joel Wertheim, οι ιοί δεν χρειάζεται να «προετοιμαστούν» γενετικά για να γίνουν επικίνδυνοι. Μπορεί απλώς να βρεθούν στη σωστή – ή μάλλον λάθος – συγκυρία.

«Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι αυτό που δεν γνωρίζουμε», προειδοποιεί ο επιστήμονας.
«Υπάρχουν πολλοί ιοί εκεί έξω που μπορούν να προκαλέσουν πανδημία, και απλώς περιμένουν την ευκαιρία».

Η νέα έρευνα δείχνει ότι η κατανόηση της σχέσης μεταξύ ανθρώπων, ζώων και οικοσυστημάτων θα είναι καθοριστική για την πρόληψη μελλοντικών παγκόσμιων υγειονομικών κρίσεων.

Πηγή: Pagenews.gr